Σε πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PLOS One, ερευνητές εξέτασαν αν μια σύντομη, καθημερινή ρουτίνα κοινής ανάγνωσης πριν από τον ύπνο μπορεί να ενισχύσει τη δημιουργικότητα και την ενσυναίσθηση σε παιδιά ηλικίας 6 έως 8 ετών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι συσχετίζεται με βελτιώσεις στη γνωστική ενσυναίσθηση και σε δείκτες δημιουργικότητας, ενώ οι παύσεις για αναστοχασμό κατά τη διάρκεια της ιστορίας φαίνεται να προσφέρουν επιπλέον όφελος στη δημιουργική ευχέρεια (παραγωγή περισσότερων ιδεών).
Τι είναι η ενσυναίσθηση και γιατί εξετάζεται
Η ενσυναίσθηση περιγράφεται ως πολυδιάστατη δεξιότητα: περιλαμβάνει την κατανόηση της οπτικής του άλλου (γνωστική διάσταση) και την ανταπόκριση στα συναισθήματά του (συναισθηματική διάσταση). Η ανάπτυξή της συνδέεται με την κοινωνική αλληλεπίδραση και τις μαθησιακές εμπειρίες από νωρίς στην παιδική ηλικία.
Ειδικοί στην παιδική ανάπτυξη επισημαίνουν ότι δραστηριότητες που καλλιεργούν τη φαντασία, την υιοθέτηση προοπτικής και την επεξεργασία (κοινωνικών) καταστάσεων θεωρούνται ιδιαίτερα χρήσιμες, καθώς συνδέονται με την προσαρμογή και τη συναισθηματική ευημερία.
Πώς σχεδιάστηκε η παρέμβαση
Στη μελέτη συμμετείχαν 41 παιδιά από την κεντρική Βιρτζίνια, μαζί με τους φροντιστές τους. Τα παιδιά κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες:
- Ανάγνωση χωρίς διακοπές: οι φροντιστές διάβαζαν εικονογραφημένα βιβλία συνεχόμενα.
- Ανάγνωση με παύσεις: οι φροντιστές έκαναν σύντομες στάσεις και έθεταν ερωτήσεις που ενθάρρυναν τον στοχασμό για τα συναισθήματα, τις προθέσεις και τις πράξεις των χαρακτήρων.
Η παρέμβαση διήρκεσε 2 εβδομάδες και περιλάμβανε 7 βιβλία, με κάθε βιβλίο να διαβάζεται 2 φορές.
Η ενσυναίσθηση αξιολογήθηκε πριν και μετά την παρέμβαση με μια προσαρμοσμένη «παιδική» εκδοχή του Δείκτη Διαπροσωπικής Αντιδραστικότητας (Interpersonal Reactivity Index). Οι απαντήσεις απλοποιήθηκαν σε μια λεκτική κλίμακα 3 βαθμών για να εξασφαλιστεί η καταλληλότητα της ανάπτυξης. Η δημιουργικότητα μετρήθηκε με δοκιμασία που εκτιμούσε τη:
- Δημιουργική ευχέρεια (πόσες ιδέες παράγει το παιδί)
- Δημιουργική πρωτοτυπία (πόσο ασυνήθιστες/καινοτόμες είναι αυτές οι ιδέες)
Οι αξιολογήσεις έγιναν ατομικά από εκπαιδευμένους ερευνητές και ακολούθησε στατιστική ανάλυση για την εξέταση των αλλαγών στον χρόνο και των διαφορών μεταξύ των δύο τρόπων ανάγνωσης.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Συνολικά, δεν προέκυψε σαφής υπεροχή της ανάγνωσης με παύσεις ως προς τη συνολική ενσυναίσθηση ή τη δημιουργικότητα έναντι της ανάγνωσης χωρίς διακοπές. Ωστόσο, και στις δύο ομάδες καταγράφηκαν βελτιώσεις στη:
- γνωστική ενσυναίσθηση
- δημιουργική ευχέρεια και πρωτοτυπία
Η συναισθηματική ενσυναίσθηση δεν μεταβλήθηκε σημαντικά στο σύντομο χρονικό διάστημα των δύο εβδομάδων.
Η βασική διαφοροποίηση αφορούσε τη δημιουργική ευχέρεια: η ομάδα με τις παύσεις παρουσίασε μεγαλύτερη αύξηση στον αριθμό ιδεών. Οι ερευνητές ερμηνεύουν το εύρημα ως ένδειξη ότι οι ερωτήσεις μπορεί να λειτουργούν ως καθοδήγηση που ενισχύει την παραγωγή ιδεών, όταν εφαρμόζεται συστηματικά.
Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι η συνέπεια της κοινής ανάγνωσης φαίνεται να έχει ουσιαστική σημασία, ανεξάρτητα από τεχνικές λεπτομέρειες. Με άλλα λόγια, η ίδια η πρακτική της ανάγνωσης – ως επαναλαμβανόμενη εμπειρία φανταστικής εμπλοκής και υιοθέτησης προοπτικής – μπορεί να προσφέρει αναπτυξιακά οφέλη. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι τα ευρήματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή: το δείγμα ήταν μικρό και κοινωνικοοικονομικά ομοιογενές, η παρέμβαση σύντομη και δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου χωρίς ανάγνωση. Άρα, τα συμπεράσματα είναι ενθαρρυντικά αλλά προκαταρκτικά.
Συμπέρασμα
Ειδικοί στην εκπαίδευση και την παιδική ψυχολογία σημειώνουν ότι οι παρεμβάσεις που είναι απλές, ρεαλιστικές και φιλικές προς την οικογένεια έχουν ιδιαίτερη αξία, επειδή μπορούν να εφαρμοστούν σε καθημερινή βάση. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, μια σταθερή ρουτίνα ανάγνωσης πριν τον ύπνο αποτελεί μια πρακτική χαμηλού κόστους που πιθανόν να υποστηρίζει πλευρές της γνωστικής ενσυναίσθησης και της δημιουργικής σκέψης, με τις στοχευμένες ερωτήσεις να προσθέτουν κέρδος κυρίως στην παραγωγή ιδεών.
Διαβάστε επίσης
Πότε νιώθουμε περισσότερο τον πόνο των άλλων – Η κρίσιμη ηλικία
Γιατί το αίσθημα της ντροπής είναι φυσιολογικό – και μας κάνει καλό!
