*Γράφει ο κ. Σωτήρης Πλαΐνης, PhD, Οπτικός – Οπτομέτρης και Ερευνητής στην Επιστήμη της Όρασης, Εργαστήριο Οπτικής και Όρασης, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης · Visiting Research Fellow, Aston University (UK) · Fellow of the European Academy of Optometry & Optics (FEAOO)
Σωτήρης Πλαΐνης, PhD, Οπτικός – Οπτομέτρης, Ερευνητής στην Επιστήμη της Όρασης
Η φροντίδα της όρασης δεν εξαντλείται στη διάγνωση μιας πάθησης, ούτε στην εκτέλεση μιας συνταγής. Αποτελεί μια διαρκή διαδικασία αξιολόγησης, εξατομίκευσης, παρακολούθησης και συνεργασίας ανάμεσα σε διαφορετικούς επαγγελματίες υγείας, με κοινό στόχο την ασφάλεια, τη λειτουργική όραση και την ποιότητα ζωής του πολίτη.
Είναι αυτονόητο ότι η διάγνωση και θεραπεία των οφθαλμικών παθήσεων αποτελούν ευθύνη του οφθαλμιάτρου. Η συμβολή του οπτικού – οπτομέτρη είναι διαφορετική: Αφορά στη λειτουργική αξιολόγηση της όρασης, την οπτική αποκατάσταση και την υπεύθυνη παραπομπή, όταν απαιτείται ιατρική εκτίμηση ή θεραπεία.
Η ανακοίνωση της ΕΟΕ περιγράφει αυτή τη συμβολή ως «τεχνική και εμπορική πράξη». Ο χαρακτηρισμός αυτός αποτυπώνει μια σημαντική διάσταση της επαγγελματικής δραστηριότητας, δηλαδή τη διάθεση γυαλιών και φακών επαφής, δεν περιγράφει, όμως, το σύνολο της σύγχρονης κλινικής οπτομετρικής πρακτικής. Η επιλογή, η προσαρμογή και η παρακολούθηση μιας οπτικής διόρθωσης δεν είναι απλή εκτέλεση μιας συνταγής, αλλά απαιτούν κλινική κρίση, αξιολόγηση της λειτουργικής όρασης και συνεχή επανεκτίμηση. Η διευκρίνιση αυτή δεν αμφισβητεί τον διαγνωστικό και θεραπευτικό ρόλο του οφθαλμιάτρου· συμβάλλει στη σαφέστερη οριοθέτηση των συμπληρωματικών ρόλων που απαιτεί η σύγχρονη φροντίδα της όρασης.
Το σημείο όπου συχνά δημιουργείται σύγχυση είναι η διάκριση ανάμεσα σε διάγνωση και διαχείριση. Η διάγνωση είναι η αφετηρία της φροντίδας της όρασης· η κλινική διαχείριση είναι εκείνη που τη μετατρέπει σε ασφαλή και αποτελεσματική λύση, προσαρμοσμένη στις ανάγκες του κάθε ανθρώπου. Περιλαμβάνει την αξιολόγηση των πραγματικών οπτικών αναγκών, την επιλογή και προσαρμογή της κατάλληλης οπτικής διόρθωσης, την εφαρμογή εξειδικευμένων φακών επαφής και άλλων οπτικών βοηθημάτων, καθώς και τη συνεχή επανεκτίμηση της λειτουργικής όρασης στην καθημερινότητα.
Αυτό είναι το πεδίο στο οποίο εξειδικεύεται η σύγχρονη κλινική οπτομετρία και εξηγεί γιατί στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες ο κλινικός οπτομέτρης δεν λειτουργεί ως υποκατάστατο του οφθαλμιάτρου, αλλά ως ο επαγγελματίας υγείας που εξειδικεύεται στη λειτουργική αξιολόγηση, στην οπτική αποκατάσταση και στη διαχείριση των περιστατικών, με σαφή όρια αρμοδιοτήτων και υπεύθυνη παραπομπή όταν απαιτείται ιατρική εκτίμηση.
