Ένα σημαντικό βήμα προς την έγκαιρη διάγνωση του γλαυκώματος, μιας από τις κυριότερες αιτίες μη αναστρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως, αποτελεί ένα νέο γενετικό τεστ που μπορεί να εντοπίζει άτομα με έως και δεκαπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Το τεστ αναπτύχθηκε από ερευνητές του αυστραλιανού ινστιτούτου QIMR Berghofer και του Πανεπιστημίου Flinders, σε συνεργασία με διεθνή επιστημονική ομάδα. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Ophthalmology, αφορούν το γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, τη συχνότερη μορφή της νόσου. Το νέο εργαλείο θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι οφθαλμίατροι αξιολογούν τον κίνδυνο, επιτρέποντας στενότερη παρακολούθηση και έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση στους ανθρώπους που τη χρειάζονται περισσότερο.

Η σημασία της εξέλιξης είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς το γλαύκωμα προκαλεί προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο, χωρίς συνήθως να εμφανίζει συμπτώματα στα πρώτα στάδια. Υπολογίζεται ότι περίπου οι μισοί άνθρωποι με γλαύκωμα παραμένουν αδιάγνωστοι, ακόμα και σε χώρες με οργανωμένες υπηρεσίες οφθαλμολογικής φροντίδας. Επειδή η απώλεια όρασης που έχει ήδη προκληθεί δεν μπορεί να αναστραφεί, η έγκαιρη αναγνώριση της νόσου θεωρείται καθοριστική.

Πώς το DNA αποκαλύπτει τον κίνδυνο γλαυκώματος

Για την ανάπτυξή του τεστ, οι επιστήμονες αξιοποίησαν γενετικά δεδομένα από περισσότερα από 6 εκατομμύρια άτομα, μεταξύ των οποίων σχεδόν 300.000 είχαν γλαύκωμα. Πρόκειται για τεράστια διεύρυνση των διαθέσιμων δεδομένων σε σχέση με την προηγούμενη εκδοχή του τεστ, που είχε παρουσιαστεί το 2020 και βασιζόταν σε περίπου 8.000 περιστατικά.

Ο επικεφαλής της έρευνας, Stuart MacGregor, διευθυντής του Εργαστηρίου Στατιστικής Γενετικής του QIMR Berghofer, εξήγησε ότι η αξιοποίηση αυτού του μεγάλου όγκου δεδομένων βελτίωσε εντυπωσιακά την προγνωστική ακρίβεια. «Στους Αυστραλούς ευρωπαϊκής καταγωγής, τα άτομα που ανήκαν στο 10% με τον υψηλότερο γενετικό κίνδυνο είχαν δεκαπλάσια πιθανότητα να έχουν γλαύκωμα σε σύγκριση με τους υπόλοιπους. Το προηγούμενο τεστ μας εντόπιζε περίπου τετραπλάσια αύξηση του κινδύνου», δήλωσε. «Απ’ όσο γνωρίζουμε, πρόκειται για την ισχυρότερη πρόβλεψη γενετικού κινδύνου που έχει αναφερθεί για οποιαδήποτε συχνή πολυπαραγοντική νόσο», πρόσθεσε.

Έως και 25 χρόνια νωρίτερα η εμφάνιση της νόσου

Σύμφωνα με τη μελέτη, τα άτομα με τον υψηλότερο γενετικό κίνδυνο εμφάνισαν γλαύκωμα κατά μέσο όρο 25 χρόνια νωρίτερα από εκείνα με τον χαμηλότερο κίνδυνο. Ενδεικτικά, ένας υγιής 65χρονος ευρωπαϊκής καταγωγής που ανήκει στο 20% με τον υψηλότερο γενετικό κίνδυνο έχει πιθανότητα 10% να εμφανίσει γλαύκωμα μέσα στην επόμενη δεκαετία, έναντι μόλις 0,4% για κάποιον που βρίσκεται στο 20% με τον χαμηλότερο κίνδυνο.

Το τεστ προσέφερε επίσης πληροφορίες για τη βαρύτητα της νόσου. Σε μακροχρόνια παρακολούθηση ατόμων με υποψία γλαυκώματος ή νόσο αρχικού σταδίου, το 24% της ομάδας υψηλότερου κινδύνου χρειάστηκε χειρουργική επέμβαση μέχρι τα 80 έτη, έναντι κανενός στην ομάδα χαμηλότερου κινδύνου. Αντίστοιχα, βοήθησε στην πρόβλεψη της ανάγκης για εντατικότερη θεραπεία, προσφέροντας σημαντικές πρόσθετες πληροφορίες πέρα από τη μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.

Προς μια πιο εξατομικευμένη πρόληψη

Σύμφωνα με τον MacGregor, το τεστ θα μπορούσε να βοηθήσει τους οφθαλμιάτρους να εντοπίζουν όσους χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση και πρωιμότερη θεραπεία, περιορίζοντας παράλληλα τις περιττές εξετάσεις σε άτομα χαμηλότερου κινδύνου. «Το γλαύκωμα αντιμετωπίζεται πολύ αποτελεσματικά όταν εντοπίζεται έγκαιρα, όμως πολλοί άνθρωποι διαγιγνώσκονται μόνο αφού έχει ήδη προκληθεί μόνιμη βλάβη. Ένα τεστ όπως αυτό μπορεί να βοηθήσει ώστε οι πόροι της οφθαλμολογικής φροντίδας να κατευθύνονται στους ανθρώπους που τους χρειάζονται περισσότερο», δήλωσε.

Ο Jamie Craig, από το Πανεπιστήμιο Flinders, υπογράμμισε ότι η έρευνα ανοίγει νέες δυνατότητες για την εξατομίκευση της φροντίδας. «Η έρευνα αυτή ανοίγει τον δρόμο για μια εξατομικευμένη προσέγγιση στην εκτίμηση του κινδύνου γλαυκώματος, τόσο στον γενικό πληθυσμό όσο και στα μέλη οικογενειών ασθενών και σε όσους εμφανίζουν ήδη ενδείξεις πρώιμου σταδίου της νόσου. Θα μας επιτρέψει να καθορίζουμε σωστά τον χρόνο έναρξης των θεραπειών, ώστε να προλαμβάνουμε την απώλεια όρασης», ανέφερε.

Οι ερευνητές δοκίμασαν το τεστ σε πληθυσμούς διαφορετικής καταγωγής. Παρότι εντόπισε ομάδες υψηλού κινδύνου σε όλους, η ακρίβειά του ήταν μεγαλύτερη στα άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής, λόγω της ευρύτερης διαθεσιμότητας γενετικών δεδομένων. «Τα περισσότερα από τα μεγάλα σύνολα γενετικών δεδομένων που διαθέτουμε σήμερα προέρχονται από ανθρώπους ευρωπαϊκής καταγωγής. Η βελτίωση της ακρίβειας για όλους τους πληθυσμούς αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για την επόμενη φάση της έρευνάς μας», σημείωσε ο MacGregor.

Πριν από την ευρεία κλινική εφαρμογή του τεστ, απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να αξιολογηθεί η οικονομική αποδοτικότητα της ενσωμάτωσής του σε στοχευμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για το γλαύκωμα.

Διαβάστε επίσης

Γλαύκωμα: Η «σιωπηλή» επιδημία που απειλεί εκατομμύρια ανθρώπους με απώλεια όρασης

Γλαύκωμα: Το συμπλήρωμα βιταμινών που μπορεί να καθυστερήσει την εμφάνισή του

Η κακή όψη της «καλής» χοληστερόλης: Έρευνα τη συνδέει με κίνδυνο γλαυκώματος στους 55χρονους