Μια νεαρή εργαζόμενη σε εργαστήριο πεθαίνει από ανεξήγητη πνευμονία. Δημοσιεύματα κάνουν λόγο για πιθανή έκθεση σε επικίνδυνο παθογόνο. Ακολουθούν απομονώσεις, ερωτήματα και διαδικτυακές εικασίες. Η υπόθεση στη Σιβηρία έχει τα… φόντα που αρκούν για να ενεργοποιήσουν την ανησυχία μετά την εμπειρία της COVID-19. Πολύ περισσότερο όταν η λέξη που ακούγεται είναι «πανώλη».
Ωστόσο, η σύνδεση του θανάτου της 28χρονης Ντάρια Σιπίλοβα με το βακτήριο παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Και οι επιστήμονες που μιλούν στο BBC θεωρούν πολύ απίθανο το ενδεχόμενο μιας νέας πανδημίας.
Η εκτίμησή τους βασίζεται στην ίδια την ταυτότητα της σύγχρονης Ιατρικής. Διαθέτει αποτελεσματική θεραπεία, ενώ ο τρόπος μετάδοσης προσφέρει στις υγειονομικές αρχές ευκαιρίες να ανακόψουν την εξάπλωση. Μόνη προϋπόθεση; Να μη χαθεί χρόνος.
Η ασθένεια πίσω από το όνομα
Η πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis, το οποίο κυκλοφορεί στη φύση κυρίως σε μικρά θηλαστικά και στους ψύλλους. Έχει τρεις κύριες μορφές, με διαφορετική κλινική εικόνα.
Η συχνότερη, η βουβωνική, μεταδίδεται κυρίως με τσιμπήματα μολυσμένων ψύλλων. Προκαλεί επώδυνη διόγκωση των λεμφαδένων, συνήθως στη βουβωνική χώρα, στις μασχάλες ή στον λαιμό. Εάν το βακτήριο εξαπλωθεί στο αίμα μπορεί να προκαλέσει σηψαιμική πανώλη, ενώ η προσβολή των πνευμόνων οδηγεί στην πνευμονική.
Η τελευταία μπορεί να προκύψει (και) από την εισπνοή μολυσμένων αναπνευστικών σταγονιδίων. Είναι η μορφή που μεταδίδεται μεταξύ των ανθρώπων και μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), τα συμπτώματα είναι δυνατόν να εμφανιστούν ακόμη και μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο από την έκθεση. Χωρίς έγκαιρη αγωγή, η λοίμωξη μπορεί να αποβεί θανατηφόρα.
Μπορεί το όνομα της νόσου να παραπέμπει στον «Μαύρο Θάνατο», που αποδεκάτισε την Ευρώπη τον 14ο αιώνα. Όμως, σήμερα υπάρχει μια καθοριστική διαφορά: τα αντιβιοτικά μπορούν να αντιμετωπίσουν το βακτήριο.
Ο Δρ. Piero Olliaro, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, αναφέρεται στο BBC σε κλινική δοκιμή στη Μαδαγασκάρη, η οποία δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine. Η έρευνα έδειξε ότι η από του στόματος σιπροφλοξασίνη αποτελεί δραστική εναλλακτική σε θεραπευτικό σχήμα που ξεκινά με ενέσιμο αντιβιοτικό και συνεχίζεται με αυτήν.
Τα αποτελέσματα αφορούν τη βουβωνική πανώλη και δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στην πνευμονική. Και για τη δεύτερη, πάντως, ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η έγκαιρη θεραπεία βελτιώνει σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης.
Γιατί είναι αδύνατη η «σιωπηλή» διασπορά
Στην COVID-19, ένας άνθρωπος μπορούσε να μεταδώσει τον ιό πριν καν αντιληφθεί ότι νοσεί. Στην πνευμονική πανώλη, η μετάδοση συνδέεται με ασθενείς που έχουν ήδη συμπτώματα και – κατά κύριο λόγο – απαιτεί στενή και παρατεταμένη επαφή, όπως εξηγεί το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).
