Η δημιουργία του Εθνικού Δικτύου UNESCO GHE και των Κέντρων Ευεξίας για Εφήβους έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στις υπηρεσίες υγείας για τους προεφήβους, τους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες.
Στη χώρα μας δεν υπάρχουν υπηρεσίες που απευθύνονται στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα των προεφήβων, εφήβων και νεαρών ενηλίκων (8-19 ετών), η οποία έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και ανάγκες και αποτελεί τον «καθρέφτη» της κοινωνίας στην οποία ζουν και αναπτύσσονται. Οι ίδιοι οι νέοι δεν γνωρίζουν πώς να διεκδικήσουν τις υπηρεσίες που τους αφορούν, ενώ το οικογενειακό περιβάλλον βρίσκεται μάλλον σε αμηχανία, θεωρώντας την υγεία δεδομένη, και δίνοντας έμφαση κυρίως στις σχολικές και άλλες δραστηριότητες.
Η εμπειρία της Μονάδας Εφηβικής Υγείας και η διάκριση του ΠΟΥ
Την Άνοιξη του 2018, εκπροσώπηση του ΠΟΥ σε θέματα Εφηβικής Υγείας πραγματοποίησε επίσκεψη στη Μονάδα Εφήβων και διαπίστωσε πως εφαρμόζονται οι Διεθνείς Κατευθυντήριες Οδηγίες του ΠΟΥ για τις Φιλικές προς τους Νέους Υπηρεσίες (Youth friendly services).
Δεδομένου ότι τέτοιο πλαίσιο λειτουργεί στην Ελλάδα πρώτη φορά και υπήρξαν αρκετές δυσκολίες στην πράξη π.χ. του απογευματινού ωραρίου, της διασφάλισης της εμπιστευτικότητας, του συντονισμού των παραπομπών και της χρηματοδότησης του έργου, η διάκριση αυτή ενίσχυσε σημαντικά το έργο και έδωσε την επιχειρηματολογία για την περιγραφή και επικοινωνία του, καθώς και τον σχεδιασμό επέκτασης της εφαρμογής σε άλλα Νοσοκομεία και πόλεις, το οποίο επιχειρείται μέσω του Εθνικού Δικτύου της UNESCO GHE.
Τι αλλάζει με το Δίκτυο UNESCO GHE
H δημιουργία του Δικτύου UNESCO GHE τονίζει την ανάγκη υποστήριξης της ηλικίας αυτής και ενθαρρύνει θεσμούς, φορείς, δωρητές να υποστηρίξουν τον στόχο αυτό. Το έργο παρουσιάζει δυσκολίες και προκλήσεις στην κλινική πράξη (περιπτώσεις παραμέλησης και κακοποίησης, εφηβικές κυήσεις, διαταραχές πρόσληψης τροφής, παχυσαρκία, εξαρτήσεις και χρήση απαγορευμένων ουσιών, μαθησιακές δυσκολίες και σχολική διαρροή, εκφοβισμός, διαδικτυακές συμπεριφορές υψηλού κινδύνου, θέματα ανάπτυξης και ενήβωσης, χρόνιο νόσημα, οικογενειακή δυσλειτουργία, νεανική παραβατικότητα, αναπηρία, ανισότητες στην πρόσβαση, εφαρμογή πρόληψης στους ευάλωτους κλπ).
Τα Κέντρα Ευεξίας Εφήβων wellbeing της UNESCO GHE θα λειτουργούν και θα βελτιώνονται με βάση την αξιολόγηση και τη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών, μεταξύ άλλων αξιολογήσεων. Το σύνθημα της UNESCO GHE είναι «Τίποτε για αυτούς χωρίς αυτούς».
Τα δυνατά σημεία και οι προκλήσεις του δικτύου
Το δίκτυο αποτελεί πρωτοπορία για τη χώρα και Διεθνώς και προσφέρει με ολιστικό τρόπο σημαντική υπηρεσία στους νέους. Αφουγκράζεται τις ανάγκες τους, τις συνθήκες ζωής τους, τις νέες νοσηρότητες που αφορούν τον σύγχρονο τρόπο ζωής και προσαρμόζει τα προγράμματα πρόληψης, ανίχνευσης και διάγνωσης/ αντιμετώπισης στην καθημερινότητά τους με βάση την evidence based βιβλιογραφία, αλλά και την εμπειρία των ετών που λειτουργεί η Μονάδα Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) του ΕΚΠΑ.
Η συμμετοχή των ίδιων των νέων στο σχεδιασμό του χώρου, των υλικών ενημέρωσης και εκπαίδευσης και στα συνέδρια/εκδηλώσεις είναι επίσης «δυνατά» σημεία (youth participation). Δεν είναι υπερβολή να σημειώσουμε ότι ήδη η ΜΕΥ αποτελεί leading facility στην Ευρώπη και πως πολλά από τα προγράμματά της έχουν εμπνεύσει και άλλους επιστήμονες να ασχοληθούν με το αναπτυσσόμενο αυτό πεδίο.
Κάθε UNESCO GHE wellbeing Κέντρο θα επεκτείνεται με σχολικά προγράμματα, Ακαδημίες Γονέων και δράσεις ευαισθητοποίησης στην κοινότητα και θα ενισχύει την κουλτούρα της βελτίωσης όλων προς το κοινό καλό-έναν στόχο που εμπνέει όλες τις γενιές και τις ενώνει.
