Μια σημαντική αλλαγή στη διάγνωση του καρκίνου προστάτη σηματοδοτούν οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, που ανακοινώθηκαν στις 12 Νοεμβρίου 2026.

Για χρόνια, η απόφαση για τον προληπτικό έλεγχο βασιζόταν κυρίως στη συζήτηση ανάμεσα στον ασθενή και τον γιατρό του, καθώς υπήρχαν επιφυλάξεις σχετικά με το κατά πόσο τα οφέλη της εξέτασης υπερτερούσαν των πιθανών κινδύνων. Πλέον, τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα οδηγούν σε μια πιο ενεργητική σύσταση υπέρ του προσυμπτωματικού ελέγχου.

Ο δρ. Andrew Wolf, ομότιμος καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια και ένας από τους βασικούς συντάκτες των νέων οδηγιών, εξηγεί στο The Conversation τι αλλάζει, σε ποιους αφορούν οι αλλαγές και γιατί η εξέταση PSA αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρόληψη.

Πότε πρέπει να γίνεται η εξέταση PSA

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά στη σύσταση για συστηματικό προσυμπτωματικό έλεγχο, με τη συχνότητα και την ηλικία έναρξης να διαφοροποιούνται ανάλογα με τον ατομικό κίνδυνο.

Για τους άνδρες που διατρέχουν μέσο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου προστάτη, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συστήνει εξέταση PSA κάθε 2 χρόνια, από την ηλικία των 50 έως και τα 69 έτη.

Το PSA (ειδικό προστατικό αντιγόνο) είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται από τα κύτταρα του προστάτη. Τα επίπεδά της στο αίμα μπορεί να αυξηθούν εξαιτίας του καρκίνου, αλλά και άλλων, μη κακοήθων καταστάσεων. Για τους άνδρες που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου προτείνεται ετήσιος έλεγχος από τα 45 έως τα 69 έτη.

Ως ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ορίζεται η ύπαρξη συγγενή που διαγνώστηκε με τη νόσο πριν την ηλικία των 65 ετών ή περισσότερων συγγενών που διαγνώστηκαν σε οποιαδήποτε ηλικία. Αν υπάρχει μόνο ένας συγγενής που διαγνώστηκε σε ηλικία 65 ετών ή μεγαλύτερη, συστήνεται έλεγχος ανά διετία, από τα 45 έως τα 69 έτη.

Για τις ηλικίες 70-74 ετών, η απόφαση για τη συνέχιση του ελέγχου θα πρέπει να λαμβάνεται έπειτα από συζήτηση με τον θεράποντα γιατρό, λαμβάνοντας υπόψη τη γενική κατάσταση της υγείας, το προσδόκιμο ζωής και τις προσωπικές προτιμήσεις.

Αντίθετα, για τους άνδρες άνω των 74 ετών, οι νέες οδηγίες δεν συστήνουν προσυμπτωματικό έλεγχο, καθώς οι πιθανές επιβαρύνσεις από πρόσθετες εξετάσεις και θεραπείες εκτιμάται ότι υπερβαίνουν τα αναμενόμενα οφέλη.

Μια ακόμη αλλαγή αφορά στη δακτυλική εξέταση του προστάτη, η οποία δε συστήνεται πλέον ως μέθοδος προσυμπτωματικού ελέγχου, καθώς θεωρείται λιγότερο αποτελεσματική από την εξέταση PSA. Παραμένει, ωστόσο, χρήσιμη σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως κατά τη διερεύνηση αυξημένων τιμών PSA ή συμπτωμάτων από τον προστάτη.

Γιατί άλλαξαν οι οδηγίες

Η αναθεώρηση των συστάσεων βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν την τελευταία δεκαετία και ενισχύουν την αξία του ελέγχου με PSA. Σύμφωνα με τον δρ. Wolf, η δυνατότητα της εξέτασης να μειώνει τον κίνδυνο θανάτου από καρκίνο προστάτη, αλλά και την πιθανότητα διάγνωσης της νόσου σε μεταστατικό στάδιο, φαίνεται πλέον μεγαλύτερη απ’ ό,τι εκτιμούσαν παλαιότερα οι επιστήμονες. Παράλληλα, έχουν σημειωθεί σημαντικές εξελίξεις στον περιορισμό της υπερδιάγνωσης που συνδέεται με τον έλεγχο PSA.

