*Γράφει ο κ. Αθανάσιος Ν. Χαλαζωνίτης, MD, MPH, PhD, Πρόεδρος της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας, Πρόεδρος του Τμήματος Ακτινολογίας και Διευθυντής Ιατρικών Υπηρεσιών του Γενικού Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα»
Αθανάσιος Ν. Χαλαζωνίτης, MD, MPH, PhD, Πρόεδρος της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας, Πρόεδρος του Τμήματος Ακτινολογίας και Διευθυντής Ιατρικών Υπηρεσιών του Γενικού Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα»
Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου από κακοήθεια παγκοσμίως. Σύμφωνα με την πρόσφατη ανασκόπηση της European Respiratory Review (Hardavella et al., 2025), ο προσυμπτωματικός έλεγχος καρκίνου πνεύμονα με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης αποτελεί μια βιβλιογραφικά τεκμηριωμένη δημόσια παρέμβαση υγείας, με σαφή υπεροχή των οφελών έναντι των δυνητικών κινδύνων.
Παρατηρείται μετατόπιση της διάγνωσης του καρκίνου σε πρώιμα στάδια (Στάδιο Ι), επιτρέποντας έτσι έναρξη έγκαιρης θεραπείας που θα οδηγήσει σε ριζική εξαφάνιση της νόσου. Παράλληλα, επιτυγχάνεται μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο πνεύμονα κατά 20–24%, ενώ στις γυναίκες το όφελος φτάνει έως και 61%, σύμφωνα με μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες. Σε κάθε περίπτωση, το όφελος είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε άτομα υψηλού κινδύνου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ενσωμάτωση προγραμμάτων διακοπής καπνίσματος στον προσυμπτωματικό έλεγχο καρκίνου του πνεύμονα αυξάνει σημαντικά το όφελος, μειώνοντας τη θνησιμότητα έως 38% και αποτρέποντας έως 73% περισσότερους θανάτους.
Η συμμετοχή στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου καρκίνου πνεύμονα με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, αφορά άτομα υψηλού κινδύνου, με διακοπή καπνίσματος όχι περισσότερο από 10 έως 15 έτη νωρίτερα. Αναλυτικά, τα άτομα που συμμετέχουν είναι ηλικίας συνήθως 50 έως 80 ετών, είναι πρώην ή νυν καπνιστές με ιστορικό καπνίσματος ≥20 «pack-years» (που σημαίνει 1 πακέτο/ημέρα για 20 χρόνια, ή 2 πακέτα για 10 χρόνια), χωρίς συμπτώματα ύποπτα για καρκίνο πνεύμονα (όπως είναι η αιμόπτυση, ο επίμονος βήχας και η απώλεια βάρους).
Ακόμη, θα μπορούσαν να συμμετέχουν και άτομα με πρότερη έκθεση σε ραδόνιο, ή άλλους πνευμονικούς καρκινογόνους παράγοντες (π.χ. αμίαντο), με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του πνεύμονα και με χρόνιες πνευμονοπάθειες, (όπως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, ή πνευμονική ίνωση). Επισημαίνεται ότι, παρ’ όλο που ο καρκίνος μπορεί να εμφανιστεί και σε μη καπνιστές, τα τρέχοντα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου καρκίνου πνεύμονα με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης, στοχεύουν κυρίως σε βαρείς καπνιστές λόγω του στατιστικά μεγαλύτερου κινδύνου που εμφανίζουν αυτοί.
Για τη διενέργεια της εξέτασης απαιτείται πολυτομικός αξονικός τομογράφος ≥32 τομών, με χρόνο σάρωσης ≤10 δευτερόλεπτα και πάχος τομής ≤1 χιλιοστού, με πρωτόκολλα βελτίωσης ποιότητας εικόνας και μείωσης της δόσης ακτινοβολίας. Στην εν λόγω εξέταση δεν χορηγείται ενδοφλεβίως σκιαγραφικό. Το πρωτόκολλο της εξέτασης σχεδιάζεται και παρακολουθείται από ιατρό ακτινολόγο και διεκπεραιώνεται από τεχνολόγο ακτινολογίας. Οι ιατροί ακτινολόγοι αξιολογούν τα ύποπτα ευρήματα και, συγκεκριμένα, την ανάδειξη πνευμονικών οζιδίων. Αυτά μπορεί να είναι συμπαγή ή μερικώς συμπαγή.
