*Γράφει η κυρία Δέσποινα Πλουσίου, M.A, M.F.T, Ψυχολόγος με ειδίκευση στο τραύμα, εμπνεύστρια και διοργανώτρια του Syros Healing Waves Festival II
Κάθε μεγάλη εποχή επιστρέφει στους μύθους της από ανάγκη. Οι μύθοι δεν επιβιώνουν επειδή αφηγούνται το παρελθόν. Επιβιώνουν επειδή φωτίζουν εκείνο που παραμένει αμετάβλητο μέσα στον άνθρωπο. Η Οδύσσεια δεν αποτελεί απλώς το έπος της επιστροφής. Αποτελεί το σπουδαιότερο ίσως κείμενο της δυτικής γραμματείας για τη μεταμόρφωση της ανθρώπινης ψυχής. Υπό αυτή την έννοια, η επιλογή του Christopher Nolan να μεταφέρει κινηματογραφικά το ομηρικό έπος αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Δεν πρόκειται μόνο για μια αισθητική πρόκληση. Πρόκειται για μια πρόταση ερμηνείας του ίδιου του ανθρώπου.
Η μέχρι σήμερα πορεία του έργου του Nolan επιτρέπει μια βάσιμη υπόθεση. Δεν φαίνεται να τον ενδιαφέρει η αναπαράσταση του άτρωτου ήρωα. Αντιθέτως, σε όλες σχεδόν τις ταινίες του το βλέμμα στρέφεται στον άνθρωπο που έχει απολέσει τις βεβαιότητές του. Οι πρωταγωνιστές του δεν αναμετρώνται πρωτίστως με εξωτερικούς αντιπάλους, αλλά με τη μνήμη, την ενοχή, τον χρόνο, την απώλεια και τη διάρρηξη της ταυτότητάς τους. Η αληθινή σύγκρουση διεξάγεται πάντοτε στο εσωτερικό τους.
Ίσως λοιπόν η σημαντικότερη συμβολή του να είναι ότι αποκαθιστά τον Οδυσσέα ως άνθρωπο. Όχι ως αλάνθαστο σύμβολο ηρωισμού, αλλά ως μια ύπαρξη βαθιά αντιφατική. Για αιώνες η πολιτισμική μας παράδοση προτίμησε να εξυμνήσει τον νικητή, τον ευφυή στρατηγό, τον ανθεκτικό ταξιδευτή. Όμως ο Όμηρος υπήρξε πολύ πιο διεισδυτικός. Ο Οδυσσέας του δεν είναι αψεγάδιαστος. Είναι ευάλωτος. Παρασύρεται από την ύβρη, θρηνεί, νοσταλγεί, εξαντλείται, σφάλλει, φοβάται και συνεχίζει. Η ηρωικότητά του δεν πηγάζει από την απουσία της αδυναμίας, αλλά από την ικανότητά του να μην παραιτείται εξαιτίας της.
Στο σημείο αυτό ο Όμηρος συναντά τον Carl Gustav Jung. Για τον Jung, οι μεγάλοι μύθοι δεν αφηγούνται κατορθώματα. Αποτυπώνουν την πορεία της ψυχής προς την ολοκλήρωσή της. Η εξατομίκευση δεν είναι μια διαδικασία τελειοποίησης. Είναι μια διαδικασία συμφιλίωσης. Ο άνθρωπος ωριμάζει όταν παύει να ταυτίζεται με την εικόνα που επιθυμεί να προβάλλει και αποκτά το θάρρος να αναγνωρίσει τη Σκιά του, όλα εκείνα τα στοιχεία που απώθησε επειδή τα θεώρησε ανεπιθύμητα. Η ψυχική ολοκλήρωση δεν επιτυγχάνεται με την εξάλειψη της ευαλωτότητας, αλλά με την ενσωμάτωσή της.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Οδύσσεια μετατρέπεται σε έναν χάρτη της ανθρώπινης συνείδησης. Ο Κύκλωπας γίνεται η τύφλωση της αλαζονείας. Οι Σειρήνες, κάθε υπόσχεση που μας απομακρύνει από την αλήθεια του εαυτού μας. Η Καλυψώ, ο πειρασμός μιας ακίνητης ασφάλειας που αναστέλλει τη ζωή. Και η Ιθάκη παύει να είναι γεωγραφικός προορισμός. Γίνεται η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος παύει να δραπετεύει από τον ίδιο του τον εαυτό. Ίσως και αυτή να είναι η βαθύτερη επικαιρότητα του Οδυσσέα. Σε μια εποχή που εξακολουθεί να λατρεύει την εικόνα της τελειότητας, ο μεγαλύτερος ήρωας της δυτικής παράδοσης μας υπενθυμίζει ότι η ανθρώπινη αξία δεν μετριέται από την αδυναμία να πέσει κανείς, αλλά από την ικανότητά του να μεταμορφώνεται μέσα από την πτώση. Αν ο Nolan επιλέγει πράγματι αυτή την ανάγνωση, τότε δεν αναβιώνει απλώς ένα αριστούργημα. Επαναφέρει στο προσκήνιο μια αλήθεια που ο Όμηρος και ο Jung, ο καθένας με τη δική του γλώσσα, διατύπωσαν με τον ίδιο τρόπο. Ο άνθρωπος δεν γίνεται ολόκληρος όταν νικά τον κόσμο. Γίνεται ολόκληρος όταν παύει να φοβάται να γνωρίσει τον εαυτό του.
Διαβάστε επίσης
Η μοναξιά δεν είναι πάντα εχθρός – Γιατί ο χρόνος με τον εαυτό μας μπορεί να γίνει «υπερδύναμη»
Γιατί οι διακοπές μπορεί να γεννούν άγχος και φόβο – Η ειδικός εξηγεί
