Μπορεί ένα παιδικό βιβλίο να βοηθήσει τα παιδιά να κατανοήσουν καλύτερα τον συναισθηματικό τους κόσμο; Η ανάγνωση δεν ενισχύει μόνο τις γλωσσικές δεξιότητες και τη μελλοντική σχολική επίδοση, αλλά μπορεί να συμβάλει και στην ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης, μιας σημαντικής ικανότητας που επιτρέπει στα παιδιά να αναγνωρίζουν, να εκφράζουν και σταδιακά να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους.
Τη σημασία των βιβλίων για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών αναδεικνύει η Heather Rose Artushin, MSW, LISW-CP, θεραπεύτρια παιδιών και οικογενειών, σε άρθρο της στο Psychology Today, παρουσιάζοντας τις απόψεις της συγγραφέα παιδικών βιβλίων Sandra V. Feder. Η Feder δημιούργησε τη σειρά εικονογραφημένων βιβλίων «Emotions and Me», με ιστορίες αφιερωμένες στον θυμό, τη γαλήνη, τη συστολή και τη μοναξιά. Στόχος της είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναγνωρίζουν τις εμπειρίες τους μέσα από τους ήρωες και να ανακαλύπτουν τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων τους.
Όπως η ίδια λέει, έναυσμα για τη δημιουργία των βιβλίων υπήρξε ο θυμός της ίδια της κόρης: «Η προσπάθειά μου να καταλάβω τι ένιωθε με οδήγησε να εξερευνήσω καταστάσεις, είτε στο σπίτι, στο σχολείο είτε έξω στον κόσμο, που συνέβαλαν στον θυμό της» τονίζει.
Κάθε βιβλίο περιλαμβάνει οικείες καταστάσεις και παρουσιάζει τρόπους με τους οποίους ο μικρός ήρωας μπορεί να αναζητήσει ανακούφιση ή λύση. Μπορεί, για παράδειγμα, να μιλήσει σε έναν φίλο, να ζητήσει βοήθεια ή να προσπαθήσει να εξηγήσει αυτό που αισθάνεται, ακόμη κι όταν πιστεύει ότι κανείς δεν θα τον καταλάβει.
Γιατί τα παιδιά χρειάζεται να βλέπουν τα συναισθήματά τους στις ιστορίες
Σύμφωνα με τη Feder, τα βιβλία μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην κατανόηση της συναισθηματικής ζωής ενός παιδιού. «Όταν ένα παιδί βλέπει τις εμπειρίες του να αντικατοπτρίζονται σε μια ιστορία, αισθάνεται ότι όσα βιώνει δεν είναι παράξενα ή ασυνήθιστα. Αυτή η αναγνώριση μπορεί να περιορίσει το αίσθημα απομόνωσης και να το βοηθήσει να αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη ασφάλεια τα δύσκολα συναισθήματα» σημειώνει.
Ταυτόχρονα, οι ιστορίες δεν περιορίζονται στην περιγραφή του προβλήματος. Δίνουν στους ήρωες τη δυνατότητα να αναζητήσουν λύσεις και, με αυτόν τον τρόπο, προσφέρουν στα παιδιά παραδείγματα συναισθηματικής αυτορρύθμισης.
Ιδιαίτερα σημαντική, όμως, είναι η κοινή ανάγνωση. Τα εικονογραφημένα βιβλία δημιουργούν ευκαιρίες για συζήτηση, καθώς οι γονείς μπορούν να ρωτήσουν τα παιδιά εάν έχουν αισθανθεί κάτι παρόμοιο, πώς αντέδρασαν ή τι θα μπορούσαν να κάνουν στη θέση του ήρωα. Έτσι, η ανάγνωση μετατρέπεται από μια απλή καθημερινή συνήθεια σε μια ευκαιρία ουσιαστικής επικοινωνίας.
«Για να διαχειριστούμε ένα συναίσθημα, πρέπει πρώτα να το ονομάσουμε»
Από την εμπειρία της ως μητέρα και συγγραφέας, η Feder ξεχωρίζει τρεις πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να υποστηρίξουν τα παιδιά τους όταν βιώνουν έντονα συναισθήματα.
