Ένα παιδί στρώνει ένα επιπλέον πιάτο στο τραπέζι για έναν φίλο που κανείς άλλος δε μπορεί να δει. Ένα άλλο συζητά μ’ ένα λούτρινο παιχνίδι σαν να πρόκειται για πραγματικό συνομιλητή, ενώ κάποιο τρίτο μοιράζεται τα μυστικά του μ’ έναν αόρατο σύντροφο που το ακολουθεί παντού. Για τους ενήλικες, τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να μοιάζουν παράξενες ή να δημιουργούν ερωτήματα. Για τα παιδιά, όμως, οι φανταστικοί φίλοι αποτελούν συχνά ένα απολύτως φυσικό κομμάτι του παιχνιδιού και της ανάπτυξής τους. Και, σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα, αυτοί οι αόρατοι σύντροφοι μπορεί να έχουν έναν πολύ πιο ουσιαστικό ρόλο από αυτόν που φανταζόμαστε.

Οι φανταστικές φιλίες δε συνδέονται απαραίτητα με τη μοναξιά ή την κοινωνική απομόνωση. Αντίθετα, προσφέρουν στα παιδιά ευκαιρίες να εξερευνήσουν τα συναισθήματά τους, να κατανοήσουν καλύτερα τους άλλους και να εξασκηθούν σε καταστάσεις που αργότερα θα αντιμετωπίσουν στις πραγματικές τους σχέσεις.

2 στα 3 παιδιά έχουν έναν φανταστικό φίλο

Οι φανταστικοί φίλοι είναι πολύ πιο συνηθισμένοι απ’ όσο πιστεύουμε. Όπως λένε στο BBC οι ψυχολόγοι Naomi Aguiar και Marjorie Taylor, περίπου 2 στα 3 παιδιά έχουν δημιουργήσει έναν φανταστικό φίλο μέχρι την ηλικία των 7 ετών. Μπορεί να είναι ένας αόρατος άνθρωπος, ένα ζώο με ασυνήθιστες ικανότητες, ένα φανταστικό πλάσμα ή ακόμη κι ένα καθημερινό αντικείμενο, στο οποίο το παιδί αποδίδει προσωπικότητα.

Η δρ. Aguiar επισημαίνει ότι τα παιδιά που έχουν φανταστικούς φίλους δε σημαίνει ότι έχουν λιγότερες πραγματικές φιλίες, ούτε διαφέρουν ουσιαστικά από τα άλλα παιδιά.

Γιατί, λοιπόν, τους επινοούν;

Συχνά, η απάντηση είναι απλή: Επειδή απολαμβάνουν το παιχνίδι και την κοινωνική αλληλεπίδραση. Όταν δεν υπάρχει κάποιος διαθέσιμος για να παίξουν ή να συζητήσουν, δημιουργούν έναν συνομιλητή, με τον οποίο μπορούν να συνεχίσουν την αγαπημένη τους δραστηριότητα.

Δημιουργικότητα, φαντασία και κοινωνικές δεξιότητες

Η ύπαρξη ενός φανταστικού φίλου φαίνεται να συνδέεται με ορισμένα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι τα παιδιά που επινοούν φανταστικούς συντρόφους εμφανίζουν μεγαλύτερη δημιουργικότητα στην αφήγηση ιστοριών, πιο ζωντανή νοερή απεικόνιση και αυξημένο ενδιαφέρον για φανταστικά σενάρια. Ορισμένα ερευνητικά ευρήματα υποδεικνύουν, επίσης, ότι μπορεί να είναι λιγότερο ντροπαλά, να συγκεντρώνονται ευκολότερα και να περνούν λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες.

Αυτό δε σημαίνει ότι αυτά τα χαρακτηριστικά οφείλονται στον φανταστικό φίλο – είναι πιθανό τα παιδιά που διαθέτουν ήδη έντονη φαντασία και ενδιαφέρον για τις κοινωνικές σχέσεις να είναι περισσότερο διατεθειμένα να δημιουργήσουν τέτοιους συντρόφους. Κάθε φανταστικός φίλος, πάντως, είναι μοναδικός και συχνά ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στα ενδιαφέροντα του παιδιού που τον επινοεί.

Πώς οι φανταστικοί φίλοι καλλιεργούν την ενσυναίσθηση

Η Paige Davis, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας και Ψυχοπαθολογίας στο Πανεπιστήμιο του Leeds, επισημαίνει ένα σημαντικό στοιχείο: Το παιδί δεν επινοεί απλώς έναν σύντροφο. Δημιουργεί, κατά κάποιον τρόπο, έναν διαφορετικό νου, με τον οποίο αλληλεπιδρά – ο φανταστικός φίλος έχει δικές του σκέψεις, επιθυμίες και αντιδράσεις.

