Μπάρες, ροφήματα, σκόνες, ακόμη και καφέδες εμπλουτισμένοι με πρωτεΐνη έχουν καταλάβει τα ράφια του σούπερ μάρκετ. Η πρωτεΐνη έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους πρωταγωνιστές της σύγχρονης διατροφής και η βιομηχανία τροφίμων ακολουθεί κατά πόδας τη ζήτηση. Χρειαζόμαστε, όμως, πραγματικά όλο και περισσότερη ή μήπως μεγαλύτερη σημασία έχει από πού την παίρνουμε;
Σε αυτό το δεύτερο ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Sustainable Food Systems. Ο Chris Macdonald, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Cambridge και ιδρυτής του Better Protein Institute, συνέκρινε 20 συνηθισμένες πηγές πρωτεΐνης, αναζητώντας εκείνες που πετυχαίνουν την καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στη διατροφική αξία, το κόστος, τη διαθεσιμότητα και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η πρώτη τετράδα είναι μάλλον αναπάντεχη, καθώς έχει έντονο φυτικό «χρώμα»: τόφου, σπόροι chia, φασόλια και κινόα.
Πώς αξιολογήθηκαν τα τρόφιμα;
Για τη σύγκριση, ο Macdonald δημιούργησε το BPI Score, ένα σύστημα που δεν εξετάζει μόνο ένα χαρακτηριστικό ενός τροφίμου, αλλά συνδυάζει διαφορετικές παραμέτρους. Από την πλευρά της διατροφής και του καταναλωτή αξιολογήθηκαν, μεταξύ άλλων, το νάτριο, τα κορεσμένα λιπαρά και η χοληστερόλη, αλλά και το κόστος και η διαθεσιμότητα κάθε τροφίμου. Εξετάστηκε επίσης εάν πρόκειται για πλήρη πρωτεΐνη, δηλαδή εάν περιέχει και τα εννέα απαραίτητα αμινοξέα.
Από περιβαλλοντικής σκοπιάς, συνυπολογίστηκαν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, η χρήση γης και γλυκού νερού και η ρύπανση των υδάτων. Για να μπορέσουν να συγκριθούν τόσο διαφορετικές τροφές, από μοσχαρίσιο κρέας και σολομό μέχρι αυγά, καρύδια και φακές, οι υπολογισμοί έγιναν ανά 100 γραμμάρια πρωτεΐνης.
Το τρόφιμο – έκπληξη που βρέθηκε στην κορυφή
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ο μεγάλος νικητής ήταν το τόφου, με συνολική βαθμολογία 36 στους 40 βαθμούς. Συγκέντρωσε 20 στους 24 βαθμούς στην κατηγορία που αφορά τη διατροφή και τον καταναλωτή και το απόλυτο 16 στα 16 στην περιβαλλοντική αξιολόγηση. Ένα σημαντικό πλεονέκτημά του είναι ότι, αν και φυτικής προέλευσης, θεωρείται πλήρης πρωτεΐνη, καθώς περιέχει και τα εννέα απαραίτητα αμινοξέα.
Εντυπωσιακές ήταν και οι περιβαλλοντικές διαφορές. Σύμφωνα με την ανάλυση, η παραγωγή 100 γραμμαρίων πρωτεΐνης από τόφου αντιστοιχούσε σε 0,61 κιλά εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, έναντι 64,19 κιλών για την ίδια ποσότητα πρωτεΐνης από μοσχαρίσιο κρέας. Αντίστοιχα, για τα 100 γραμμάρια πρωτεΐνης το μοσχάρι απαιτούσε περίπου 211 τετραγωνικά μέτρα γης, ενώ το τόφου λίγο περισσότερο από 2.
Οι σπόροι chia ξεχώρισαν επίσης για τις περιβαλλοντικές επιδόσεις τους. Χαρακτηριστικό είναι ότι η ρύπανση των υδάτων που συνδέθηκε με την παραγωγή 100 γραμμαρίων πρωτεΐνης από chia ήταν πολύ χαμηλότερη από την αντίστοιχη του χοιρινού κρέατος.
Επιπλέον, τα φασόλια είχαν πολύ καλές επιδόσεις τόσο σε διατροφικές όσο και σε περιβαλλοντικές παραμέτρους. Ανά 100 γραμμάρια πρωτεΐνης περιείχαν μόλις 11,11 mg νατρίου και 1,11 γραμμάρια κορεσμένων λιπαρών, ενώ εμφάνισαν και εξαιρετικά χαμηλή χρήση γλυκού νερού.
Τέλος, η κινόα συμπλήρωσε την πρώτη τετράδα, παρότι στην ανάλυση ήταν η ακριβότερη επιλογή ανά 100 γραμμάρια πρωτεΐνης. Αξίζει, βέβαια, να σημειωθεί ότι τα δεδομένα κόστους προέρχονταν από συγκεκριμένη αλυσίδα σούπερ μάρκετ στο Ηνωμένο Βασίλειο και επομένως δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τις τιμές σε άλλες αγορές.
Στην άλλη άκρη της κατάταξης βρέθηκαν η μοτσαρέλα, το αρνί, το μοσχάρι και το cheddar.
Ζωική ή φυτική; Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι οι φυτικές πρωτεΐνες επικράτησαν σε κάθε επιμέρους κατηγορία. Ο μπακαλιάρος, για παράδειγμα, είχε τα λιγότερα κορεσμένα λιπαρά από όλα τα τρόφιμα που εξετάστηκαν. Αντίστοιχα, όλες οι ζωικές πηγές της ανάλυσης χαρακτηρίστηκαν πλήρεις πρωτεΐνες, κάτι που δεν ίσχυε για τις περισσότερες φυτικές. Όσο για το κόστος, οι φακές αναδείχθηκαν στη φθηνότερη επιλογή ανά 100 γραμμάρια πρωτεΐνης.
Τι σημαίνουν πραγματικά τα αποτελέσματα
Η συγκεκριμένη κατάταξη χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Πρόκειται για εργασία ενός ερευνητή και όχι για ελεγχόμενη κλινική μελέτη, ενώ το ίδιο το BPI Score βρίσκεται ακόμα στην πρώτη του εκδοχή. Επιπλέον, η δημοφιλής πρωτεΐνη ορού γάλακτος (whey protein) δεν συμπεριλήφθηκε στη σύγκριση και τα στοιχεία για τις τιμές προέρχονται μόνο από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Επομένως, η ανάλυση δεν υποδεικνύει ότι υπάρχει μία «τέλεια» πρωτεΐνη για όλους ούτε ότι πρέπει να αποκλείσουμε ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων. Αναδεικνύει, όμως, μια ενδιαφέρουσα πλευρά της σημερινής εμμονής με την πρωτεΐνη: Δεν έχει σημασία μόνο πόσα γραμμάρια καταναλώνουμε. Σημασία έχει και από ποια τρόφιμα προέρχονται.
Διαβάστε επίσης
Νέα σκόνη πρωτεΐνης για υγιή γήρανση δοκιμάζεται σε τεχνητό στομάχι
Αυτή είναι η καλύτερη πηγή πρωτεΐνης – Και δεν περιέχει κρέας
Περισσότερη ή λιγότερη πρωτεΐνη στη ζέστη; Τι να τρώμε όταν η υψηλή θερμοκρασία κόβει την όρεξη