Η πρώτη είναι να μιλούν ανοιχτά για όσα αισθάνονται. «Για να μπορέσουμε να διαχειριστούμε ένα συναίσθημα, πρέπει πρώτα να μπορούμε να το ονομάσουμε», εξηγεί. Το να αποκτήσει ένα παιδί το κατάλληλο λεξιλόγιο για να περιγράψει τον θυμό, τη λύπη, την απογοήτευση ή τη μοναξιά του είναι ένα σημαντικό βήμα προς τη συναισθηματική αυτορρύθμιση.
Η σημασία του να ακούμε πραγματικά τα παιδιά
Η δεύτερη συμβουλή της συγγραφέα είναι απλή, αλλά όχι πάντα εύκολη στην εφαρμογή: Να ακούμε τα παιδιά μας. Η Feder επισημαίνει ότι, ακόμη κι αν δεν είναι δυνατόν να συζητηθεί αμέσως αυτό που συνέβη, είναι σημαντικό οι γονείς να επανέρχονται αργότερα και να αφιερώνουν χρόνο για να κατανοήσουν τι αισθάνθηκε το παιδί.
Όπως εξηγεί, πίσω από μια συμπεριφορά που μοιάζει με θυμό μπορεί να κρύβεται κάτι διαφορετικό: απογοήτευση, κούραση ή πληγωμένα συναισθήματα. Κάθε μία από αυτές τις καταστάσεις χρειάζεται διαφορετική ανταπόκριση και διαφορετικό τρόπο διαχείρισης.
Η τρίτη συμβουλή αφορά τους ίδιους τους γονείς. Η Feder τους ενθαρρύνει να μη φοβούνται να μοιράζονται τα δικά τους συναισθήματα. «Όταν ένα παιδί βλέπει ότι και οι ενήλικες θυμώνουν, στενοχωριούνται ή αισθάνονται μοναξιά, αλλά μπορούν να διαχειρίζονται αυτές τις καταστάσεις, αποκτά ένα σημαντικό πρότυπο συμπεριφοράς» εξηγεί. Ένας γονέας μπορεί, για παράδειγμα, να εξηγήσει ότι παίρνει βαθιές ανάσες όταν θυμώνει ή ότι επικοινωνεί με έναν φίλο όταν αισθάνεται μόνος.
Μέσα από τέτοιες καθημερινές στιγμές, τα παιδιά μαθαίνουν ότι τα έντονα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και ότι υπάρχουν τρόποι να τα αντιμετωπίζουν.
Ποια είναι τα εφόδια που χρειάζονται τα παιδιά για την ψυχική τους υγεία;
Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν γίνονται πιο σύνθετες. Οι κοινωνικές σχέσεις, οι απαιτήσεις του σχολείου και οι προκλήσεις στο οικογενειακό περιβάλλον δημιουργούν νέες συναισθηματικές ανάγκες.
Σύμφωνα με τη Feder, η εξοικείωση με τα συναισθήματα από μικρή ηλικία μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές βάσεις για τη μετέπειτα ψυχική υγεία και ευεξία. Η αναγνώριση των συναισθημάτων, η ενσυναίσθηση, η αυτοδιαχείριση και η ανάπτυξη υγιών σχέσεων αποτελούν βασικές δεξιότητες κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης, τις οποίες τα παιδιά χρειάζονται τόσο στην παιδική ηλικία όσο και στην ενήλικη ζωή.
Αυτός είναι και ο βασικός στόχος των ιστοριών της: Να αισθάνονται τα παιδιά ότι κάποιος τα καταλαβαίνει, να βρίσκουν τις λέξεις για να περιγράψουν όσα βιώνουν και να αποκτούν σταδιακά τα εργαλεία για να αντιμετωπίζουν τα δύσκολα συναισθήματα.
Διαβάστε επίσης
Εκπαιδεύοντας το παιδί μέσα από τα παραμύθια
Κάντε δώρο στο παιδί τα βιβλία που του αρέσουν περισσότερο – Δείτε ποια
Τα παιδιά «φτιάχνουν» όνειρα χωρίς εφιάλτες – Οι ερευνητές δείχνουν τον τρόπο για ήρεμο ύπνο
