Μπορεί ένα chatbot να βρει τις κατάλληλες λέξεις όταν εμείς αδυνατούμε; Και αν ναι, έχει τη δύναμη να μας «πείσει» ότι μας συναισθάνεται – ακόμη και καλύτερα από ένα πραγματικό πρόσωπο;
Σε αυτό το ερώτημα επιχείρησαν να απαντήσουν οι ψυχολόγοι Δρ. Sarah A. Walker, επίκουρη καθηγήτρια Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Durham University, και Δρ. Belen Lopez-Perez, λέκτορας Ψυχολογίας στο University of Manchester. Τα ευρήματά τους, όπως τα παρουσιάζουν στο The Conversation, οδηγούν σε μια – μάλλον – απρόσμενη απάντηση.
Αρχικά, είναι πλέον σαφές ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Μια χείρα βοηθείας για τις πολύπλοκες – ή βαρετές – εργασίες. Μόνο που δεν μένει εκεί. Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, μπορεί να αναλάβει, π.χ. την ιδιότητα του οργανωτή ενός ταξιδιού και, λίγο αργότερα, εκείνη του «φίλου-ψυχολόγου».
Και αυτό φαίνεται να είναι ήδη αρκετά συχνό στους νέους. Έρευνα στο JAMA Network Open σε 1.058 άτομα ηλικίας 12-21 ετών έδειξε ότι το 13% στρεφόταν σε σχετικά μοντέλα όταν ένιωθε λύπη, θυμό ή νευρικότητα. Στις ηλικίες 18-21 ετών, το ποσοστό έφτανε το 22%. Μήπως, λοιπόν, η Τεχνητή Νοημοσύνη μετατρέπεται στο νέο «αποκούμπι» μας;
Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδύεται τον ρόλο του υποστηρικτή…
Σε πέντε πειράματα, η ομάδα της Δρ. Walker και της Δρ. Lopez-Perez συνέκρινε μηνύματα συναισθηματικής υποστήριξης γραμμένα από ανθρώπους με απαντήσεις που είχαν παραχθεί από Τεχνητή Νοημοσύνη.
Σε ένα από αυτά, 390 συμμετέχοντες φαντάστηκαν καταστάσεις που προκαλούσαν θυμό, λύπη ή φόβο. Στη συνέχεια, διάβασαν ένα από τα μηνύματα, χωρίς να γνωρίζουν την προέλευσή του.
Στα σενάρια θυμού και φόβου, η Τεχνητή Νοημοσύνη φάνηκε να κερδίζει έδαφος ως πιο «υποστηρικτική». Στην περίπτωση της λύπης, δεν καταγράφηκε αισθητή διαφορά.
Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς, τα ευρήματα συμφωνούν με ανασκόπηση 23 μελετών που δημοσιεύθηκε στο Current Directions in Psychological Science: Οι άνθρωποι τείνουν να θεωρούν τα μηνύματα των chatbots πιο θερμά, πιο κατανοητικά και πιο στοργικά σε σχέση με εκείνα που έχουν συντάξει πραγματικά πρόσωπα. Οι ερευνητές έχουν ονομάσει το φαινόμενο «πλεονέκτημα της ΑΙ» (AI advantage).
…και είναι πάντα παρούσα
Μια πιθανή εξήγηση, αναφέρουν οι ψυχολόγοι, είναι η συνέπεια. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν κουράζεται. Δεν χρονοτριβεί. Δεν φλυαρεί. Είναι διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή και, συνήθως, επιστρέφει με μια οργανωμένη απάντηση και ένα πιθανό επόμενο βήμα.
Σε αυτό ακριβώς φάνηκε να στέκονται ιδιαίτερα οι συμμετέχοντες σε δύο από τα πειράματα. Οι συγγραφείς εξηγούν ότι μια απόκριση κρινόταν ως πιο αποτελεσματική όταν περιείχε μια συγκεκριμένη και ρεαλιστική πρόταση για το τι θα μπορούσε να κάνει κάποιος στη συνέχεια.
