Όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στα chatbots αναζητώντας συναισθηματική υποστήριξη ή συμβουλές για τις σχέσεις τους. Πόσο αξιόπιστες, όμως, είναι οι συμβουλές που λαμβάνουν και τι συμβαίνει όταν τα συγκεκριμένα εργαλεία συμφωνούν μαζί τους ακόμα κι όταν δεν θα έπρεπε;
Η Alli Spotts-De Lazzer, ψυχοθεραπεύτρια, αποφάσισε να δοκιμάσει η ίδια την Τεχνητή Νοημοσύνη στον ρόλο του «θεραπευτή», πραγματοποιώντας ένα άτυπο προσωπικό πείραμα. Περιγράφοντας την εμπειρία της σε άρθρο της στο Psychology Today, αναγνωρίζει ότι ορισμένες απαντήσεις ήταν εντυπωσιακά καλές. Άλλες, ωστόσο, θα μπορούσαν να είχαν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη σχέση για την οποία ζητούσε συμβουλές.
Πόσο βοηθητική ήταν τελικά η συζήτηση;
Η ψυχοθεραπεύτρια ξεκίνησε χρησιμοποιώντας το chatbot ως χώρο συναισθηματικής εκτόνωσης, ως έναν «κάδο απορριμμάτων των συναισθημάτων» όπως λέει χαρακτηριστικά. Εξέφρασε τον θυμό της, χωρίς να αποκαλύψει προσωπικά στοιχεία, ενώ στη συνέχεια ζήτησε βοήθεια για ένα πραγματικό πρόβλημα επικοινωνίας. Στόχος της ήταν να θέσει όρια σε ένα πρόσωπο του περιβάλλοντός της, αποφεύγοντας μια έντονη συναισθηματική αντίδραση ή μια νέα αντιπαράθεση.
Η πρώτη απάντηση της Τεχνητής Νοημοσύνης ήταν γεμάτη κατανόηση και συναισθηματική επιβεβαίωση. «Αυτό ακούγεται τόσο επώδυνο!», της απάντησε, συνεχίζοντας με εκτενείς καθησυχαστικές διατυπώσεις. Ωστόσο, όπως διαπίστωσε, η υπερβολική επιβεβαίωση των συναισθημάτων της δεν συνοδευόταν από ουσιαστικά χρήσιμες συμβουλές. «Ομολογουμένως, η Τεχνητή Νοημοσύνη ήταν καταπληκτική στο να επικυρώνει τα συναισθήματά μου. Ωστόσο, ευθυγραμμιζόταν υπερβολικά με αυτά και όχι με τους πραγματικούς μου στόχους» παρατηρεί.
Όχι μόνο αυτό, αλλά το chatbot την ενθάρρυνε να χρησιμοποιήσει εκφράσεις που θα μπορούσαν να ακουστούν κατηγορητικές, αλλά και να παραθέσει πολλές λεπτομέρειες που πιθανότατα θα οδηγούσαν το άλλο πρόσωπο σε αμυντική στάση. «Οι συμβουλές για το τι θα μπορούσα να πω ενδέχεται να είχαν προκαλέσει σοβαρή ρήξη στη σχέση για την οποία ζητούσα βοήθεια», σχολιάζει.
Η ίδια κατάφερε να αναγνωρίσει τα προβλήματα χάρη στην επαγγελματική της εκπαίδευση. Παρατήρησε, μάλιστα, ότι οι απαντήσεις βελτιώνονταν όταν έθετε πιο συγκεκριμένα ερωτήματα και ζητούσε από το εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης να εξετάσει διαφορετικές πιθανές αντιδράσεις.
Στη συνέχεια, του έθεσε η ίδια μια πρόκληση. Όταν η ψυχοθεραπεύτρια αναφέρθηκε σε «ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά» ενός προσώπου, το chatbot επέμεινε ότι δεν μπορούσε να θέσει διάγνωση, ακόμη κι όταν εκείνη διευκρίνισε ότι περιέγραφε συμπεριφορές και όχι κάποια ψυχική διαταραχή. «Ενώ φαινόταν να προσπαθεί να με κάνει να αισθανθώ ότι με καταλαβαίνει, την ίδια στιγμή ακύρωνε την εμπειρία μου», σημειώνει.
