*Γράφει ο κ. Ζήσης Παπαθανασίου, Σεξολόγος, Επ. Καθηγητής Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Διευθυντής του Ελληνικού Σεξολογικού Ινστιτούτου
Η κοινωνία δοκίμασε πολλές φορές να αποσυνδέσει τη σεξουαλικότητα από τη συντροφικότητα, ανάλογα με τις εκάστοτε κοινωνικές δομές και τις προσωπικές ανάγκες του κάθε ατόμου. Το σεξ δεν ήταν ποτέ «αποστειρωμένο» και αποκομμένο από την εποχή του.
Από τη δεκαετία του 1920, που εντοπίζονται οι ρίζες αυτής της τάσης, μέχρι τη σεξουαλική επανάσταση της περιόδου 1960-1980, (η εμφάνιση του αντισυλληπτικού χαπιού που επέτρεψε τον διαχωρισμό της σεξουαλικής πράξης από την τεκνοποίηση, η άνοδος των φεμινιστικών κινημάτων που αμφισβήτησε τις παραδοσιακές ηθικές αξίες που περιόριζαν το σεξ εντός γάμου και η νομιμοποίηση των εκτρώσεων, ενίσχυσαν την αυτονομία του ατόμου στο σώμα του), μέχρι τον σημερινό ψηφιακό ατομικισμό, η κοινωνία προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει το σεξ ως μια αυτόνομη εμπειρία, απαλλαγμένη από τα βάρη της δέσμευσης. Με αυτή τη λογική, ο εικοστός αιώνας, με όλα τα ιστορικά γεγονότα και τα κοινωνικά κινήματα που τον σημάδεψαν και τον χαρακτήρισαν αποτέλεσε ένα υπέροχο πεδίο για νεωτερισμούς και κοινωνικούς προβληματισμούς.
Ωστόσο, η κρίση της συντροφικότητας που βιώνουμε σήμερα δεν είναι αποτέλεσμα ελευθερίας, αλλά αποτέλεσμα των σύγχρονων προτύπων που διευκολύνουν τη σεξουαλική δραστηριότητα χωρίς την ανάγκη για συναισθηματική σύνδεση ή μακροχρόνια συντροφικότητα.
Η αρχή του «να περνάμε καλά» συνέβαλε καθοριστικά στον μετασχηματισμό των κοινωνικών αξιών και των διαπροσωπικών σχέσεων, οδηγώντας σε δοκιμές και πορείες των κοινωνιών που σήμερα είναι ανάγκη να επανεκτιμηθούν.
Είναι σαφές ότι ο 20ος αιώνας στην προσπάθειά του να απομυθοποιήσει το σεξ και να το απελευθερώσει από τα θρησκευτικά και κοινωνικά ταμπού, κατέληξε σε μια μηχανιστική αντίληψη του σεξ. Αυτό βοήθησε μεν στην κατανόηση της λειτουργίας του σώματος, αλλά μετέτρεψε τη σεξουαλική πράξη σε ένα «πρόβλημα επιδόσεων».
Στην καταναλωτική κοινωνία του 20ου αιώνα, το σεξ μετατράπηκε σε προϊόν και, μάλιστα, προϊόν που «πουλάει».
Η βιομηχανία του θεάματος και η πορνογραφία επέβαλαν πρότυπα που εστιάζουν στην εικόνα, απομονώνοντας την πράξη από το συναισθηματικό βάθος. Η υπερπληροφόρηση και η πορνογραφική αισθητική, αφαίρεσαν το μυστήριο και τη φαντασία, κάνοντας την επαφή προβλέψιμη και τελικά διεκπεραιωτική. Η σύγκριση με εξιδανικευμένες εικόνες στα social media, επίσης δημιούργησε πίεση για μια «τέλεια» σεξουαλική δραστηριότητα, όπως αυτή καταγράφηκε με τη βοήθεια της επιστήμης της Σεξολογίας τον 20ο αιώνα. Όμως η θεώρηση αυτή ενίσχυσε την καθαρά «μηχανιστική» αντίληψη του σεξ, που επικράτησε τον περασμένο αιώνα. «Παιδί» του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα είναι και η Σεξοθεραπεία (Sex Therapy).
Η sex therapy είναι μια εξειδικευμένη μορφή ψυχοθεραπείας που εστιάζει στην αντιμετώπιση σεξουαλικών δυσλειτουργιών. Το θεραπευτικό πλάνο της σεξουαλικής θεραπείας αφορά το διάλογο με τον ειδικό σεξολόγο ή εκπαιδευμένο ψυχολόγο, όχι μόνο των ανθρώπων που έχουν σύντροφο και ζητούν την επανασύνδεση, αλλά και των ανθρώπων που είναι μόνοι.