Όταν, μάλιστα, και τα ανθρώπινα μηνύματα προσέφεραν αντίστοιχη πρακτική βοήθεια, θεωρούνταν εξίσου υποστηρικτικά. Άρα, το «πλεονέκτημα» δεν φαίνεται να βρίσκεται μόνο στο ποιος γράφει το μήνυμα. Βρίσκεται και στο πώς το γράφει.
Τότε, γιατί στρεφόμαστε ακόμη στους ανθρώπους;
Μόνο που η προέλευση του μηνύματος αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβανόμαστε. Οι ίδιες απαντήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης θεωρήθηκαν πιο υποστηρικτικές όταν οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι είχαν γραφτεί από άνθρωπο. Το ίδιο μοτίβο εμφανίστηκε και σε εννέα μελέτες που φιλοξενούνται στο Nature Human Behaviour με 6.282 άτομα: Το όφελος περιοριζόταν όταν γνώριζαν ότι το μήνυμα είχε παραχθεί από κάποιο chatbot.
Και όταν αναζητούσαν πραγματική συναισθηματική επαφή, εξακολουθούσαν να προτιμούν έναν άνθρωπο – ακόμη κι αν αυτό απαιτούσε μεγαλύτερη αναμονή.
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η ανθρώπινη υποστήριξη μεταφέρει κάτι που δεν εντοπίζεται μόνο στις λέξεις: Την πρόθεση. Όταν ένας φίλος ή ένας σύντροφος αφιερώνει χρόνο για να μας ακούσει, γνωρίζουμε ότι πίσω από την απάντηση υπάρχει ένα άτομο που επέλεξε να ασχοληθεί μαζί μας.
Επίσης, υπάρχει η προσωπική γνώση, το κοινό παρελθόν και η δυνατότητα να παραμείνει κάποιος δίπλα μας και μετά το μήνυμα. Ένα chatbot μπορεί να προτείνει «βγες μια βόλτα». Δεν μπορεί, όμως, να έρθει μαζί μας.
Ένα – ενδεχομένως – χρήσιμο μάθημα
Οι ερευνήτριες τονίζουν, πάντως, ότι τα περισσότερα πειράματα αφορούσαν σύντομες ή μεμονωμένες αλληλεπιδράσεις και, συχνά, υποθετικά σενάρια. Δεν γνωρίζουν ακόμη τι συμβαίνει όταν κάποιος βασίζεται σε ένα chatbot για συναισθηματική υποστήριξη επί μήνες ή το χρησιμοποιεί κατά τη διάρκεια μιας κρίσης ψυχικής υγείας.
Επιπλέον, η «ανθρώπινη» απάντηση συνήθως δεν προερχόταν από έναν στενό φίλο που γνώριζε το ιστορικό και τις συνθήκες του παραλήπτη. Άρα, η σύγκριση δεν αφορούσε ακριβώς το δίπολο «Τεχνητή Νοημοσύνη εναντίον φίλου».
Ωστόσο, ίσως να μπορούμε να κρατήσουμε κάτι από τη στρατηγική της Τεχνητής Νοημοσύνης και να γίνουμε καλύτεροι στο να στηρίζουμε τους άλλους.
Όπως τονίζουν οι Δρ. Walker και Δρ. Lopez-Perez, όταν κάποιος είναι αναστατωμένος, καλό είναι να δείχνουμε λίγη αυτοσυγκράτηση. Να μη σπεύδουμε να δώσουμε λύσεις αλλά να ρωτάμε πρώτα αν θέλει κάποια συμβουλή. Και αν η απάντηση είναι «ναι»; Τότε ένα συγκεκριμένο, διαχειρίσιμο επόμενο βήμα ίσως είναι πιο χρήσιμο από μια ολόκληρη λίστα προτάσεων.
Διαβάστε επίσης
1 στους 4 έφηβους προτιμά να κάνει συνεδρίες ψυχοθεραπείας με το ChatGPT
ChatGPT – Τεχνητή Νοημοσύνη: Υγιές αντίβαρο στη μοναξιά ή απειλή για τις ανθρώπινες σχέσεις;
Πώς η μεγάλη εξάρτηση από το ChatGPT επηρεάζει μνήμη, σκέψη και συμπεριφορά
