Είναι μια στιγμή που μπορεί να μοιάζει ασήμαντη: Ένα βλέμμα λίγο πιο παρατεταμένο, ένα χαμόγελο σε κάποιον άγνωστο, μία κουβέντα σε ένα επαγγελματικό δείπνο. Κι όμως, για κάποιον που νιώθει ανασφάλεια στη σχέση του, αυτή η μικρή σκηνή μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να «γεννήσει» αμφιβολίες και σενάρια.
«Μήπως φλερτάρει;», «μήπως δεν με θέλει πια;», «μήπως κάτι έχει αλλάξει;». Η ζήλεια δεν ξεκινά πάντα από ένα πραγματικό γεγονός. Συχνά ξεκινά από μία σκέψη και μετά η μία σκέψη φέρνει την άλλη.
Όπως γράφει στο Psychology Today η ψυχολόγος Susan Krauss Whitbourne, η ζήλεια είναι ένα συνηθισμένο ανθρώπινο συναίσθημα, που μπορεί όμως να ξεφύγει εύκολα από τον έλεγχο όταν το άτομο αισθάνεται ότι απειλείται η σχέση του. Στο άρθρο της παρουσιάζει μία νέα προσέγγιση του ψυχολόγου Robert Leahy, από το Weill Cornell Medical College, η οποία εστιάζει όχι μόνο στο ίδιο το συναίσθημα της ζήλειας, αλλά κυρίως στις σκέψεις που το τροφοδοτούν.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η ζήλεια δεν είναι απαραίτητα ένδειξη «κακού χαρακτήρα» ή προσωπικής αποτυχίας. Είναι ένα συναίσθημα που μπορεί να εμφανιστεί σε πολλούς ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν υπάρχει φόβος απώλειας, ανασφάλεια ή αίσθηση ότι η σχέση απειλείται. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το μυαλό «χτίζει» σενάρια πάνω σε ελάχιστες ενδείξεις.
Η Whitbourne αναφέρεται στο μοντέλο του Leahy, σύμφωνα με το οποίο η ζήλεια συχνά συνοδεύεται από συγκεκριμένες παγίδες. Πρόκειται για σκέψεις που μοιάζουν πειστικές τη στιγμή που τις κάνουμε, αλλά στην πραγματικότητα μπορεί να παραμορφώνουν την εικόνα της σχέσης.
Οι 12 σκέψεις που τη φουντώνουν
1. «Διαβάζω» το μυαλό του άλλου
Ένα βλέμμα, ένα χαμόγελο ή μία κουβέντα μπορεί να ερμηνευθεί ως απόδειξη ενδιαφέροντος για κάποιο άλλο πρόσωπο, ακόμη κι αν δεν υπάρχει τίποτα που να το επιβεβαιώνει.
2. Προβλέπω αρνητικά το μέλλον
Το μυαλό περνά γρήγορα από ένα απλό περιστατικό στο χειρότερο σενάριο: απιστία, εγκατάλειψη ή διάλυση της σχέσης.
3. «Αν συμβεί αυτό, δεν θα το αντέξω»
Η καταστροφολογία κάνει τη ζήλεια να μοιάζει αδύνατο να ελεγχθεί. Ο φόβος διογκώνεται και το άτομο αισθάνεται ότι απειλείται συνολικά.
4. «Δεν είμαι αρκετός/ή»
Η ζήλεια συχνά πατά πάνω στην προσωπική ανασφάλεια. Το άτομο συγκρίνει τον εαυτό του με άλλους και καταλήγει να νιώθει μειονεκτικά.
5. Υποτιμώ τα θετικά της σχέσης
Ακόμη κι αν η σχέση πηγαίνει καλά, το άτομο δεν επιτρέπει στον εαυτό του να καθησυχαστεί.
6. Εστιάζω μόνο στα αρνητικά
Μια ψυχρή στιγμή, μια καθυστέρηση σε μήνυμα ή μια αλλαγή στη διάθεση μπορεί να ερμηνευθεί ως απόρριψη, χωρίς να υπάρχουν επαρκή στοιχεία.
