Ο πόνος αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως, ωστόσο το ποιος τον βιώνει — και σε ποιο στάδιο της ζωής — φαίνεται να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και τον τόπο διαμονής του ατόμου. Μια σημαντική παγκόσμια ανάλυση υποδηλώνει ότι οι γυναίκες αναφέρουν συχνότερα πόνο, σε κάθε περιοχή του σώματος που μελετήθηκε, ενώ οι πιο απότομες αυξήσεις του πόνου ενδέχεται να εμφανίζονται νωρίτερα στην ενήλικη ζωή απ’ ό,τι είχε προηγουμένως υποτεθεί.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, ανέλυσε αυτοαναφορικά δεδομένα πόνου περισσότερων από 6,1 εκατομμύρια ατόμων σε 118 διαφορετικές περιοχές, προσφέροντας μια ευρεία εικόνα για το πώς διαφέρουν τα πρότυπα πόνου ανά τον κόσμο.
Οι γυναίκες αναφέρουν σταθερά περισσότερο πόνο
Οι Matt Fillingim, Etienne Vachon-Presseau και οι συνεργάτες τους εξέτασαν δεδομένα που συλλέχθηκαν μεταξύ 1990 και 2025 από 6.125.459 άτομα, ηλικίας 5 έως άνω των 100 ετών.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν τον πόνο σε 11 περιοχές του σώματος. Η ένταση του πόνου διέφερε σημαντικά ανάλογα με την περιοχή και κυμαινόταν από περίπου 2% για τον πόνο στο πρόσωπο έως 40% για τον πόνο στην πλάτη.
Ένα μοτίβο, ωστόσο, ήταν σταθερό: Οι γυναίκες ανέφεραν πόνο συχνότερα από τους άνδρες και στις 11 περιοχές του σώματος που μελετήθηκαν. Οι μεγαλύτερες διαφορές φύλου παρατηρήθηκαν στον πόνο στο πρόσωπο, τους πονοκεφάλους και τον πόνο στο στομάχι ή την κοιλιά. Τα ευρήματα δεν εξηγούν τις διαφορές, αλλά υπογραμμίζουν τη σημασία της συνεκτίμησης του φύλου κατά την παρακολούθηση του πόνου στους ασθενείς.
Ο πόνος δεν αυξάνεται απλώς σταθερά με την ηλικία
Η σχέση μεταξύ πόνου και γήρανσης αποδείχθηκε επίσης πιο περίπλοκη από μια απλή, σταδιακή αύξηση καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Σε όλες τις περιοχές του σώματος, οι πιο απότομες αυξήσεις στη συχνότητα εμφάνισης του πόνου παρατηρήθηκαν πριν από την ηλικία των 55 ετών. Η πορεία αυτή εξαρτιόταν επίσης από τον τύπο του πόνου. Οι πονοκέφαλοι και οι κοιλιακοί πόνοι έφταναν συνήθως στο αποκορύφωμά τους νωρίτερα στη ζωή, ενώ οι πόνοι στην πλάτη, το ισχίο και το γόνατο συνέχιζαν να γίνονται πιο συχνοί με την αύξηση της ηλικίας.
Αυτή η διάκριση θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στην πρόληψη. Αντί να θεωρείται ο πόνος κυρίως ως πρόβλημα της τρίτης ηλικίας, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι παρεμβάσεις ενδεχομένως πρέπει να ξεκινούν σημαντικά νωρίτερα.
Ο τόπος διαμονής των ανθρώπων φαίνεται να έχει σημασία
Μερικές από τις πιο εντυπωσιακές διαφορές προέκυψαν όταν οι ερευνητές συνέκριναν τις χώρες με βάση τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης (HDI).
Από την ηλικία των 40 ετών περίπου, ο συνολικός σωματικός πόνος, ο πόνος στις αρθρώσεις και ο πόνος στη μέση αυξήθηκαν ταχύτερα σε χώρες με χαμηλότερες τιμές HDI.
Στην ηλικία των 80 ετών και άνω, το χάσμα ήταν σημαντικό: Η συχνότητα εμφάνισης πόνου σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος ήταν περίπου 31 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερη στις χώρες με χαμηλότερο ΔΑΑ. Η οσφυαλγία, παράλληλα, ήταν σχεδόν διπλάσια.
Οι λόγοι αυτής της ανισότητας παραμένουν ασαφείς. Γνωστοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η παχυσαρκία και το χαμηλό εισόδημα, εξηγούσαν σε μικρότερο βαθμό το συνολικό βάρος του πόνου σε περιβάλλοντα με χαμηλότερο επίπεδο ανάπτυξης, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να εμπλέκονται κι άλλοι παράγοντες.
Μια πρόκληση για την παγκόσμια παρακολούθηση του πόνου
Ο πόνος είναι εγγενώς δύσκολο να μετρηθεί. Πολλές εκτιμήσεις βασίζονται σε διεγνωσμένες ιατρικές παθήσεις, αλλά αυτή η προσέγγιση μπορεί να παραλείψει άτομα που βιώνουν σημαντικό πόνο, χωρίς να έχουν λάβει διάγνωση — ιδίως σε περιοχές όπου η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη είναι περιορισμένη. Εστιάζοντας στον αυτοαναφερόμενο πόνο, οι ερευνητές προσπάθησαν να παρέχουν ένα μέτρο που θα μπορούσε να συγκριθεί ευρύτερα μεταξύ ηλικιών και γεωγραφικών περιοχών.
Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι οι στρατηγικές πρόληψης του πόνου ενδεχομένως πρέπει να εφαρμόζονται νωρίτερα στη ζωή και να προσαρμόζονται στις συνθήκες των επιμέρους περιοχών, αντί να βασίζονται σε μια ενιαία προσέγγιση για όλους τους πληθυσμούς. Υπάρχει, ωστόσο, ένας σημαντικός περιορισμός. Τα περισσότερα δεδομένα συλλέχθηκαν σε ένα μόνο χρονικό σημείο. Επομένως, η μελέτη συγκρίνει διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, αντί να παρακολουθεί τα ίδια άτομα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Ως αποτέλεσμα, τα ευρήματα δεν μπορούν να δείξουν με ακρίβεια πώς μεταβάλλεται η εμπειρία του πόνου ενός ατόμου καθώς μεγαλώνει. Ωστόσο, αποκαλύπτουν εντυπωσιακές διαφορές ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και τα επίπεδα εθνικής ανάπτυξης — διαφορές που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μελλοντικών προσπαθειών για την κατανόηση, την παρακολούθηση και, τελικά, τη μείωση του παγκόσμιου φορτίου του πόνου.
Διαβάστε επίσης
Διάχυτος πόνος σε όλο το σώμα – Όταν φταίει η εμμηνόπαυση
Η ζώνη μέσης προσφέρει ανακούφιση από τον πόνο και μειώνει τη λήψη παυσίπονων
Φαρμακευτική κάνναβη: Ποιοι ασθενείς μπορούν να τη λάβουν στην Ελλάδα
