Η περίοδος των εορτών των Χριστουγέννων δεν είναι απλώς ένα πολιτισμικό έθιμο, αλλά λειτουργεί ως ένα «ορόσημο αποκατάστασης» της ψυχικής μας υγείας. Πρόκειται για μία περίοδο διακοπής της ρουτίνας και αύξησης της κοινωνικής σύνδεσης, παραγόντων που συμβάλλουν στη μείωση του στρες και της ψυχικής εξάντλησης.
Ωστόσο, υπάρχουν επαγγέλματα που την περίοδο των Χριστουγέννων, όχι μόνο δεν σταματούν την εργασία τους, αλλά την εντείνουν. Έτσι, το διάστημα της χαλάρωσης και της διακοπής της ρουτίνας αντικαθίσταται από ένα διάστημα αυξημένης πίεσης, άγχους και στρες.
Οι εργαζόμενοι κατά τη διάρκεια των εορτών φαίνεται να βιώνουν μία μορφή κοινωνικού αποκλεισμού αντίστοιχης με το Fear Of Missing Out (F.O.M.O.). Συγκεκριμένα, μέσα από το πρίσμα της κοινωνικής σύγκρισης και σε ένα περιβάλλον όπου εκτίθενται εξιδανεικευμένες παραστάσεις εορτών των Χριστουγέννων, διαμορφώνεται η αίσθηση ότι στερούνται κάτι κανονικό και αυτονόητο, με συνέπεια να μην βιώνουν απλώς μία θλίψη, αλλά μία υπόγεια διάβρωση του αισθήματος του ανήκειν.
Από την άλλη πλευρά, σε περιόδους αυξημένων απαιτήσεων από την εργασία, χωρίς επαρκή αντισταθμίσματα, ο οργανισμός λειτουργεί σε καθεστώς διαρκούς ενεργοποίησης. Το νευρικό σύστημα δεν εισέρχεται σε κατάσταση ηρεμίας – αποκατάστασης, με συνέπεια να αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης συμπτωμάτων burnout.
Η εργασία κατά τη διάρκεια των εορτών δεν επιβαρύνει την ψυχολογική κατάσταση των εργαζόμενων μόνο μέσω της σωματικής κόπωσης, αλλά και μέσω του νοήματος που αποδίδεται στην εργασία αυτή καθεαυτή. Συγκεκριμένα, έχει αποδειχθεί ότι οι εργαζόμενοι ανταποκρίνονται θετικά στις δυσκολίες της εργασίας τους όταν λαμβάνουν από αυτήν νοηματοδότηση και αναγνώριση. Όταν όμως η θυσία περνά απαρατήρητη, δημιουργείται ένα βαθύ αίσθημα ηθικής κόπωσης που διαβρώνει τη σχέση του εργαζόμενου με την εργασία του.
Επιπλέον, για όσους έχουν και οικογενειακές υποχρεώσεις, η εργασία κατά το διάστημα των εορτών συχνά ενεργοποιεί μια γνωστική ασυμφωνία. Ο άνθρωπος γνωρίζει πού είναι, αλλά αντιλαμβάνεται πού θα ήθελε να είναι. Έτσι βιώνει έντονη απόκλιση μεταξύ των αξιών και της πραγματικότητας. Για πολλούς εργαζόμενους, η χρόνια κόπωση σε συνδυασμό με την έλλειψη κοινωνικής επαφής και «ζεστασιάς» μπορεί να πυροδοτήσει συναισθήματα που μοιάζουν με την εποχική συναισθηματική διαταραχή.
Βέβαια, υπάρχουν και εργαζόμενοι που αντλούν νόημα και ικανοποίηση από την εργασία τους την περίοδο των Χριστουγέννων. Αυτό συνδέεται με τη θεωρία του νοήματος στην εργασία και την έννοια της ενδογενούς παρακίνησης. Συγκεκριμένα, η αίσθηση προσφοράς λειτουργεί ως προστατευτικός – αντισταθμιστικός παράγοντας απέναντι στο στρες. Έτσι, όταν η εργασία ικανοποιεί τις ανάγκες για νόημα, επάρκεια και σύνδεση, λειτουργεί προστατευτικά. Η αίσθηση «είμαι απαραίτητος» μπορεί να μετατραπεί σε ψυχική άγκυρα.
Η εργασία κατά τη διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων δεν παύει, ωστόσο, να προκαλεί ιδιαίτερη ψυχική επιβάρυνση. Όμως η συγκεκριμένη επιβάρυνση μπορεί να μειωθεί αισθητά όταν υπάρχουν:
- Σαφή μηνύματα αναγνώρισης από το εργασιακό περιβάλλον.
- Δίκαιη ανταμοιβή για την εργασία που έχει παρασχεθεί.
- Παροχή χρόνου αποκατάστασης σε μεταγενέστερο στάδιο.
- Δημιουργία ευχάριστων συνθηκών στην εργασία.
- Ενθάρρυνση ανοιχτής συζήτησης για την ψυχική υγεία και την ανάγκη υποστήριξης.
Ίσως τελικά το πιο ειλικρινές τεστ μιας κοινωνίας να μην είναι το πώς γιορτάζει τα Χριστούγεννα, αλλά το ποιοι μένουν πίσω για να μπορούν οι υπόλοιποι να γιορτάσουν. Πίσω από φωτισμένα τραπέζια, γεμάτα σπίτια, πολύχρωμα λαμπιόνια, στολισμένες βιτρίνες, υπάρχουν άνθρωποι που εργάζονται αθόρυβα, κουρασμένοι, συχνά αόρατοι. Αόρατοι όχι γιατί το θέλουν, αλλά γιατί το σύστημα βασίζεται σε αυτή την αορατότητα.
Η ψυχική υγεία δεν μετριέται, ούτε σε αργίες, ούτε σε ευχές, ούτε σε likes. Μετριέται στη δυνατότητα του κάθε ανθρώπου να ανήκει, όχι μόνο στην παραγωγή, αλλά και στη ζωή. Αν οι γιορτές υποτίθεται ότι μας θυμίζουν τί αξίζει περισσότερο, τότε ίσως ήρθε η στιγμή να στρέψουμε το βλέμμα μας όχι σε όσους ξεκουράζονται, αλλά σε όσους κρατούν όρθιο τον κόσμο ενώ οι άλλοι τον απολαμβάνουν. Κι αυτό, δεν είναι θέμα ευαισθησίας, αλλά πολιτισμού.
Διαβάστε επίσης
3 «χρυσές» συμβουλές για να αποφύγετε το άγχος των γιορτών, σύμφωνα με τους ειδικούς
Νικήστε τη μελαγχολία του χειμώνα όπως οι Σκανδιναβοί – Δείτε πώς το πετυχαίνουν
