Ακόμη και τα ωφέλιμα θρεπτικά συστατικά μπορούν να γίνουν επικίνδυνα όταν χρησιμοποιούνται χωρίς μέτρο. Αυτό φαίνεται να συνέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της πρόσφατης έξαρσης της ιλαράς, όταν η αυξημένη δημοσιότητα γύρω από τη βιταμίνη Α οδήγησε πολλούς πολίτες στην υπερκατανάλωσή της.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, τα Κέντρα Δηλητηριάσεων των ΗΠΑ κατέγραψαν αύξηση 38,7% στις αναφορές έκθεσης σε βιταμίνη Α μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου 2025, περίοδο κατά την οποία η ιλαρά εξαπλωνόταν σε πολλές πολιτείες της χώρας.
Πώς ξεκίνησε η τάση
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αύξηση του ενδιαφέροντος για τη βιταμίνη Α συνέπεσε με δημόσιες τοποθετήσεις και αναφορές στα μέσα ενημέρωσης που παρουσίαζαν τη βιταμίνη ως πιθανή θεραπεία για την ιλαρά. Καθοριστικό ρόλο φαίνεται να έπαιξαν δηλώσεις που έγιναν τον Φεβρουάριο του 2025. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Dr. Suzanne Humphries στο εξαιρετικά δημοφιλές podcast The Joe Rogan Experience, όπου προώθησε τη βιταμίνη Α και το μουρουνέλαιο ως θεραπείες για την ιλαρά.
Αν και η βιταμίνη Α χρησιμοποιείται σε ορισμένες περιπτώσεις για την υποστήριξη της ανάρρωσης ασθενών με ιλαρά υπό ιατρική παρακολούθηση, οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν προλαμβάνει τη λοίμωξη ούτε μπορεί να υποκαταστήσει τον εμβολιασμό.
Η επιστροφή μιας νόσου που είχε εξαλειφθεί
Η ιλαρά είναι μια ιδιαίτερα μεταδοτική ιογενής νόσος που προκαλεί υψηλό πυρετό, βήχα, ρινική καταρροή, επιπεφυκίτιδα και χαρακτηριστικό δερματικό εξάνθημα. Ο ιός μεταδίδεται μέσω του αέρα και μπορεί να παραμείνει σε κλειστούς χώρους για έως και δύο ώρες μετά την αποχώρηση του μολυσμένου ατόμου. Παρότι συχνά θεωρείται παιδική ασθένεια, η ιλαρά μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως πνευμονία, εγκεφαλίτιδα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θάνατο, ιδιαίτερα σε βρέφη, μικρά παιδιά και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Χάρη στα προγράμματα εμβολιασμού, εκτιμάται ότι αποτράπηκαν περίπου 59 εκατομμύρια θάνατοι από ιλαρά παγκοσμίως μεταξύ 2000 και 2024. Οι ΗΠΑ είχαν ανακοινώσει την εξάλειψη της νόσου το 2000, ωστόσο η έξαρση του 2025 αποτέλεσε τη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί στη χώρα από τότε. Οι ειδικοί αποδίδουν την επανεμφάνιση της νόσου κυρίως στη μείωση των ποσοστών εμβολιασμού και στη διστακτικότητα ορισμένων γονέων απέναντι στα εμβόλια.
Δημόσιος κίνδυνος η παραπληροφόρηση
Προηγούμενες μελέτες έχουν διαπιστώσει πώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι διαδικτυακές τάσεις μπορούν να επηρεάσουν τις ανησυχίες και τις συμπεριφορές της δημόσιας υγείας. Γι’ αυτό και η ερευνητική ομάδα ανέλυσε δεδομένα από το Google Trends, παρακολουθώντας τις αναζητήσεις όρων όπως «vitamin A measles» και «cod liver oil measles» από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 2025. Την ίδια στιγμή, επιστήμονες κατέγραψαν δημοσιεύματα, διαδικτυακές αναφορές και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι αναζητήσεις για τη βιταμίνη Α αυξήθηκαν σημαντικά μετά την προβολή σχετικών ισχυρισμών από δημόσια πρόσωπα. Ειδικότερα, οι αναζητήσεις για τη βιταμίνη Α αυξήθηκαν κατά 7,5 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τα αναμενόμενα επίπεδα, ενώ οι αναζητήσεις για το μουρουνέλαιο κατέγραψαν αύξηση κατά 1,3 ποσοστιαίες μονάδες.
Την ίδια περίοδο, τα Κέντρα Δηλητηριάσεων ανέφεραν αύξηση 38,7% στις αναφορές έκθεσης σε βιταμίνη Α, με τα περισσότερα περιστατικά να αφορούν παιδιά που είχαν λάβει επικίνδυνα υψηλές δόσεις. Η υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α μπορεί να προκαλέσει ναυτία, πονοκέφαλο, ζάλη, θολή όραση και, σε σοβαρές περιπτώσεις, ηπατική βλάβη.
Το μήνυμα των ειδικών
Οι συγγραφείς της μελέτης υπογραμμίζουν ότι η παραπληροφόρηση γύρω από θέματα υγείας μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη συμπεριφορά του κοινού, ιδιαίτερα σε περιόδους υγειονομικών κρίσεων. Όπως επισημαίνουν, η έγκαιρη και τεκμηριωμένη ενημέρωση από τις υγειονομικές αρχές είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση ψευδών ή παραπλανητικών ισχυρισμών που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία.
Η περίπτωση της βιταμίνης Α και της ιλαράς αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι πληροφορίες που διακινούνται στο διαδίκτυο μπορούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις των πολιτών, ακόμη και όταν δεν βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
Διαβάστε επίσης
Έξαρση ιλαράς με 6.000 κρούσματα σε ένα χρόνο στην Ευρώπη – Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Κορωνοϊός: Δύο παιδικά εμβόλια ίσως προστατεύουν από τη σοβαρή Covid-19
Ιλαρά: Λιγότερα κρούσματα στην Ευρώπη το 2025, αλλά διπλάσια σε σχέση με το 2023