Ομοίως, αξιολογείται και η παρουσία περιοχών με απεικόνιση «θολής υάλου». Καταγράφεται και αξιολογείται το μέγεθος του όγκου των οζιδίων ή η έκταση της βλάβης, η μορφολογία, η πυκνότητα σε διαδοχικούς ελέγχους, με σαφή όμως προσδιορισμό της εξέτασης με θετικό/ύποπτο εύρημα. Η χρήση πιστοποιημένου λογισμικού ογκομέτρησης είναι απαραίτητη για τη μέτρηση του ακριβούς μεγέθους του (συμπαγούς) οζιδίου. Παράλληλα, συστήνεται η χρήση ειδικού πιστοποιημένου λογισμικού ψηφιακής ανίχνευσης/ κατηγοριοποίησης οζιδίων (CAD), εάν αυτό φυσικά είναι διαθέσιμο.
Επίσης, από τον ιατρό ακτινολόγο, αξιολογούνται τα τυχαία εύρημα που ενδεχομένως ανευρίσκονται και αυτά μπορεί να είναι το εμφύσημα, η αθηρωμάτωση των στεφανιαίων αγγείων, και η επασβέστωση της αορτικής βαλβίδας. Εξυπακούεται πως, για την αξιολόγηση των ευρημάτων, είναι απαραίτητη η τυποποίηση της καταγραφής με δομημένα πρότυπα πορισμάτων, καθώς και το προτεινόμενο σχέδιο περαιτέρω διαχείρισης τους εξεταζόμενου.
Γι’ αυτό το λόγο, χρησιμοποιούνται τα διεθνή πρωτόκολλα της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Απεικόνισης Θώρακα (ESTI) και τα πρότυπα γνωμάτευσης εξετάσεων Lung-RADS, με στόχο τελικά τη μείωση όχι μόνο της υπερδιάγνωσης, αλλά και της υπερθεραπείας. Η γνωμάτευση κάθε εξέτασης είναι υποχρεωτική να γίνεται από δύο ιατρούς Ακτινολόγους (όπως πρέπει να γίνεται και στο screening του καρκίνου του μαστού) για την μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και την αξιοπιστία του αποτελέσματος.
Αξίζει να αναφερθεί ότι η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Απεικόνισης Θώρακα έχει διαμορφώσει εκπαιδευτικά εξ αποστάσεως σεμινάρια, τα οποία πρέπει να παρακολουθήσουν οι ιατροί Ακτινολόγοι, που οπωσδήποτε πληρούν κάποια επαγγελματικά και επιστημονικά κριτήρια ενασχόλησης με την Ακτινολογία του Θώρακα, ώστε στη συνέχεια και κατόπιν επιτυχούς συμμετοχής σε γραπτές εξετάσεις να αποκτήσουν των Ευρωπαϊκή Πιστοποίηση (Lung Cancer Screening Certification) για την ένταξή τους σε εθνικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου καρκίνου πνεύμονα με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης μελλοντικά προβλέπεται να μπει σε εφαρμογή η Ultra Low Dose CT (δόση ακτινοβολίας <1mSv) με τις νέες τεχνολογίες αξονικών τομογράφων, επίσης να υπάρξει βελτίωση χωρικής διακριτικής ικανότητας της εικόνας και να ενσωματωθούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης (AI) για ακόμη μεγαλύτερη μείωση της δόσης της ακτινοβολίας και για την επίτευξη πρωιμότερης ανίχνευσης πιο μικρών οζιδίων.
Διαβάστε επίσης
Τι κερδίζετε από τη διακοπή του καπνίσματος και του ατμίσματος – Όλα τα οφέλη υγείας
Καρκίνος: Σύμμαχος ή εχθρός το μικροβίωμα στην καταπολέμηση της νόσου;
Καρκίνος: Δείτε πόσα ποτήρια αλκοόλ αυξάνουν τον κίνδυνο νόσου
