Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης προληπτικής ιατρικής, το εμβόλιο έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), μπορεί να αποτρέψει την εμφάνιση καρκίνων που σχετίζονται με τη λοίμωξη. Ωστόσο, παρά τη μακρόχρονη χρήση του και τα επιστημονικά δεδομένα που επιβεβαιώνουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά του, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται μακριά από τους διεθνείς στόχους εμβολιασμού.

Το ζήτημα ανέδειξε ο κ. Κίμων Χατζησταματίου, επ. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, μιλώντας στην 5η Ημερίδα για τον Εμβολιασμό του ygeiamou.gr, όπου αναφέρθηκε στην εμπειρία από την εφαρμογή του εμβολιασμού κατά του HPV, στις δυνατότητες πρόληψης του καρκίνου και στα εμπόδια που εξακολουθούν να περιορίζουν την εμβολιαστική κάλυψη.

Ένα εμβόλιο που προλαμβάνει τον καρκίνο

Ο HPV αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση στην ιστορία των εμβολιασμών, καθώς το εμβόλιο δεν αποσκοπεί μόνο στην πρόληψη μιας λοίμωξης, αλλά και στην αποτροπή κακοηθειών που ενδέχεται να εμφανιστούν πολλά χρόνια αργότερα. «Το εμβόλιο εναντίον της λοίμωξης από τον HPV δικαίως ονομάστηκε ένα από τα πρώτα, ίσως και το πρώτο, εμβόλιο εναντίον του καρκίνου», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Χατζησταματίου.

Όπως εξήγησε, η ιδιαιτερότητα του HPV έγκειται στο μεγάλο χρονικό διάστημα που μπορεί να μεσολαβήσει από την αρχική μόλυνση μέχρι την εμφάνιση καρκίνου. Μια γυναίκα που έρχεται σε επαφή με τον ιό στην ηλικία των 18 ή 20 ετών ενδέχεται, εφόσον η λοίμωξη εξελιχθεί, να εμφανίσει καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αρκετά χρόνια αργότερα. Αυτό καθιστά την πρόληψη ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο εμβολιασμός προσφέρει προστασία πριν από την πιθανή εμφάνιση μιας σοβαρής νόσου.

Ο HPV είναι εξαιρετικά συχνός – Γιατί δεν εμφανίζουν όλοι καρκίνο;

Σύμφωνα με τον κ. Χατζησταματίου, η λοίμωξη από HPV είναι πολύ συχνή στον σεξουαλικά ενεργό πληθυσμό. Όπως ανέφερε, ο επιπολασμός της λοίμωξης από τύπους HPV υψηλού κινδύνου, οι οποίοι συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, προσεγγίζει το 10% ή και περισσότερο στις γυναίκες. Παράλληλα, εκτιμάται ότι περίπου 8 στις 10 γυναίκες θα έρθουν κάποια στιγμή στη ζωή τους σε επαφή με κάποιον τύπο του ιού.

Ωστόσο, η μόλυνση δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εμφάνιση καρκίνου. Μόνο ένα μικρό ποσοστό των γυναικών που μολύνονται θα αναπτύξει τελικά κακοήθεια. Το κρίσιμο επιστημονικό ερώτημα είναι ποια άτομα διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. «Το πρόβλημα και το κενό στην έρευνα είναι ότι δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή να γνωρίζουμε ποιες γυναίκες από εκείνες που θα μολυνθούν θα αναπτύξουν τελικά καρκίνο του τραχήλου», επισήμανε.

Πρόκειται για ένα πεδίο εντατικής επιστημονικής διερεύνησης, στο οποίο παρουσιάζονται συνεχώς νέα δεδομένα. Ο ίδιος αναφέρθηκε και σε πρόσφατο διεθνές συνέδριο για τους ιούς των ανθρωπίνων θηλωμάτων που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα. Παρά την πρόοδο της έρευνας, η δυνατότητα ακριβούς πρόβλεψης του ποιος θα εμφανίσει καρκίνο δεν υπάρχει ακόμη. Γι’ αυτό και η στρατηγική πρόληψης δεν μπορεί να περιοριστεί στον εμβολιασμό μόνο όσων θεωρούνται περισσότερο ευάλωτοι.

Εμβολιαστική κάλυψη: Στο 50%-52% η Ελλάδα, με στόχο το 90%

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της τοποθέτησης αφορούσε την απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από τους στόχους του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ έχει θέσει ως στόχο την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας, μέσα από μια στρατηγική που περιλαμβάνει τρεις βασικούς άξονες.

Ο ένας από αυτούς προβλέπει εμβολιαστική κάλυψη 90% στα κορίτσια μέχρι την ηλικία των 15 ετών.