Αυτή η διαφορά έχει και πρακτική διάσταση. Η Δρ. Ζάνια Σταματάκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιικής Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, επισημαίνει στο BBC ότι η σοβαρή κλινική εικόνα γίνεται γρήγορα εμφανής. Επομένως, περιορίζονται οι ευκαιρίες απαρατήρητης εξάπλωσης από ανθρώπους που συνεχίζουν κανονικά τα ταξίδια και τις δραστηριότητές τους.
Δεν σημαίνει ότι κάθε περιστατικό θα εντοπιστεί εγκαίρως. Σημαίνει ότι υπάρχουν δυνατότητες παρέμβασης: απομόνωση των ασθενών, αναζήτηση των στενών επαφών, παρακολούθηση και προληπτική χορήγηση αντιβιοτικών – όπου ενδείκνυται.
Τι μπορεί να εξηγήσει ένα σπασμένο σωληνάριο;
Στην υπόθεση της Σιβηρίας, δημοσιεύματα απέδωσαν την πιθανή έκθεση της εργαζομένης στη θραύση σωληναρίου. Η πληροφορία δεν έχει επιβεβαιωθεί, ενώ η Δρ. Σταματάκη περιγράφει στο βρετανικό μέσο γιατί ένα τέτοιο συμβάν δεν συνεπάγεται αυτομάτως μόλυνση.
Σύμφωνα με την ίδια, τα εξειδικευμένα εργαστήρια προβλέπουν πολλαπλά επίπεδα προστασίας: ατομικό εξοπλισμό, εντατική εκπαίδευση και χειρισμό δειγμάτων μέσα σε θαλάμους βιοασφάλειας με ελεγχόμενη ροή αέρα. Κατά τη μεταφορά, τα σωληνάρια τοποθετούνται σε πρόσθετα δοχεία συγκράτησης.
Οι παραπάνω δικλίδες περιορίζουν την πιθανότητα ατυχήματος και έκθεσης. Δεν αποδεικνύουν, βέβαια, τι ακριβώς συνέβη στο συγκεκριμένο εργαστήριο – αυτό παραμένει αντικείμενο διερεύνησης.
Η πανώλη δεν αποτελεί παρελθόν
Η νόσος δεν ανήκει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Εξακολουθεί να ευθύνεται για ανθρώπινα κρούσματα και τοπικές επιδημίες. Ο Δρ. Olliaro επικαλείται την έξαρση στη Μαδαγασκάρη το 2017: ένα σοβαρό συμβάν που τελικά περιορίστηκε, δείχνοντας ότι η εμφάνιση πολλών περιστατικών δεν οδηγεί αναπόφευκτα σε παγκόσμια διασπορά.
Οι συνθήκες υγιεινής, η διαχείριση των απορριμμάτων και ο έλεγχος των τρωκτικών έχουν μεταβάλει το περιβάλλον που ευνοούσε τις ιστορικές πανδημίες. Ωστόσο, η πρόσβαση σε αυτές τις υποδομές και στην περίθαλψη παραμένει άνιση.
Γι’ αυτό, η καθησυχαστική εκτίμηση για τον παγκόσμιο κίνδυνο συνοδεύεται από μια επισήμανση: για τον άνθρωπο που νοσεί, η απειλή είναι πραγματική. Όπως τονίζει ο καθηγητής της Οξφόρδης, ο σχετικά μικρός αριθμός ασθενών δεν αποτελεί λόγο να παραμεληθούν η πρόληψη και η θεραπεία. Η δυνατότητα ελέγχου υπάρχει – χρειάζεται να μεταφράζεται εγκαίρως και σε φροντίδα.
Διαβάστε επίσης
Πανώλη ή «άγνωστη πνευμονία»; Το θρίλερ στη Ρωσία μετά τον θάνατο 28χρονης ερευνήτριας
Βουβωνική πανώλη – ΗΠΑ: Το πρώτο κρούσμα σε άνθρωπο από το 2015 – Πιθανώς μολύνθηκε από τη γάτα του
Πνευμονική πανώλη: Ο ΠΟΥ ζητά απαντήσεις για δεύτερο ύποπτο περιστατικό