7. Γενικεύω από ένα περιστατικό
Ένα μεμονωμένο γεγονός ερμηνεύεται ως απόδειξη ενός ευρύτερου προβλήματος.
8. Σκέφτομαι με όρους «όλα ή τίποτα»
Τα αυστηρά «πρέπει» για το πώς οφείλει να συμπεριφέρεται ο σύντροφος μπορούν να ενισχύσουν την απογοήτευση και την καχυποψία.
9. «Αυτό γίνεται εξαιτίας μου»
Η προσωποποίηση οδηγεί το άτομο να πιστεύει ότι κάθε συμπεριφορά του άλλου αφορά το ίδιο, ακόμη κι όταν μπορεί να οφείλεται σε άγχος, κούραση ή άσχετους παράγοντες.
10. «Αφού νιώθω άγχος, κάτι συμβαίνει»
Η συναισθηματική λογική μετατρέπει το συναίσθημα σε «απόδειξη». Επειδή υπάρχει φόβος, το άτομο πιστεύει ότι υπάρχει και πραγματική απειλή.
11. «Πρέπει να είμαι σίγουρος/η»
Η ανάγκη για απόλυτη βεβαιότητα μπορεί να οδηγήσει σε έλεγχο, ερωτήσεις, επιβεβαιώσεις και συμπεριφορές που τελικά πιέζουν τη σχέση.
12. «Αν δεν το ελέγξω, θα χάσω τη σχέση»
Η ζήλεια μπορεί να εμφανιστεί σαν τρόπος προστασίας. Στην πράξη, όμως, ο υπερβολικός έλεγχος συχνά φθείρει τη σχέση αντί να την προστατεύει.
Το σημαντικό, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσιάζεται, δεν είναι να νιώσει κάποιος ντροπή επειδή ζηλεύει. Αντίθετα, το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσει τη ζήλεια ως ένα συναίσθημα που υπάρχει, χωρίς να το αφήσει να υπαγορεύσει τη συμπεριφορά του. Η αναγνώριση των σκέψεων που τη συνοδεύουν μπορεί να βοηθήσει το άτομο να πάρει απόσταση από αυτές και να τις εξετάσει πιο ψύχραιμα.
Η ζήλεια γίνεται πιο διαχειρίσιμη όταν δεν αντιμετωπίζεται σαν απόλυτη αλήθεια, αλλά σαν ένα σήμα που χρειάζεται αποκωδικοποίηση. Τι φοβάμαι πραγματικά; Έχω στοιχεία ή κάνω υποθέσεις; Μήπως ερμηνεύω τη συμπεριφορά του άλλου μέσα από τη δική μου ανασφάλεια;
Στο ίδιο άρθρο επισημαίνεται ότι η αποδοχή της αβεβαιότητας είναι κεντρικό στοιχείο. Καμία σχέση δεν μπορεί να προσφέρει πλήρη έλεγχο ή απόλυτη βεβαιότητα. Όσο περισσότερο προσπαθεί κάποιος να εξαφανίσει κάθε πιθανότητα απώλειας, τόσο περισσότερο μπορεί να παγιδεύεται στη ζήλεια.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να μη ζηλεύει ποτέ κανείς. Είναι να μπορεί να αναγνωρίζει πότε η ζήλια βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και πότε σε σκέψεις που μεγεθύνουν την απειλή. Γιατί η ζήλεια, όταν μένει ανεξέλεγκτη, δεν προστατεύει πάντα τη σχέση. Μερικές φορές είναι ακριβώς αυτό που αρχίζει να τη φθείρει.
Διαβάστε επίσης
«Νιώθω ότι σε στενοχώρησα» – 4 φράσεις που σταματούν έναν καβγά πριν διαλύσει τη σχέση σας
Μουρμούρα στη σχέση: Πώς θα τη σταματήσετε πριν «ναυαγήσει» ο έρωτας
6 πράγματα που οι άνδρες (ακόμη) δεν έχουν καταλάβει για τη γυναικεία σκέψη