Τα σημεία που χρήζουν προσοχής αφορούν πρακτικά ζητήματα οργάνωσης των διεπιστημονικών σχημάτων, χρηματοδότησης και ιεράρχησης των προτεραιοτήτων. Για να μπορέσει ένα τόσο σύνθετο project να έχει μακροημέρευση, εξέλιξη και να δώσει το «μοντέλο» για την ανάπτυξη υπηρεσιών για εφήβους σε όλη τη χώρα – ανάγκη που υπερτονίζει και ο ΠΟΥ για όλες τις χώρες στην Ευρώπη, χρειάζεται συντονισμός, συνεργασία και πίστη.
Η Ελλάδα στον «διεθνή χάρτη» της Εφηβικής Ιατρικής
Όπως προανέφερα, η MEY που ήδη λειτουργεί αποτελεί leading good service, και το Δίκτυο UNESCO GHE τοποθετεί την Ελλάδα σε μια μοναδική θέση σχετικά με τις υπηρεσίες και τα προγράμματα Εφηβικής Ιατρικής. Xρειάζεται επικοινωνία, προβολή και φυσικά περιγραφή και δημοσίευση στον επιστημονικό τύπο -κάτι το οποίο θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα των συντελεστών του Δικτύου – κατά την άποψή μου – στο άμεσο μέλλον.
Η Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ πρωτοπορεί και στον τομέα της «Αναπτυξιακής και Εφηβικής Υγείας», με τη δημιουργία και λειτουργία του σχετικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών και τα λοιπά προγράμματα εκπαίδευσης σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο. Οι νέοι αποτελούν το κεφάλαιό μας για το μέλλον και η επένδυση στην υγεία και ποιότητα ζωής τους οδηγεί σε προσωπικό, κοινωνικό και οικονομικό όφελος τις κοινωνίες.
Τι μπορούμε να «ζηλέψουμε» από τις αντίστοιχες υπηρεσίες του εξωτερικού
Έχουμε να «ζηλέψουμε» την οργάνωση, πλαισίωση και υποστήριξη των αντίστοιχων δομών στην Ελβετία, όπου εδράζεται και ο ΠΟΥ, και φυσικό είναι τα Πανεπιστήμια Γενεύης και Λωζάνης να έχουν προηγηθεί σε τέτοιες προσεγγίσεις.
Ωστόσο, το Δίκτυο αναπτύσσει ιδιαίτερα την «ολιστική» προσέγγιση, στη χώρα που ο Ιπποκράτης ανέδειξε την ανάγκη φροντίδας του ανθρώπου ως σύνολο (σώμα, νους και ψυχή), οι υπηρεσίες δεν είναι ιατροκεντρικές – αλλά εφηβοκεντρικές – και με έμφαση στην εξατομίκευση. Στοχεύουν στην προαγωγή της υγείας μέσα από την ισορροπημένη καθημερινότητα, την βελτίωση με στοχευμένες παρεμβάσεις, αλλά και την πρόληψη και τη διάχυση στην κοινότητα, «φωτίζοντας» θέματα όπως η διαδικτυακή εξάρτηση, η ψυχική υγεία, η έκφραση της σεξουαλικότητας, οι διαταραχές πρόσληψης τροφής, η υγιής ανάπτυξη, η φροντίδα εαυτού και η λήψη αυτόνομων αποφάσεων για την ασφάλεια και προστασία.
Μέσα από το Δίκτυο UNESCO GHE έχουν επικοινωνηθεί στρατηγικές στον Διεθνή επιστημονικό τύπο με διακρίσεις, αλλά και στο κοινό.
Το όραμα για τους νέους της χώρας
Έχω υπηρετήσει το όραμα σε κλινικό, εκπαιδευτικό και ερευνητικό επίπεδο από την αρχή της Ίδρυσής της Μονάδας Εφηβικής Υγείας του ΕΚΠΑ, τον Νοέμβριο του 2006 και έχω ζήσει στιγμές συγκίνησης και ουσιαστικής, βαθιάς επικοινωνίας – όπως στην Ακαδημία Γονέων που συμμετείχα και δεν σταμάτησε ο διάλογος με τους γονείς – παρά αναγκαστικά, όταν έπρεπε πια να κλείσει ο χώρος που μας φιλοξενούσε.
Το νέο Δίκτυο της UNESCO GHE με κάνει περήφανη και προσωπικά μου προσφέρει την αισιοδοξία, τη δύναμη και την ελπίδα της νέας γενιάς. Αποτελεί «ζωντανό» κύτταρο που αλληλοεπιδρά, προσαρμόζεται και επιβιώνει – παρά τις δυσκολίες που κάτι τόσο σύνθετο εύλογα αντιμετωπίζει. Το όραμά μου είναι για τους νέους της χώρας μας – να έχουν τις υπηρεσίες που τους αξίζουν και να προχωρήσουν σε δημιουργικά σχέδια, με αξίες ζωής και υπηρετώντας τον τόπο που έδωσε το «φως» και τις βάσεις στη σύγχρονη ιατρική επιστήμη.
Διαβάστε επίσης
Γονείς: Τι ανησυχεί 7 στους 10 σε σχέση με το μέλλον των παιδιών τους