Η πρεσβυωπία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η διάγνωσή της είναι συνήθως απλή. Η πραγματική πρόκληση είναι η επιλογή της λύσης που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του συγκεκριμένου ανθρώπου. Άλλος χρειάζεται γυαλιά εργασίας για πολύωρη χρήση υπολογιστή, άλλος πολυεστιακά γυαλιά, άλλος συνδυασμό διορθώσεων και άλλος πολυεστιακούς φακούς επαφής. Η επιτυχία δεν κρίνεται μόνο από τη συνταγή, αλλά από την αξιολόγηση των λειτουργικών αναγκών, τη δοκιμή, την προσαρμογή, την εκπαίδευση και την παρακολούθηση του χρήστη. Αυτή είναι η ουσία της κλινικής οπτομετρικής διαχείρισης.
Η ίδια αρχή ισχύει και στην παιδική μυωπία, στις εξειδικευμένες εφαρμογές φακών επαφής, στη χαμηλή όραση και σε πολλές ακόμη περιπτώσεις, όπου η επιτυχία εξαρτάται όχι μόνο από τη διάγνωση, αλλά και από τη σωστή διαχείριση: Συνεχή αξιολόγηση, υποστήριξη του ασθενή κατά την προσαρμογή του στη νέα οπτική επιλογή και, όπου χρειάζεται, έγκαιρη παραπομπή για νέα ιατρική εκτίμηση.
Στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες, η φροντίδα της όρασης λειτουργεί ως συνεργατικό μοντέλο. Ο οφθαλμίατρος αναλαμβάνει τη διάγνωση και θεραπεία της νόσου, ενώ ο οπτικός – οπτομέτρης συμβάλλει στην πρωτοβάθμια αξιολόγηση, στην οπτική διόρθωση, στη λειτουργική διαχείριση και στην υπεύθυνη παραπομπή. Η σχέση αυτή δεν είναι ανταγωνιστική, είναι συμπληρωματική.
Η συνεργασία αυτή αντικατοπτρίζεται και στην έρευνα. Οι σημαντικότερες εξελίξεις σε νέες τεχνολογίες, φακούς επαφής και μεθόδους αξιολόγησης προκύπτουν από διεπιστημονικές ομάδες, στις οποίες συνεργάζονται οφθαλμίατροι, οπτομέτρες και επιστήμονες άλλων ειδικοτήτων. Η πρόοδος στην επιστήμη της όρασης είναι κατεξοχήν συνεργατική.
Η ουσία αυτής της συζήτησης δεν είναι ποιος έχει τον σημαντικότερο ρόλο. Είναι πώς κάθε επαγγελματίας υγείας θα συμβάλει, μέσα στα όρια της εκπαίδευσης και των αρμοδιοτήτων του, ώστε ο πολίτης να απολαμβάνει ασφαλή, τεκμηριωμένη και ολοκληρωμένη φροντίδα της όρασης. Αυτός είναι ο πραγματικός κοινός στόχος.
Η όραση είναι δημόσιο αγαθό υγείας. Η φροντίδα της δεν είναι υπόθεση αποκλειστικότητας, αλλά επιστημονικής τεκμηρίωσης, σαφών ρόλων και ουσιαστικής συνεργασίας. Αυτό είναι το πραγματικό ζητούμενο της σύγχρονης φροντίδας της όρασης.
Διαβάστε επίσης
Όραση: Η έκθεση στο τεχνητό φως το βράδυ συνδέεται με 3 σοβαρές παθήσεις των ματιών
Όραση: Γιατί δεν πρέπει να τρίβουμε τα μάτια μας – Οι κίνδυνοι και οι λύσεις που ανακουφίζουν
Όραση: Με ποιον τρόπο ο εμβολιασμός προστατεύει (και) τα μάτια μας – Τα σημαντικά εμβόλια
