Η πρόσφατη είδηση με τον 89χρονο που άνοιξε πυρ σε δημόσιο χώρο, προκαλώντας τρόμο και τραυματισμούς, θα περίμενε κανείς να λειτουργήσει ως ένα συλλογικό σοκ. Ωστόσο, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η αντίδραση δεν ήταν ενιαία. Ανάμεσα στην ανησυχία και την καταδίκη, ξεχώρισε ένα κύμα σχολίων που επιδοκίμαζαν την πράξη, με φράσεις όπως «μπράβο» ή «καλά τους έκανε».
Το φαινόμενο αυτό αποτελεί αφορμή για έναν βαθύτερο ψυχολογικό προβληματισμό, όπως τον παραθέτει η σε ανάρτησή της στο Facebook η ψυχολόγος Δρ. Λίζα Βάρβογλη: πώς είναι δυνατόν μια πράξη που θέτει ανθρώπινες ζωές σε κίνδυνο να ερμηνεύεται από κάποιους ως μορφή «δικαιοσύνης»;
Όπως εξηγεί, η απάντηση δεν βρίσκεται σε μια απλοϊκή διαπίστωση ότι «οι άνθρωποι έχουν αγριέψει». Αντίθετα, πρόκειται για ένα σύνθετο μείγμα συναισθημάτων και γνωστικών μηχανισμών. «Πρόκειται για ένα μείγμα θυμού, απογοήτευσης, αίσθησης αδικίας και ψυχολογικής κόπωσης, που σε κάποιες περιπτώσεις αρχίζει να παραμορφώνει τον τρόπο που βλέπουμε το σωστό και το λάθος» εξηγεί. Πολλοί άνθρωποι ταυτίζονται με το συναίσθημα του δράστη και όχι με την πράξη, οδηγούμενοι -συχνά ασυνείδητα- σε μια επικίνδυνη ανοχή της βίας.
Παράλληλα, η τάση να απλοποιούμε την πραγματικότητα σε «καλούς» και «κακούς» μπορεί να παρουσιάσει τον δράστη ως «αδικημένο πολίτη» που αντιδρά. Η απόσταση από το γεγονός μειώνει την ενσυναίσθηση προς τα θύματα, ενώ η δυναμική των social media ενισχύει τις ακραίες φωνές και αποδυναμώνει το αίσθημα ευθύνης.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η σταδιακή κανονικοποίηση της βίας: όταν κάτι φαίνεται «κατανοητό», μπορεί εύκολα να γίνει «ανεκτό» και τελικά «δικαιολογημένο».
Δείτε την ανάρτηση:
O 89χρονος που πυροβολούσε σε ΕΦΚΑ ΚΑΙ Όταν η βία χειροκροτείται: τι μας λένε τα σχόλια για την ψυχολογία μας
Προχθές τρόμαξα όταν άκουσα για τον 89χρονο που άνοιξε πυρ στο Πρωτοδικείο, όπου βρισκόταν και η κουμπάρα μου. Πέρασα μια αγωνία μέχρι να μάθω ότι είναι καλά. Είναι μια είδηση που κανονικά θα έπρεπε να μας παγώσει – πυροβολισμοί σε δημόσιους χώρους, τραυματισμοί αθώων ανθρώπων – συνοδεύτηκε στα σόσιαλ από ένα κύμα σχολίων που έλεγαν:
«μπράβο», «καλά τους έκανε», «έτσι έπρεπε».
Και κάπου εκεί γεννιέται ένα βαθύ, ειλικρινές ψυχολογικό ερώτημα:
Τι μας συμβαίνει;
Πώς γίνεται μια πράξη που θέτει ανθρώπινες ζωές σε κίνδυνο να μεταφράζεται, έστω και για κάποιους, αρκετούς μάλιστα, σε «δικαιοσύνη»;
Δεν είναι ότι «οι άνθρωποι έγιναν κακοί»
Η εύκολη απάντηση θα ήταν να πούμε: «ο κόσμος έχει αγριέψει».
Αλλά η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη – και πιο ανησυχητική.
Δεν πρόκειται απλώς για «κακία».
Πρόκειται για ένα μείγμα θυμού, απογοήτευσης, αίσθησης αδικίας και ψυχολογικής κόπωσης, που σε κάποιες περιπτώσεις αρχίζει να παραμορφώνει τον τρόπο που βλέπουμε το σωστό και το λάθος.
1. Όταν ο θυμός γίνεται ταύτιση
Πολλοί άνθρωποι νιώθουν εδώ και χρόνια:
ότι δεν ακούγονται
ότι ταλαιπωρούνται από ένα σύστημα που δεν λειτουργεί
ότι δεν έχουν έλεγχο
Όταν εμφανίζεται κάποιος που «εκρήγνυται», κάποιοι δεν βλέπουν πρώτα την πράξη.
Βλέπουν το συναίσθημα.
Και σκέφτονται, συχνά ασυνείδητα:
✅ «Είναι σαν εμένα. Απλώς το έκανε.»
Αυτό λέγεται ταύτιση με τον δράστη μέσω κοινού συναισθήματος.
Το πρόβλημα είναι ότι:
✅ η κατανόηση του θυμού μετατρέπεται σε ανοχή της βίας.