Πότε η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη
Παρά τις επιφυλάξεις της, η Spotts-De Lazzer αναγνωρίζει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο βελτίωσης της επικοινωνίας και εξάσκησης της κριτικής σκέψης. Για παράδειγμα, όταν κάποιος είναι θυμωμένος, μπορεί να ζητήσει από ένα chatbot να διατυπώσει ένα μήνυμα με πιο ήπιο, ευγενικό ή ξεκάθαρο τρόπο. Αυτή η μικρή παύση πριν από την αποστολή ενός μηνύματος μπορεί να αποτρέψει μια παρορμητική αντίδραση για την οποία αργότερα θα μετανιώσει.
Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι λειτουργεί τέλεια στην επικοινωνία, καθώς πολλές φορές δεν αντιλαμβάνεται τον σαρκασμό, τα υπονοούμενα ή την παθητικοεπιθετική συμπεριφορά. Γι’ αυτό, οι προτάσεις της χρειάζονται ανθρώπινη αξιολόγηση. Κυρίως, η χρήση της για απλά ζητήματα επικοινωνίας διαφέρει σημαντικά από την αναζήτηση συμβουλών για σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, όπου η υποστήριξη από κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες θεωρείται απαραίτητη.
Πέντε συμβουλές για ασφαλέστερη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η ψυχοθεραπεύτρια προτείνει πέντε βασικές πρακτικές για όσους χρησιμοποιούν chatbots σε προσωπικά ζητήματα:
1. Θυμηθείτε ότι δεν συνομιλείτε με άνθρωπο. Η ΤΝ μπορεί να παραβλέπει σημαντικές λεπτομέρειες και να συμφωνεί υπερβολικά μαζί σας. Μια καθησυχαστική απάντηση δεν είναι απαραίτητα και σωστή.
2. Εξηγήστε ξεκάθαρα τον στόχο σας. Αντί να ρωτήσετε απλώς «Τι να κάνω;», δοκιμάστε: «Θέλω να εκφράσω την απογοήτευσή μου χωρίς να προκαλέσω σύγκρουση. Πώς μπορώ να το πω;».
3. Ζητήστε να σας αμφισβητήσει. Ερωτήσεις όπως «Τι μπορεί να μου διαφεύγει;» ή «Πώς θα μπορούσε να ερμηνεύσει το άλλο πρόσωπο αυτή τη δήλωση;» μπορούν να σας βοηθήσουν να εξετάσετε διαφορετικές οπτικές.
4. Προστατεύστε τα προσωπικά σας δεδομένα. Αποφύγετε να μοιράζεστε ονόματα, διευθύνσεις και άλλες πληροφορίες που μπορούν να οδηγήσουν στην ταυτοποίηση τη δική σας ή τρίτων, χωρίς να γνωρίζετε πώς χρησιμοποιούνται.
5. Μην αντικαθιστάτε την ψυχοθεραπεία με την ΤΝ. Τα chatbots δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την εξατομικευμένη κλινική αξιολόγηση, την ψυχολογική υποστήριξη και τη θεραπεία από επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Το κρίσιμο ερώτημα: Μας βοηθά να σκεφτόμαστε ή μας λέει αυτό που θέλουμε να ακούσουμε;
Η ψυχοθεραπεύτρια εξηγεί ότι πλέον συζητά ανοιχτά με τους θεραπευόμενούς της τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όταν κάποιος αναφέρει ότι συμβουλεύτηκε ένα chatbot, τον ρωτά τι απάντηση έλαβε, πώς αισθάνθηκε και κατά πόσο τον βοήθησε. Όπως τονίζει, χρειάζεται να αξιολογούμε τις απαντήσεις της AI με την ίδια κριτική στάση που αντιμετωπίζουμε κάθε πληροφορία στο διαδίκτυο.
«Για ορισμένα ζητήματα προσωπικής βελτίωσης ή επικοινωνίας, η AI μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη. Μπορεί, όμως, να προσφέρει και συμβουλές τις οποίες οι άνθρωποι εξακολουθούν να χρειάζεται να εξετάζουν, να αξιολογούν και να προσαρμόζουν στις δικές τους συνθήκες. Η εξάρτηση από την Τεχνητή Νοημοσύνη ως υποκατάστατο της εξατομικευμένης φροντίδας ψυχικής υγείας μπορεί να αποδειχθεί πραγματικά επικίνδυνη» καταλήγει.
Διαβάστε επίσης
«Bixonimania»: Η νόσος που δεν υπήρξε ποτέ – Αλλά η Τεχνητή Νοημοσύνη την παρουσίασε ως αληθινή
