Θα περίμενε κανείς ότι μια τόσο κοινή και καθολική εμπειρία για τις γυναίκες, όπως η εμμηνόπαυση, θα είχε μελετηθεί ενδελεχώς από την επιστημονική κοινότητα. Κι όμως, εξακολουθούν να υπάρχουν θολά τοπία, όπως οι επιπτώσεις της στην ψυχική υγεία, που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό υποτιμημένες, τόσο από την κοινωνία όσο και από τα συστήματα υγείας στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη από την YouGov στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Βασιλικό Κολλέγιο Ψυχιάτρων, μόνο το 28% των γυναικών γνώριζαν ότι η εμμηνόπαυση μπορεί να συνδεθεί με την εμφάνιση νέων ψυχικών διαταραχών. Το κενό ενημέρωσης είναι σημαντικό, με αποτέλεσμα πολλές να μην λαμβάνουν την κατάλληλη φροντίδα την κατάλληλη στιγμή.
Η «σιωπηλή» περίοδος πριν την εμμηνόπαυση
Η σύγχυση γύρω από το θέμα ξεκινά ήδη από την περιεμμηνόπαυση — τη μεταβατική φάση που μπορεί να αρχίσει ακόμη και από τα 40, ή και νωρίτερα. Σε αυτή την περίοδο, οι ορμονικές διακυμάνσεις επηρεάζουν όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχολογία.
Οι αλλαγές στα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης συνδέονται με συμπτώματα όπως εξάψεις και διαταραχές ύπνου, αλλά και με έντονες μεταβολές στη διάθεση, άγχος και καταθλιπτικά επεισόδια.
Η εμμηνόπαυση, η οποία ορίζεται ως η απουσία περιόδου για 12 συνεχόμενους μήνες, εμφανίζεται συνήθως μεταξύ 45 και 55 ετών. Ωστόσο, οι ψυχικές επιπτώσεις μπορεί να ξεκινήσουν πολύ νωρίτερα.
Ανησυχητικά τα δεδομένα για την ψυχική υγεία
Οι έρευνες που επιβεβαιώνουν το κενό είναι αρκετές. Μια μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη διαπίστωσε ότι το 55% των γυναικών αναφέρουν ψυχολογικά συμπτώματα όπως εναλλαγές διάθεσης, άγχος ή κατάθλιψη κατά την εμμηνόπαυση.
Στη Σουηδία, μια εθνική έκθεση για την υγεία του 2021 διαπίστωσε ότι το 60% των γυναικών εμφανίζουν μέτρια ή σοβαρά συμπτώματα εμμηνόπαυσης. Στη Γερμανία, περίπου μία στις τρεις γυναίκες στην εμμηνόπαυση αναφέρει συμπτώματα κατάθλιψης.
Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η περιεμμηνόπαυση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης μείζονος κατάθλιψης κατά περίπου 30% και να αυξήσει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης μανιακών επεισοδίων σε γυναίκες που είναι ευάλωτες στη διπολική διαταραχή.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι περίπου 1 στις 6 γυναίκες βιώνει αυτοκτονικές σκέψεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, χωρίς να λαμβάνει την απαραίτητη υποστήριξη.
Η Pooja Saini, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο John Moores του Λίβερπουλ, δήλωσε: «Πάρα πολλές γυναίκες αξιολογούνται με εργαλεία που δεν καταγράφουν πλήρως τους ορμονικούς παράγοντες που προκαλούν αυτοκτονικές σκέψεις, αφήνοντας κενά στη φροντίδα που είναι τόσο αποτρέψιμα όσο και επικίνδυνα».