Σε μια κοινωνία που απαιτεί υψηλές επιδόσεις παντού, το σεξ γίνεται πηγή άγχους παρά χαράς. Η θεραπευτική συζήτηση βοηθάει το άτομο να ξεμπλοκάρει και να αποδεσμευτεί από πρότυπα, μύθους, παραπληροφόρηση, υπερβολικές προσδοκίες, φόβους και άγχη.
Η sex therapy πλέον θεωρείται εργαλείο επικοινωνίας και λειτουργεί ως ένας ασφαλής χώρος για να μιλήσουν οι άνθρωποι για τις ευάλωτες ανάγκες που στην καθημερινότητα καταπιέζονται.
Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από το είδος του προβλήματος, τους στόχους που θέτει το θεραπευτικό πλάνο και τη θεραπευτική προσέγγιση που ακολουθείται. Αν και η sex therapy θεωρείται βραχυπρόθεσμη μορφή θεραπείας μπορεί να προκύψουν βαθύτερα ψυχολογικά ζητήματα που θα διαφοροποιήσουν τους χρόνους θεραπείας.
Σε γενικές γραμμές η αποτελεσματικότητα είναι ιδιαίτερα υψηλή της τάξης του 80%, με μεγάλες όμως διακυμάνσεις ανά περίπτωση.
Οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες είναι συχνά η «κορυφή του παγόβουνου» βαθύτερων ψυχολογικών και σχεσιακών ζητημάτων. Ενώ τα ζητήματα που συχνά οδηγούν σε κάποιον ειδικό (στυτική δυσλειτουργία, χαμηλή επιθυμία, εξάρτηση από την πορνογραφία, δυσπαρευνία) είναι τα συμπτώματα, η αντιμετώπιση των οποίων δεν είναι πάντα εύκολη, ιδιαίτερα αν δεν υπάρχει σαφής διάγνωση των αιτίων που την προκαλούν.
Η δυσκολία αντιμετώπισης των σεξουαλικών δυσλειτουργιών σχετίζεται άμεσα με την μεικτή αιτιολογία ψυχογένειας και οργανικότητας. Και αυτή συχνά στις μέρες μας αμφισβητείται. Ένα πρόβλημα οργανικό θα οδηγήσει στην επιβάρυνση του με ψυχογενή αίτια και ένα πρόβλημα ψυχογενές θα καταλήξει και σε οργανική επιβάρυνση.
Τα πρότυπα που καλλιεργήθηκαν τα τελευταία χρόνια, προβάλλουν την εικόνα του ατόμου που «δεν έχει ανάγκη κανέναν», μετατρέποντας τη σεξουαλική πράξη σε εκτόνωση του άγχους ή σε επιβεβαίωση του Εγώ, από γέφυρα επικοινωνίας που θα έπρεπε να είναι. Η έμφαση στην αυτοδυναμία δημιουργεί την πεποίθηση ότι το να χρειάζεσαι τους άλλους ή να δείχνεις τις ελλείψεις σου είναι σημάδι αποτυχίας. Όμως, η εστίαση στην άμεση ικανοποίηση μπορεί να υπονομεύσει βαθιά και την φροντίδα για τον άλλον.
Το κλειδί για ουσιαστικές σχέσεις προϋποθέτει αληθινή εγγύτητα. Η εγγύτητα απαιτεί να σταματήσω να ελέγχω την εικόνα μου και να επιτρέψω στον άλλον να δει το «απροστάτευτο».
Η αρχή του 21ου αιώνα βρήκε τους ανθρώπους του πολιτισμένου κόσμου περισσότερο, ίσως, ενημερωμένους για το σεξ, αλλά απίστευτα μόνους τους.
Μοναχικά νοικοκυριά, ευκαιριακές ερωτικές σχέσεις, υπογεννητικότητα και ατελείωτη μοναξιά.
Παράλληλα, η εντυπωσιακή αύξηση του προσδόκιμου της επιβίωσης και η παράλληλη αύξηση των διαζυγίων δημιούργησε μια νέα στρατιά ανθρώπων, ανδρών και γυναικών, που αναζητούν μια δεύτερη ευκαιρία να κυνηγήσουν την ευτυχία, αξιοποιώντας την καλή τους φυσική κατάσταση και, γιατί όχι, την κοινωνική τους εμπειρία.
Είναι σαφές ότι ο 21ος αιώνας οδηγεί σε μια επανεκτίμηση της ανάγκης για συντροφικότητα, μέσα από πιο φιλελεύθερες επιλογές, βασισμένες στην ισότητα, την αλληλοεκτίμηση και την εμπειρία.
Παράλληλα, η Σεξολογία αποκτά καινούργιους ορίζοντες και καινούργιους στόχους, τόσο στον θεραπευτικό τομέα, όσο και στον τομέα της Κοινωνικής Σεξολογίας.
Διαβάστε επίσης
Αναζητάτε την ευτυχία; Το μυστικό για να την κατακτήσετε βρίσκεται δίπλα σας
