Στο Μουσείο Φωτογραφίας -μια συμβολική τοποθεσία, με κύριο μήνυμα το τσιγάρο να αποτελεί κάποτε ένα αντικείμενο που θα υπάρχει μόνο σε μουσεία, ως έκθεμα ενός «κακού, οριστικά πεπερασμένου παρελθόντος»– πραγματοποιήθηκε στη Στοκχόλμη της Σουηδίας το Technovation 2026 της PMI, με θέμα τη συμβολή των εναλλακτικών καπνικών προϊόντων στη μείωση του καπνίσματος και των σχετιζόμενων με αυτό ασθενειών και της θνησιμότητας.
Η επιλογή της Σουηδίας επίσης συμβολική: Πρόκειται για την πρώτη «smoke-free» χώρα της Ευρώπης, με το ποσοστό των καπνιστών να περιορίζεται περίπου στο 5%, συμπαρασύροντας σε σημαντική μείωση τις σχετιζόμενες με αυτό ασθένειες. «Η συζήτηση για τα εναλλακτικά προϊόντα έχει ξεκινήσει ήδη από το 1997. Όπου, όμως, εμφανίζεται καινοτομία, υπάρχει και σκεπτικισμός. Οι κυβερνήσεις τείνουν να υιοθετούν νέες ιδέες με αργούς ρυθμούς, ακόμη κι όταν αυτές βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα», είπε ο Tommaso di Giovanni, Αντιπρόεδρος Επικοινωνίας της PMI, ανοίγοντας την εκδήλωση στην οποία παραβρέθηκε το ygeiamou.gr.
Το παράδειγμα της Σουηδίας
Η Σουηδία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό case study επιτυχημένης πολιτικής στη μείωση της βλάβης από τον καπνό, έχοντας επιτύχει σημαντική βελτίωση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία:
- Το ποσοστό καπνιστών έχει μειωθεί από 15% σε περίπου 5% μέσα σε 15 χρόνια – η χώρα έχει πλέον το χαμηλότερο ποσοστό καπνιστών στην ΕΕ
- Έχει 39,6% χαμηλότερη θνησιμότητα από νόσους που σχετίζονται με τον καπνό σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο
- 41% χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου και
- τη χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο πνεύμονα στους άνδρες στην ΕΕ.
«Είναι ένα παράδειγμα για το πώς θα μπορούσε να μοιάζει το μέλλον», σχολίασε ο Nikolaus Ricketts, Διευθύνων Σύμβουλος της Swedish Match AB και Πρόεδρος Τμήματος Προϊόντων Στοματικής Χρήσης της PMI.
Η παραπληροφόρηση γύρω από τη νικοτίνη
Για τον δρ. Tom Price, πρώην Υπουργό Υγείας και Κοινωνικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ, η παραπληροφόρηση είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ειδικοί. Όπως είπε, «η λανθασμένη αντίληψη ότι η νικοτίνη προκαλεί καρκίνο εξακολουθεί να κυριαρχεί ακόμη και μεταξύ γιατρών, με αποτέλεσμα πολλοί να μην προτείνουν εναλλακτικά προϊόντα ως επιλογή για τη διακοπή ή τη μείωση του καπνίσματος. Η μείωση της βλάβης εφαρμόζεται σε κάθε άλλο πεδίο της υγείας, όπως όταν φοράμε αντηλιακό ή ζώνη στο αυτοκίνητο. Γιατί δεν αναγνωρίζουμε τα επιστημονικά δεδομένα;», διερωτήθηκε.
Όπως εξήγησε, η νικοτίνη είναι εθιστική και ενέχει κινδύνους, ωστόσο η κύρια βλάβη αποδίδεται στις τοξικές ουσίες που δημιουργούνται κατά την καύση του καπνού. «Υπάρχουν καρκινογόνες ουσίες και στα εναλλακτικά προϊόντα, όμως τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι ο κίνδυνος είναι εξαιρετικά χαμηλός – σε αρκετές περιπτώσεις, παρόμοιος μ’ εκείνον που αντιμετωπίζουν οι μη καπνιστές», εξήγησε η Gizelle Baker, Αντιπρόεδρος Επιστημονικών Υποθέσεων της PMI. «Ένα μεγάλο ποσοστό της διστακτικότητας βασίζεται σε πεποιθήσεις και όχι στα πραγματικά δεδομένα», τα οποία, όπως διευκρίνισε είναι επαρκή. «Ειδικά για το snus υπάρχουν δεδομένα που εκτείνονται σε βάθος άνω των 100 ετών».
«Η νικοτίνη και το κάπνισμα δεν είναι το ίδιο πράγμα», τόνισε με τη σειρά του ο Todd Prochnau, κλινικός και συμβουλευτικός φαρμακοποιός, αναφερόμενος σε έρευνα σύμφωνα με την οποία μόλις το 20% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι το άτμισμα είναι λιγότερο βλαβερό από το κάπνισμα. «Αυτό δείχνει ότι υπάρχει ακόμη μεγάλο κενό στην ενημέρωση του κοινού», είπε, χαρακτηρίζοντας τα εναλλακτικά προϊόντα ως παράγοντα που «άλλαξε καθοριστικά το παιχνίδι» της προσπάθειας διακοπής του καπνίσματος. «Μέχρι πρόσφατα, όταν ένας καπνιστής ήθελε να διακόψει, αλλά δεν ήταν έτοιμος να το κάνει, οι διαθέσιμες επιλογές ήταν περιορισμένες. Η πορεία κάθε καπνιστή προς τη διακοπή είναι διαφορετική, γι’ αυτό η πρόσβαση σε ποικιλία προϊόντων είναι κρίσιμη».