Ποιοι άνδρες κινδυνεύουν περισσότερο

Ο καρκίνος του προστάτη δεν εμφανίζεται με την ίδια συχνότητα σε όλους τους άνδρες. Αυξημένο κίνδυνο αντιμετωπίζουν οι άνδρες με οικογενειακό ιστορικό, ιδιαίτερα όταν η νόσος έχει εμφανιστεί σε στενό συγγενή, όπως πατέρα, αδελφό ή γιο. Επιπλέον, ορισμένες κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις, όπως η BRCA2, συνδέονται με σημαντικά αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη, ενώ μια σειρά από άλλους, γενετικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες ενδέχεται να παίζουν ρόλο.

Σε κάθε περίπτωση, οι άνδρες πρέπει να ενημερώνονται επαρκώς για τα οφέλη, τους κινδύνους και τους περιορισμούς του προσυμπτωματικού ελέγχου.

Ποιοι οι πιθανοί κίνδυνοι του ελέγχου

Παρ’ ότι τα νέα δεδομένα ενισχύουν την αξία της εξέτασης PSA, ο προληπτικός έλεγχος δε στερείται πιθανών επιβαρύνσεων. Μια αυξημένη τιμή PSA μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετες εξετάσεις, όπως μαγνητική τομογραφία, εξετάσεις βιοδεικτών ή βιοψία προστάτη. Η βιοψία μπορεί να προκαλέσει δυσφορία, αιμορραγία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, λοίμωξη.

Επιπλέον, ο προσυμπτωματικός έλεγχος μπορεί να αποκαλύψει όγκους που αναπτύσσονται πολύ αργά και δεν αναμένεται να απειλήσουν τη ζωή του ασθενούς. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι γιατροί μπορεί να προτείνουν ενεργό παρακολούθηση, με περιοδικές βιοψίες, μαγνητικές τομογραφίες ή συνδυασμό των δύο. Αν και η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στην αποφυγή περιττών θεραπειών, μπορεί να προκαλεί άγχος και πρακτική επιβάρυνση.

Από την άλλη, όταν απαιτείται θεραπεία, η χειρουργική επέμβαση ή η ακτινοθεραπεία ενδέχεται να συνοδεύονται από ανεπιθύμητες ενέργειες που επηρεάζουν τη σεξουαλική λειτουργία, την ούρηση ή τη λειτουργία του εντέρου. Οι παράγοντες αυτοί εξηγούν γιατί ορισμένοι άνδρες μπορεί να επιλέξουν να μην υποβληθούν σε προληπτικό έλεγχο, ακόμη κι όταν πληρούν τα ηλικιακά κριτήρια.

Το σημαντικότερο όφελος της έγκαιρης διάγνωσης

Για τον δρ. Wolf, τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα οφέλη του προσυμπτωματικού ελέγχου υπερτερούν πλέον σαφώς των πιθανών κινδύνων για τις ηλικιακές ομάδες στις οποίες συστήνεται.

Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε αυξημένη τιμή PSA υποδηλώνει καρκίνο. Σημαίνει, όμως, ότι η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να προσφέρει μια ουσιαστική ευκαιρία για αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της νόσου. Άλλωστε, όπως επισημαίνει ο ειδικός, η επιλογή να μη γίνει προσυμπτωματικός έλεγχος συνεπάγεται και την απώλεια της δυνατότητας να εντοπιστεί ένας καρκίνος στα αρχικά του στάδια, όταν οι πιθανότητες ίασης είναι ιδιαίτερα υψηλές.

Οι νέες αμερικανικές οδηγίες ενισχύουν, επομένως, τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, χωρίς να καταργούν την ανάγκη εξατομικευμένης ιατρικής αξιολόγησης και ενημερωμένης απόφασης.

Διαβάστε επίσης

Άνδρες: 6 εξετάσεις υγείας που δεν πρέπει να αναβάλλετε – Τι να προσέξετε σε κάθε ηλικία

Η συγκλονιστική ιστορία του 48χρονου γιατρού που «νίκησε» τον καρκίνο προστάτη τελικού σταδίου

Καρκίνος προστάτη: Εξέταση αίματος αποκαλύπτει τον κίνδυνο δεκαετίες νωρίτερα – Μελέτη της Οξφόρδης