2. Η επικίνδυνη απλοποίηση: «αδικημένος εναντίον συστήματος»
Σε περιόδους έντασης, ο εγκέφαλος αναζητά απλές ιστορίες:
ο «καλός» (ο πολίτης)
ο «κακός» (το σύστημα)
Μέσα σε αυτό το σχήμα, ο δράστης μπορεί να παρουσιαστεί ως:
✅ «θύμα που αντέδρασε»
Και έτσι, μια πράξη που είναι αντικειμενικά επικίνδυνη και βίαιη, αρχίζει να νοηματοδοτείται ως “δίκαιη” αντίδραση.
Αυτό είναι ένα κλασικό παράδειγμα γνωστικής διαστρέβλωσης (σκέψη τύπου άσπρο-μαύρο).
3. Όταν η απόσταση μειώνει την ενσυναίσθηση
Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στο:
να διαβάζεις μια είδηση
και στο
να έχεις άνθρωπό σου μέσα στο κτίριο την ώρα των πυροβολισμών
Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο πιο εύκολο είναι:
να αγνοήσεις τον φόβο
να υποτιμήσεις τον κίνδυνο
να δεις το γεγονός σαν «ιστορία», όχι σαν πραγματικότητα
Η ψυχολογία το ονομάζει αυτό αποπροσωποποίηση του θύματος.
Και είναι ένας από τους βασικούς λόγους που κάποιοι μπορούν να γράφουν «μπράβο» κάτω από τέτοιες ειδήσεις.
4. Το φαινόμενο του «ψηφιακού όχλου»
Στα σόσιαλ συμβαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο:
οι πιο έντονες, ακραίες απόψεις ξεχωρίζουν
οι άνθρωποι παρασύρονται από τον τόνο της ομάδας
μειώνεται η αίσθηση προσωπικής ευθύνης
Έτσι δημιουργείται ένα περιβάλλον όπου:
✅ η επιδοκιμασία της βίας φαίνεται πιο «φυσιολογική» απ’ ό,τι είναι στην πραγματική ζωή
Πολλοί από αυτούς που σχολιάζουν έτσι, δεν θα τολμούσαν να πουν τα ίδια πράγματα:
μπροστά σε έναν τραυματία
μπροστά σε μια οικογένεια που φοβήθηκε
μπροστά σε κάποιον που ήταν εκεί
5. Η πιο ανησυχητική μετατόπιση: η κανονικοποίηση της βίας
Το πιο βαθύ πρόβλημα δεν είναι το μεμονωμένο σχόλιο.
Είναι η μετατόπιση που κρύβεται από κάτω:
✅ Όταν η βία αρχίζει να φαίνεται «κατανοητή»
✅μετά μπορεί να γίνει «ανεκτή»
✅ και σιγά-σιγά να γίνει «δικαιολογημένη»
Αυτό είναι ένα επικίνδυνο μονοπάτι για κάθε κοινωνία.
Γιατί διαβρώνει κάτι θεμελιώδες:
✅ την αξία της ανθρώπινης ζωής και της ασφάλειας.
Μπορούμε να κατανοήσουμε χωρίς να δικαιολογούμε
Υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται:
✔ Μπορώ να καταλάβω ότι κάποιος νιώθει θυμό, αδικία, απόγνωση
❌ χωρίς να αποδεχτώ ότι η βία είναι λύση
Αν χαθεί αυτή η διάκριση, τότε:
κάθε ακραία πράξη μπορεί να βρει «δικαιολογία»
και η κοινωνία αρχίζει να λειτουργεί με όρους έντασης, όχι ορίων
Και τελικά, τι λέει αυτό για εμάς;
Ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι:
«Γιατί κάποιοι έγραψαν αυτά τα σχόλια;»
Αλλά:
✅ «Πώς θέλω εγώ να σκέφτομαι όταν συμβαίνουν τέτοια γεγονότα;»
Το ότι κάποιος σκέφτεται:
«Κινδύνεψαν άνθρωποι»
είναι κάτι βαθιά ανθρώπινο.
Είναι η φωνή της ενσυναίσθησης μέσα σε ένα περιβάλλον που μερικές φορές την χάνει.
Ένα τελευταίο σημείο
Οι κοινωνίες δεν γίνονται πιο ασφαλείς όταν δικαιολογούν τη βία.
Γίνονται πιο ασφαλείς όταν μπορούν να αντέξουν τον θυμό τους χωρίς να τον μετατρέπουν σε καταστροφή.
Και ίσως αυτό είναι το πιο δύσκολο – αλλά και το πιο σημαντικό μάθημα.
ΕΣΥ ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΕΙΣ;
Διαβάστε επίσης
Η μία και μόνη ερώτηση που αποκαλύπτει αν κάποιος είναι ναρκισσιστής, σύμφωνα με εγκληματολόγο
6 σημάδια ότι μεγαλώσατε με ναρκισσιστή γονέα – Τι αποκαλύπτουν οι ψυχολόγοι
Ναρκισσιστές: Γιατί λατρεύουν να τους μισούν και να τους κουτσομπολεύουν; Ένας καθηγητής απαντά