Η αποτυχία του αυστηρού ρυθμιστικού πλαισίου: Διεθνή παραδείγματα
Σύμφωνα με την Agnieszka Wyszynska-Szulc, Αντιπρόεδρο σε θέματα κανονιστικής συμμόρφωσης, προϊόντων και πολιτικής ESG της PMI, οι υπερβολικά αυστηρές ρυθμίσεις και απαγορεύσεις δεν οδηγούν στα επιθυμητά αποτελέσματα. Τα παραδείγματα είναι πολλά:
➤ Στην Τουρκία, το κάπνισμα παραμένει πάνω από το 30%, παρά τα αυστηρά μέτρα και τις απαγορεύσεις.
➤ Στη Γαλλία, η απαγόρευση εναλλακτικών προϊόντων έχει συμβάλει σε πολύ υψηλά επίπεδα παρεμπορίου (40%)
➤ Στην Ιαπωνία σημειώθηκε μεγάλη μείωση μετά την είσοδο των θερμαινόμενων προϊόντων.
➤ Στη Σουηδία καταγράφεται μεγάλη πτώση του καπνίσματος, λόγω στροφής σε snus και pouches νικοτίνης.
Ο Mats Löfström, μέλος του κοινοβουλίου της Φινλανδίας, ανέφερε ότι η χώρα του νομιμοποίησε τα pouches το 2023 ακριβώς επειδή διαπίστωσε ότι η απαγόρευση ενίσχυε το παρεμπόριο. «Όταν απαγορεύεις κάτι, η ζήτηση δεν εξαφανίζεται», είπε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο Patrik Strömer, Πρόεδρος της Ένωσης Κατασκευαστών Snus, υπενθύμισε ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υποστηρίζει την αύξηση της φορολογίας ως βασικού εργαλείου μείωσης του καπνίσματος. «Ωστόσο, η Σουηδία έχει από τους χαμηλότερους φόρους και, παρ’ όλα αυτά, τα χαμηλότερα ποσοστά καπνίσματος. Άρα κάτι άλλο συμβαίνει», υπογράμμισε, χαρακτηρίζοντας την άρνηση του Οργανισμού να αναγνωρίσει την πρόοδο της χώρας ως «ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στη χάραξη πολιτικής».
«Τα ακραία μέτρα δεν λειτουργούν», συμπλήρωσε ο Χρήστος Χαρπαντίδης, Διευθυντής Εταιρικών Υποθέσεων της PMI, με την Wyszynska-Szulc να προσθέτει ότι «δεν είναι λογικό να αντιμετωπίζεται αυστηρότερα ένα λιγότερο επιβλαβές προϊόν. Η απαγόρευση δεν μειώνει τη ζήτηση – απλώς ενισχύει το παρεμπόριο».
Η ανάγκη για σωστό ρυθμιστικό πλαίσιο
Η Wyszynska-Szulc τόνισε πως η καθυστέρηση στη ρύθμιση έχει συνέπειες, καθώς οι Αρχές χάνουν τον έλεγχο της αγοράς και τάχθηκε υπέρ μιας προσέγγισης που βασίζεται στην κοινή λογική, την προσιτή πρόσβαση για ενήλικες κι ένα σαφές πλαίσιο για προϊόντα υψηλής ποιότητας.
Ο Prochnau πρότεινε μια ρύθμιση με βάση την επικινδυνότητα κάθε προϊόντος: Υψηλότερη φορολόγηση στα τσιγάρα, χαμηλότερη στα pouches και αυστηροί μηχανισμοί επιβεβαίωσης ηλικίας. Ο Χρήστος Χαρπαντίδης ξεκαθάρισε ότι η απαγόρευση χρήσης από παιδιά «δεν είναι προς διαπραγμάτευση», αναδεικνύοντας το ελληνικό παράδειγμα, με τα ψηφιακά εργαλεία ταυτοποίησης ηλικίας. «Χρειάζεται συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων πλευρών, ώστε τα προϊόντα να καταλήγουν μόνο στα «σωστά χέρια», συμφώνησε ο Ricketts.
«Οι κυβερνήσεις μπορούν να απαγορεύσουν την προμήθεια, όχι τη ζήτηση»
Περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι εξακολουθούν να καπνίζουν παγκοσμίως, αναδεικνύοντας ότι υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν μέχρι το τσιγάρο να αποτελέσει οριστικά παρελθόν. Όπως υποστήριξε ο Ricketts, τα νέα προϊόντα υιοθετούνται με ταχύ ρυθμό από τους καταναλωτές, κάτι που αποδεικνύει ότι η μετάβαση ήδη συντελείται. «Η ανθρωπότητα είναι έτοιμη για αλλαγή και οι αριθμοί το αποδεικνύουν», είπε χαρακτηριστικά.
Η μείωση της βλάβης μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο δημόσιας υγείας, αρκεί να συνοδεύεται από σωστή ενημέρωση, επιστημονική αξιολόγηση και ισορροπημένη ρύθμιση.
Διαβάστε επίσης
Εναλλακτικά καπνικά προϊόντα και νομοθεσία μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην υγεία των καπνιστών
Η ΕΕ κινδυνεύει να χάσει τον στόχο για μια «Ευρώπη χωρίς καπνό» έως το 2040
