Η επιστήμη υποτίθεται ότι υπάρχει για να ξεχωρίζει την αλήθεια από τον μύθο. Ωστόσο, στην ιστορία της διατροφής και της υγείας, πολλές «βεβαιότητες» που ακούμε μέχρι σήμερα δεν βασίζονται πάντα σε ισχυρά επιστημονικά δεδομένα. Αντίθετα, πρόκειται συχνά για μισές αλήθειες, υπερβολές ή φράσεις που επαναλήφθηκαν τόσο πολύ, ώστε τελικά θεωρήθηκαν δεδομένες.
Ο Juan Alfonso Revenga Frauca, Καθηγητής και διευθυντής του Προγράμματος Σπουδών Ανθρώπινης Διατροφής και Διαιτολογίας στο Διεθνές Πανεπιστήμιο της Βαλένθια και στο Πανεπιστήμιο San Jorge καταρρίπτει 6 από τους πιο δημοφιλείς διατροφικούς μύθους που εξακολουθούμε να πιστεύουμε μέχρι και σήμερα σε άρθρο του στο The Conversation.
«Η τροφή σου να είναι το φάρμακό σου»
Ίσως η πιο γνωστή φράση στον χώρο της διατροφής. Συνήθως αποδίδεται στον Ιπποκράτη, ωστόσο δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι ειπώθηκε ποτέ από τον ίδιο. «Παρότι η αμφίβολη προέλευσή της έχει αποκαλυφθεί εδώ και χρόνια, η φράση συνεχίζει να εμφανίζεται σε άρθρα και ομιλίες, πιθανότατα επειδή περιβάλλεται από μια φαινομενική σοφία» τονίζει ο ειδικός.
«Είσαι ό,τι τρως»
Αν και σήμερα η φράση χρησιμοποιείται σχεδόν κυριολεκτικά, η αρχική της σημασία ήταν φιλοσοφική και όχι διατροφική. Ο Γερμανός φιλόσοφος Λούντβιχ Φόιερμπαχ τη χρησιμοποίησε τον 19ο αιώνα για να υπογραμμίσει τη σημασία της υλικής διάστασης του ανθρώπου και όχι για να δώσει συμβουλές υγιεινής ζωής. «Ο φιλόσοφος υποστήριζε την κοινωνική δικαιοσύνη από πολιτική και ανθρωπολογική σκοπιά, δεν έδινε συμβουλή τρόπου ζωής» σημειώνει.
Το σπανάκι δεν είναι τόσο πλούσιο σε σίδηρο όσο νομίζουμε
Για δεκαετίες κυκλοφορούσε η ιστορία ότι η φήμη του σπανακιού ως υπερτροφής πλούσιας σε σίδηρο οφειλόταν σε ένα… λάθος με υποδιαστολή σε επιστημονική καταγραφή. Το ακόμη πιο εντυπωσιακό σύμφωνα με τον καθηγητή είναι ότι ούτε αυτό φαίνεται να είναι αλήθεια. Δηλαδή, όχι μόνο υπερεκτιμήθηκε η περιεκτικότητα του σπανακιού σε σίδηρο, αλλά και η εξήγηση για το πώς δημιουργήθηκε ο μύθος ήταν λανθασμένη.
Τα καρότα δεν χαρίζουν «νυχτερινή όραση»
Τα καρότα περιέχουν βιταμίνη Α, η οποία πράγματι συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία της όρασης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορούν να μας κάνουν να βλέπουμε στο σκοτάδι. Ο συγκεκριμένος μύθος ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι Βρετανοί διέδιδαν ότι οι επιτυχίες των πιλότων τους τη νύχτα οφείλονταν στην κατανάλωση καρότων. Στην πραγματικότητα, ο λόγος ήταν η χρήση ραντάρ, κάτι που ήθελαν να κρατήσουν μυστικό.
Είναι όντως το πρωινό το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας;
Η γνωστή φράση καθιερώθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα από κύκλους που συνδέονταν με τη βιομηχανία δημητριακών πρωινού. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το πρωινό δεν έχει αξία. Για πολλούς ανθρώπους αποτελεί σημαντικό μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής. Όμως δεν υπάρχει κάποιος απόλυτος βιολογικός κανόνας που να λέει ότι είναι απαραίτητα το σημαντικότερο γεύμα για όλους. «Ένα πράγμα πάντως είναι σίγουρο: τα δημητριακά δεν είναι η ιδανική επιλογή για το πρωινό σας» σχολιάζει ο καθηγητής.
Χρειαζόμαστε πραγματικά οκτώ ποτήρια νερό την ημέρα;
Η διάσημη οδηγία για «οκτώ ποτήρια νερό ημερησίως» βασίζεται σε παλιές συστάσεις για τη συνολική ημερήσια ενυδάτωση. Αυτό που συχνά, όμως, ξεχνάμε είναι ότι στις ίδιες οδηγίες αναφερόταν πως μεγάλο μέρος των υγρών προέρχεται και από τις τροφές που καταναλώνουμε. Σήμερα οι ειδικοί γνωρίζουν ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, η δίψα αποτελεί έναν αρκετά αξιόπιστο οδηγό για το πόσο νερό χρειάζεται ο οργανισμός, συμπληρώνει.
Γιατί επιμένουν αυτοί οι μύθοι;
Οι περισσότεροι διατροφικοί μύθοι έχουν κάτι κοινό: είναι απλοί, εύκολοι να θυμόμαστε και ακούγονται λογικοί. «Σε όλες τις περιπτώσεις, η επανάληψη παίζει καθοριστικό ρόλο. Όσο περισσότερο επαναλαμβάνεται μια φράση, τόσο πιο οικεία γίνεται. Και όσο πιο οικεία γίνεται, τόσο πιο αληθινή φαίνεται» λέει ο καθηγητής.
Επιπλέον, πολλές από αυτές τις ιδέες εξυπηρετούν εμπορικά συμφέροντα και χρησιμοποιούνται για την προώθηση συγκεκριμένων προϊόντων ή διατροφικών συνηθειών. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη. Στη διατροφή δεν υπάρχουν συνήθως απόλυτες αλήθειες ή «μαγικές» τροφές. Και αυτός είναι ίσως ο σημαντικότερος λόγος για να αντιμετωπίζουμε με κριτική σκέψη ακόμη και τις πιο γνωστές συμβουλές υγείας.
Διαβάστε επίσης
Δωρεά οργάνων: Πέντε μύθοι που καταρρίπτουν οι ειδικοί
«Μπορώ να χάσω λίπος μόνο από την κοιλιά» – Και άλλοι 7 μύθοι για το fitness που καταρρίπτονται
Πειράζει να πίνουμε ζεστό νερό ή από το λάστιχο; Ο ειδικός διαλύει 5 μύθους για το νερό