Όταν τα συμπτώματα παρερμηνεύονται – H περίπτωση της Sonja
Για τη Sonja Rincón, ιδρύτρια και CEO μιας εφαρμογής παρακολούθησης εμμηνόπαυσης με τεχνητή νοημοσύνη, το θέμα είναι βαθιά προσωπικό. Αναλογιζόμενη την εμπειρία της καθώς πλησιάζει τα 44 της χρόνια, λέει ότι τα συμπτώματά της ξεκίνησαν στα μέσα των 30 της, αλλά αρχικά διαγνώστηκαν λανθασμένα ως κατάθλιψη.
«Διαγνώστηκα με κατάθλιψη γύρω στα 35 ή 36», ανέφερε στο Euronews Health. Εκείνη την περίοδο ήταν ανύπαντρη μητέρα, εργαζόταν και σπούδαζε νομική τα βράδια, και της έλεγαν συνεχώς ότι έφταιγε το στρες και η υπερκόπωση. «Η απάντηση του γιατρού ήταν να μου συνταγογραφήσει φάρμακα».
Πέρασε χρόνια δοκιμάζοντας αντικαταθλιπτικά που δεν αντιμετώπιζαν πραγματικά την υποκείμενη αιτία. Μόνο πολύ αργότερα ανακάλυψε την έννοια της περιεμμηνόπαυσης. «Δεν είχα ιδέα ότι υπάρχει περιεμμηνόπαυση», είπε. «Το ανακάλυψα μόνη μου μόλις πριν από δυόμισι χρόνια».
Μετά από προσωπική έρευνα, συνειδητοποίησε ότι πολλά από τα συμπτώματά της σχετίζονταν με ορμονικές αλλαγές. «Στην ουσία, στο τέλος έκανα μόνη μου τη διάγνωση», συμπλήρωσε. «Και μετά πήγα στον γιατρό ζητώντας θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης».
Η διάγνωση ήταν ταυτόχρονα ανακουφιστική και απογοητευτική. «Ανακουφίστηκα, αλλά δεν μπορώ να πάρω πίσω όλα εκείνα τα χρόνια που πέρασα παλεύοντας» εξομολογήθηκε.
Επιπτώσεις και στην επαγγελματική ζωή
Η εμμηνόπαυση δεν επηρεάζει μόνο την υγεία, αλλά και την εργασία. Μια διεθνής μελέτη του 2025 σε 13.800 εργαζόμενους σε έξι χώρες, διαπίστωσε ότι σχεδόν μία στις 12 γυναίκες ένιωσε να υφίσταται διακρίσεις στην εργασία λόγω της εμμηνόπαυσης. Περισσότερο από το ένα τρίτο ανέφερε αρνητικές επιπτώσεις, από μειωμένη παραγωγικότητα (17%) έως φόβο αποκάλυψης συμπτωμάτων (14%), ενώ μόνο το 24% ένιωσε άνετα να συζητήσει το ζήτημα με τον διευθυντή του.
Ένα ζήτημα που χρειάζεται αλλαγή κουλτούρας
Σήμερα, η ανάγκη είναι σαφής: χρειάζεται περισσότερη εκπαίδευση για την εμμηνόπαυση και την ψυχική υγεία, ενσωμάτωση του θέματος στην ιατρική εκπαίδευση, πολιτικές στους χώρους εργασίας που στηρίζουν τις γυναίκες και ανοιχτή συζήτηση χωρίς στίγμα
Η εμμηνόπαυση είναι μια περίοδος που μπορεί να επηρεάσει βαθιά την ψυχική υγεία και την καθημερινότητα. Η αναγνώριση και η σωστή αντιμετώπισή της αποτελούν κρίσιμα βήματα για τη βελτίωση της ζωής εκατομμυρίων γυναικών.
Διαβάστε επίσης
Τα συμπτώματα που «φωνάζουν» ότι έρχεται η εμμηνόπαυση – Από ποια ηλικία ξεκινούν
Εμμηνόπαυση: Ποιες γυναίκες μπορεί να βιώσουν (πολύ) πιο έντονα συμπτώματα
Εμμηνόπαυση: 6 αλλαγές για καθαρό μυαλό, χωρίς το φόβο της άνοιας
