Μια πολυαναμενόμενη και αμφιλεγόμενη κλινική δοκιμή έχει ξεκινήσει, με σκοπό να εξετάσει αν τα γηρασμένα κύτταρα του ανθρώπινου ματιού μπορούν να επανέλθουν σε μια πιο νεανική κατάσταση. Η μελέτη, που ξεκίνησε από την αμερικανική εταιρεία βιοτεχνολογίας Life Biosciences, σηματοδοτεί την πρώτη φορά που ένας ασθενής υποβάλλεται σε πειραματική θεραπεία σχεδιασμένη να αναστρέψει την απώλεια όρασης που σχετίζεται με την ηλικία, μέσω μερικού «επαναπρογραμματισμού» των κυττάρων.
Τι είναι η θεραπεία ER-100
Η θεραπεία, γνωστή ως ER-100, στοχεύει στα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς – νευρικά κύτταρα που συνδέουν το μάτι με τον εγκέφαλο. Αυτά τα κύτταρα είναι απαραίτητα για την όραση, αλλά δεν αναγεννώνται φυσιολογικά. Όταν καταστρέφονται από ασθένειες όπως το γλαύκωμα, η απώλεια όρασης μπορεί να συμβεί «αθόρυβα» και να είναι μόνιμη.
Η θεραπεία ER-100 έχει στόχο να ανατρέψει τον μόνιμο χαρακτήρα της απώλειας όρασης. Χρησιμοποιεί έναν τροποποιημένο ιό, ανίκανο να προκαλέσει μολυσματική ασθένεια, ώστε να μεταφέρει γενετικές οδηγίες στα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς. Αυτές οι οδηγίες ενεργοποιούν τρία γονίδια, που συμβάλλουν στην αποκατάσταση των κυττάρων σε μια νεότερη, πιο λειτουργική κατάσταση. Τα γονίδια ελέγχονται από έναν διακόπτη που ενεργοποιείται μόνο όταν οι ασθενείς λαμβάνουν ένα συγκεκριμένο αντιβιοτικό, προσφέροντας στους ερευνητές έλεγχο σχετικά με το πότε ενεργοποιείται ή απενεργοποιείται η θεραπεία.
Οι ειδικοί ελπίζουν ότι μία μόνο ένεση, ακολουθούμενη από αρκετές εβδομάδες χορήγησης αντιβιοτικών, θα μπορούσε να διατηρήσει ή ενδεχομένως να αποκαταστήσει την όραση σε άτομα που την έχουν χάσει στο ένα ή και τα δύο μάτια. Για ορισμένους, αυτή η δοκιμή αντιπροσωπεύει ένα πιθανό ορόσημο στη βιολογία της γήρανσης και την έρευνα για τη μακροζωία.
Η θεωρία πίσω από την αναστροφή της γήρανσης
Η θεραπεία βασίζεται στην ιδέα ότι η γήρανση δεν οφείλεται μόνο στη σωματική φθορά, αλλά και στη σταδιακή απώλεια επιγενετικών πληροφοριών, δηλαδή των χημικών οδηγιών που βοηθούν τα κύτταρα να διατηρήσουν την ταυτότητα και τη λειτουργία τους. Εάν αυτές οι οδηγίες μπορούν να αποκατασταθούν, οι ερευνητές πιστεύουν ότι ένα μέρος της ηλικιακής φθοράς μπορεί να είναι αναστρέψιμο.
Πρώιμες μελέτες σε ποντίκια έχουν υποδείξει ότι ο μερικός κυτταρικός επαναπρογραμματισμός θα μπορούσε να βελτιώσει τη λειτουργία των κατεστραμμένων κυττάρων. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτής της προσέγγισης στους ανθρώπους ενέχει σημαντική αβεβαιότητα. Η τροποποίηση της γονιδιακής έκφρασης είναι πολύπλοκη, ενώ ακόμη και οι προσεκτικά σχεδιασμένες θεραπείες μπορεί να έχουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα. Μια ανησυχία είναι εάν ο επαναπρογραμματισμός των κυττάρων θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο ανώμαλης ανάπτυξης ή καρκίνου.
Οι επικριτές έχουν επίσης προειδοποιήσει ότι η θεραπεία ενδέχεται να μην αντιμετωπίζει τις υποκείμενες αιτίες ορισμένων οφθαλμικών παθήσεων. Στο γλαύκωμα, για παράδειγμα, η υψηλή πίεση στο εσωτερικό του ματιού βλάπτει το οπτικό νεύρο. Ακόμη κι αν το ER-100 βοηθήσει στην αναζωογόνηση ορισμένων κυττάρων, ενδέχεται να μην μειώσει την πίεση του ματιού, πράγμα που σημαίνει ότι οποιοδήποτε όφελος θα μπορούσε να είναι περιορισμένο ή προσωρινό.
Η πρώτη δοκιμή σε ανθρώπους θα επικεντρωθεί κυρίως στην ασφάλεια. Θα ξεκινήσει με 12 συμμετέχοντες που πάσχουν από γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, ακολουθούμενους από έως και 6 επιπλέον συμμετέχοντες με μη αρτηριτιδική πρόσθια ισχαιμική οπτική νευροπάθεια, μια πάθηση που συνεπάγεται βλάβη στο οπτικό νεύρο. Οι συμμετέχοντες θα παρακολουθούνται για τουλάχιστον 5 χρόνια και οι ερευνητές θα προσαρμόζουν τις δόσεις με βάση τις αντιδράσεις των ασθενών.
Μπορεί πράγματι να αντιστραφεί η γήρανση;
Αν και η δοκιμή μπορεί να προσφέρει πρώιμες ενδείξεις για το αν η όραση μπορεί να βελτιωθεί, δεν έχει σχεδιαστεί για να αποδείξει ότι η ER-100 αναστρέφει τη γήρανση. Οι επιστήμονες εξακολουθούν να αναζητούν τον καλύτερο τρόπο μέτρησης της βιολογικής γήρανσης, η οποία περιλαμβάνει πολλαπλά κυτταρικά «ρολόγια» και δείκτες. Το αν η αναστροφή ορισμένων από αυτούς τους δείκτες αρκεί για την αποκατάσταση της υγείας ή της λειτουργίας παραμένει ανοιχτό ερώτημα.
Προς το παρόν, η δοκιμή ενέχει τόσο προοπτικές, όσο και κινδύνους. Εάν είναι επιτυχής, θα μπορούσε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στη θεραπεία των ασθενειών που σχετίζονται με τη γήρανση. Εάν όχι, θα προσφέρει σημαντικά διδάγματα σχετικά με τα όρια και την ασφάλεια του κυτταρικού επαναπρογραμματισμού στους ανθρώπους.
Ένα είναι, πάντως, το σίγουρο: Η ιδέα της αναζωογόνησης των γηρασμένων κυττάρων δεν είναι πλέον μια θεωρία, αλλά περνά στην πράξη μέσα από γενναία επιστημονικά βήματα.
Διαβάστε επίσης
Όραση: Γιατί δεν πρέπει να τρίβουμε τα μάτια μας – Οι κίνδυνοι και οι λύσεις που ανακουφίζουν
Όραση: Με ποιον τρόπο ο εμβολιασμός προστατεύει (και) τα μάτια μας – Τα σημαντικά εμβόλια
Κοιμάστε με δύο μαξιλάρια; Πότε αυτή η συνήθεια αυξάνει τον κίνδυνο για τα μάτια σας