Σε έρευνα της Marta Giménez-Dasí, από το Πανεπιστήμιο της Βαλένθια, και των συνεργατών της, παιδιά ηλικίας 4-6 ετών που είχαν φανταστικούς φίλους σημείωσαν υψηλότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες κατανόησης συναισθημάτων και θεωρίας του νου, δηλαδή της ικανότητας να αντιλαμβανόμαστε ότι οι άλλοι άνθρωποι έχουν σκέψεις, πεποιθήσεις, επιθυμίες και προθέσεις που μπορεί να διαφέρουν από τις δικές μας. Πρόκειται για μια θεμελιώδη δεξιότητα στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και των κοινωνικών σχέσεων.

Ένας ασφαλής χώρος για διαφωνίες και δύσκολες συζητήσεις

Οι φανταστικοί φίλοι μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως ένα είδος «πρόβας» για τις πραγματικές κοινωνικές σχέσεις. Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να δοκιμάσουν διαφορετικές αντιδράσεις, να εκφράσουν θυμό, να ζητήσουν συγγνώμη και να αναζητήσουν λύσεις σε συγκρούσεις. Η εμπειρία αυτή θα το βοηθήσει να διαχειριστεί καλύτερα μια παρόμοια κατάσταση στην πραγματική ζωή. Οι φανταστικές φιλίες αποτελούν, επομένως, έναν ασφαλή χώρο για την εξερεύνηση των προσωπικών ορίων, την εξάσκηση στην επικοινωνία και την κατανόηση των κοινωνικών κανόνων.

Τι συμβαίνει στα παιδιά με αυτισμό;

Η κοινωνική επικοινωνία, η κατανόηση των συναισθημάτων και το συμβολικό παιχνίδι μπορεί να εκδηλώνονται διαφορετικά στα παιδιά με αυτισμό. Η Paige Davis εξέτασε το ζήτημα μέσα από συνεντεύξεις με γονείς 124 παιδιών στο φάσμα. Σύμφωνα με τις απαντήσεις τους, το 49% των παιδιών είχε δημιουργήσει έναν φανταστικό φίλο κάποια στιγμή μεταξύ του 1ου και του 11ου έτους της ηλικίας του.

Η Tracy Gleason, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Wellesley College των ΗΠΑ, εξηγεί ότι ένας φανταστικός σύντροφος μπορεί να προσφέρει ένα ασφαλές περιβάλλον για τη διερεύνηση κοινωνικών καταστάσεων, χωρίς τον φόβο της απόρριψης ή τις δυσκολίες που ενδέχεται να συνοδεύουν μια πραγματική αλληλεπίδραση. Στην ίδια έρευνα, οι γονείς ανέφεραν ότι τα παιδιά τους παρουσίαζαν καλύτερη κατανόηση των νοητικών καταστάσεων των άλλων και μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη δημιουργία ή τη διατήρηση φιλικών σχέσεων.

Οι φανταστικοί φίλοι δεν εξαφανίζονται πάντα στην παιδική ηλικία

Συχνά θεωρούμε ότι οι φανταστικοί φίλοι αποτελούν αποκλειστικά χαρακτηριστικό της πρώιμης παιδικής ηλικίας και ότι εξαφανίζονται καθώς το παιδί μεγαλώνει. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Σύμφωνα με την Tracy Gleason, οι φανταστικοί φίλοι μπορεί να συνεχίσουν να υπάρχουν τόσο στην εφηβεία, όσο και στην ενήλικη ζωή.

Στους ενήλικες, οι λόγοι μπορεί να είναι διαφορετικοί: Συντροφικότητα, συναισθηματική υποστήριξη, αναζήτηση συμβουλών, διαχείριση του άγχους ή ακόμη και νοητική προετοιμασία για απαιτητικές καταστάσεις. Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να φαντάζεται έναν διάλογο πριν από μια δύσκολη συζήτηση ή να εξασκείται νοερά σε μια παρουσίαση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τέτοιες διαδικασίες ενδέχεται να συνδέονται με την καλλιέργεια της συναισθηματικής ανθεκτικότητας και την καλύτερη προετοιμασία για τις προκλήσεις της καθημερινότητας.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία ανατρέπουν την αντίληψη ότι ένα παιδί με φανταστικό φίλο είναι απαραίτητα μοναχικό, ντροπαλό ή δυσκολεύεται να δημιουργήσει πραγματικές σχέσεις. Για πολλά παιδιά, αποτελεί μια δημιουργική μορφή παιχνιδιού, μέσα από την οποία εξερευνούν τον κόσμο, εκφράζουν συναισθήματα και πειραματίζονται με διαφορετικούς κοινωνικούς ρόλους.

Τελικά, η φαντασία μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο πεδίο μάθησης. Ίσως αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον: Μια φιλία που υπάρχει μόνο στη φαντασία μπορεί να έχει πραγματική σημασία για τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν τον κόσμο.

Διαβάστε επίσης

Τι πρέπει να ξέρετε για τον φανταστικό «φίλο» του παιδιού σας

Δίνετε το κινητό στο παιδί για να ηρεμήσει; Πώς βλάπτετε την ανάπτυξή του χωρίς να το γνωρίζετε

Τι συμβαίνει στα παιδιά που φροντίζουν τα μικρότερα αδέλφια τους