Όπως διευκρίνισε ο κ. Χατζησταματίου, ο στόχος δεν είναι η απόλυτη εξαφάνιση της νόσου, αλλά η μείωση της συχνότητάς της σε τόσο χαμηλά επίπεδα ώστε να αποτελεί πλέον έναν πολύ σπάνιο καρκίνο.

Πού βρίσκεται, όμως, η Ελλάδα;

Σύμφωνα με στοιχεία μελέτης που παρουσιάστηκαν στο φόρουμ και βασίζονται σε δεδομένα του 2024, το ποσοστό των κοριτσιών που έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό κατά του HPV μέχρι την ηλικία των 15 ετών διαμορφώνεται περίπου στο 50%-52%.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι σχεδόν τα μισά κορίτσια της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας δεν έχουν ολοκληρώσει τον προβλεπόμενο εμβολιασμό.

«Είμαστε πολύ μακριά από την κάλυψη του 90%», τόνισε ο ομιλητής, επισημαίνοντας ότι ο χρόνος για την επίτευξη του στόχου περιορίζεται.

Το εμβόλιο αφορά και τους άνδρες

Παρότι ο διεθνής στόχος του 90% επικεντρώνεται στον εμβολιασμό των κοριτσιών για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ο κ. Χατζησταματίου υπογράμμισε ότι ο HPV δεν αποτελεί αποκλειστικά γυναικείο ζήτημα.

Ο ιός σχετίζεται και με μορφές καρκίνου που εμφανίζονται στους άνδρες.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο καρκίνος του στοματοφάρυγγα, ο καρκίνος του πρωκτού και, σε μικρότερο ποσοστό, ο καρκίνος του πέους.

Κατά συνέπεια, ο εμβολιασμός έναντι του HPV αποτελεί σημαντικό μέτρο πρόληψης και για τον ανδρικό πληθυσμό.

«Έχουμε το εργαλείο, αλλά δεν το χρησιμοποιούμε σωστά»

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι το εμβόλιο κατά του HPV δεν αποτελεί πλέον μια νέα ή πειραματική παρέμβαση. Χρησιμοποιείται στην Ελλάδα εδώ και περίπου 18 χρόνια, ενώ η εφαρμογή του βασίζεται σε διεθνείς και εθνικές κατευθυντήριες οδηγίες.

Στο διάστημα αυτό έχει συγκεντρωθεί σημαντική επιστημονική εμπειρία που τεκμηριώνει την ασφάλειά του, ενώ έχουν προκύψει πλέον δεδομένα που επιβεβαιώνουν ότι ο εμβολιασμός μειώνει πράγματι την εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. «Έχει αποδειχθεί ότι είναι ασφαλές. Έχει αποδειχθεί πλέον ότι είναι αποτελεσματικό. Δηλαδή, όντως μειώνει τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας», σημείωσε ο κ. Χατζησταματίου.

Όπως εξήγησε, όταν το εμβόλιο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά, δεν ήταν ακόμη δυνατό να έχει τεκμηριωθεί η μακροχρόνια επίδρασή του στη συχνότητα του καρκίνου, λόγω του μεγάλου διαστήματος που μεσολαβεί ανάμεσα στη λοίμωξη και στην πιθανή ανάπτυξη της νόσου.

Σήμερα, όμως, η επιστημονική εικόνα είναι σαφέστερη. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι η απουσία αποτελεσματικών μέσων πρόληψης, αλλά η ανεπαρκής αξιοποίησή τους. «Τα εργαλεία υπάρχουν για αυτό που θέλουμε να κάνουμε», υπογράμμισε.

Η ανάγκη για μια στρατηγική προσαρμοσμένη στην ελληνική κοινωνία

Για να επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος, απαιτείται σημαντική αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ομιλητή, η προσπάθεια αυτή δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στην αντιγραφή πρακτικών που έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία σε άλλες χώρες.

Κάθε κοινωνία έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και, επομένως, οι παρεμβάσεις δημόσιας υγείας χρειάζεται να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες ανάγκες και συνθήκες της. Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Χατζησταματίου ανέδειξε τη σημασία του διαλόγου μεταξύ επιστημόνων, επαγγελματιών υγείας και φορέων που συμμετέχουν στη χάραξη πολιτικών πρόληψης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα διαθέτει εδώ και χρόνια ένα ασφαλές και αποτελεσματικό εργαλείο πρόληψης του καρκίνου, αλλά χρειάζεται να το αξιοποιήσει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό.

Η αύξηση του εμβολιασμού έναντι του HPV αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για να περιοριστεί σημαντικά η εμφάνιση καρκίνων που συνδέονται με τον ιό και να επιτευχθεί ο στόχος της εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας.