Πόσο κοντά βρίσκεται η επιστήμη σε ένα θεραπευτικό εμβόλιο για τον καρκίνο, σε ένα εμβόλιο δηλαδή που είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να θεραπεύσει ένα άτομο που ήδη έχει αναπτύξει την ασθένεια; Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Τις τελευταίες δεκαετίες, ερευνητές σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να κατανοήσουν πώς το ανοσοποιητικό σύστημα ενός ασθενούς μπορεί να στραφεί εναντίον του καρκίνου και πολλά υποσχόμενα καρκινικά εμβόλια βρίσκονται σε στάδιο κλινικών δοκιμών.
Στη διεθνή κούρσα για την επόμενη γενιά θεραπειών κατά του καρκίνου, με αιχμή την ανοσο-ογκολογία και τα θεραπευτικά εμβόλια, η Ελλάδα δίνει το δικό της δυναμικό «παρών» μέσω της SELLAS Life Sciences, της βιοτεχνολογικής εταιρείας που ίδρυσε το 2012 ο Δρ. Άγγελος Στέργιος. Η εταιρεία βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα της διαδρομής της, καθώς ολοκληρώνεται η κλινική μελέτη Φάσης 3 REGAL για το θεραπευτικό εμβόλιο galinpepimut-S (GPS) για την Οξεία Μυελογενή Λευχαιμία (ΟΜΛ). Μάλιστα, στην κλινική μελέτη συμμετέχουν 10 κλινικά κέντρα και κέντρα ογκολογικής αριστείας σε ελληνικά νοσοκομεία, μεταξύ άλλων στο «Αττικόν» και στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών. Παράλληλα, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη το δεύτερο βασικό ερευνητικό πρόγραμμα της, με αιχμή τον εκλεκτικό αναστολέα της πρωτεΐνης CDK9, SLS009, που στοχεύει επιθετικές μορφές καρκίνου, μεταξύ άλλων τον καρκίνο του παγκρέατος, μια νόσο για την οποία οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν πολύ περιορισμένες.
«Εφόσον τα δεδομένα είναι θετικά, θα προχωρήσουμε άμεσα στις διαδικασίες υποβολής φακέλου για έγκριση στις ρυθμιστικές αρχές, πρωτίστως στον FDA (ΗΠΑ) και στον EMA (Ευρωπαϊκή Ένωση). Δεδομένου ότι το GPS έχει λάβει σημαντικούς ειδικούς χαρακτηρισμούς (όπως Fast Track και Orphan Drug Designation), η διαδικασία αξιολόγησης μπορεί να επιταχυνθεί σημαντικά, επιτρέποντάς μας να στοχεύουμε σε διάθεση της θεραπείας στους ασθενείς εντός 6 έως 12 μηνών από την ολοκλήρωση της υποβολής» λέει μιλώντας στο ΘΕΜΑ ο Δρ Στεργίου.
Η μελέτη ορόσημο που ολοκληρώνεται
Ειδικά σε ό,τι αφορά το galinpepimut-S (GPS) οι προσδοκίες είναι υψηλές. «Στόχος μας είναι να καθιερώσουμε το GPS ως πρότυπο θεραπείας συντήρησης που αποτρέπει την υποτροπή στην Οξεία Μυελογενή Λευχαιμία — το πρώτο ανοσοθεραπευτικό εμβόλιο κατά του καρκίνου που ελπίζουμε ότι θα ωφελήσει τους ασθενείς με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα. Η μελέτη Φάσης 3 REGAL αποτελεί το σημαντικότερο ορόσημο στην πορεία της SELLAS. Περιμένουμε να επιβεβαιώσει ότι το galinpepimut-S (GPS) μπορεί να προσφέρει στατιστικά σημαντική παράταση της συνολικής επιβίωσης σε ασθενείς με Οξεία Μυελογενή Λευχαιμία (ΟΜΛ) που βρίσκονται σε δεύτερη πλήρη ύφεση. Πρόκειται για μια πληθυσμιακή ομάδα με εξαιρετικά περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές» εξηγεί. Τα δεδομένα της REGAL θα κρίνουν εάν η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να περάσει από την υπόσχεση της κλινικής ανάπτυξης στην απόδειξη ενός ουσιαστικού οφέλους για τους ασθενείς.
Ένα ακόμη σημαντικό ερευνητικό όπλο της SELLAS είναι το SLS009, μια στοχευμένη θεραπεία που επιχειρεί να «χτυπήσει» έναν βασικό μηχανισμό επιβίωσης των καρκινικών κυττάρων, με προοπτική από την ΟΜΛ έως και τον παγκρεατικό καρκίνο, μια νόσο με τεράστιο ανεκπλήρωτο ιατρικό κενό. Το SLS009 βρίσκεται ήδη σε κλινική ανάπτυξη στην Οξεία Μυελογενή Λευχαιμία, ενώ νέα προκλινικά δεδομένα ανοίγουν έναν ενδιαφέροντα δρόμο και στον καρκίνο του παγκρέατος, ιδιαίτερα σε όγκους με μεταλλάξεις του KRAS και αντοχή σε θεραπείες που στοχεύουν τη RAS.
Στο τέλος Σεπτεμβρίου η SELLAS παρουσίασε στο AACR Conference on Pancreatic Cancer νέα δεδομένα από εργαστηριακά μοντέλα που προέρχονται από όγκους ασθενών (patient-derived organoids). «Εντός του έτους αναμένουμε περαιτέρω κλινικά αποτελέσματα, αξιοποιώντας την προσέγγιση βιοδεικτών που έχουμε αναπτύξει μέσα από εκτεταμένη έρευνα στην πρωτεωματική, τη γενωματική και τη μεταγραφωματική (proteomics, genomics, transcriptomics), ώστε να προσαρμόσουμε τη θεραπεία με το SLS009 στα μέτρα της ιατρικής ακριβείας» λέει ο Δρ Στεργίου.
Η αφετηρία
Το 2012 ήταν ένα έτος ορόσημο για τον 50χρονο σήμερα επικεφαλής της SELLAS. Ίδρυσε τη SELLAS, έχοντας προηγουμένως συνιδρύσει τη Genesis Life Sciences, με αντικείμενο τα οικονομικά της υγείας, την τιμολόγηση και αποζημίωση φαρμάκων και την πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες. Ο Δρ Στεργίου είχε επίσης ηγηθεί της ανάπτυξης σε Φάση 3 του BiovaxID, μιας θεραπευτικής αντικαρκινικής εμβολιαστικής προσέγγισης. Καθοριστικό βήμα στην πορεία της SELLAS ήταν η συμφωνία με ένα από τα σημαντικότερα αντικαρκινικά κέντρα παγκοσμίως, το Memorial Sloan Kettering Cancer Center, για την αποκλειστική άδεια ανάπτυξης και εμπορικής αξιοποίησης της τεχνολογίας WT1, στην οποία βασίζεται το galinpepimut-S (GPS).
Στη διάρκεια βράβευσης της SELLAS στον θεσμό “Red Door Awards” 2021 στη Νέα Υόρκη για τη συμβολή της στην έρευνα για τον καρκίνο
«Λένε πως στη βιοτεχνολογία πρέπει να είσαι απόλυτα ορθολογιστής· να κοιτάς μόνο τα δεδομένα, να παρατηρείς τους ισολογισμούς και να επιλέγεις τον ασφαλέστερο δρόμο. Έμαθα όμως ότι, αν θέλεις να νικήσεις τον καρκίνο, η λογική μόνο δεν αρκεί. Χρειάζεται να είσαι οραματιστής και, ως έναν βαθμό, «παράτολμος». Παρότι το όνειρο της SELLAS γεννήθηκε κάτω από τον αρχαίο, γεμάτο έμπνευση ελληνικό ουρανό, χρειάστηκε το ατελείωτο, απαιτητικό περιβάλλον των Ηνωμένων Πολιτειών —και τον ασταμάτητο, ηλεκτρικό παλμό της Νέας Υόρκης— για να γίνει πραγματικότητα» λέει ο πρόεδρος της SELLAS στο ΘΕΜΑ, ανατρέχοντας σε εκείνη την κρίσιμη περίοδο.
Η πορεία στον χώρο της βιοτεχνολογίας μοιάζει με μαραθώνιο υψηλού ρίσκου και μεγάλων απαιτήσεων. Από την ανακάλυψη μιας πολλά υποσχόμενης επιστημονικής ιδέας μέχρι την ανάπτυξη ενός φαρμάκου που μπορεί να φτάσει στον ασθενή, μεσολαβούν χρόνια έρευνας, κλινικών μελετών, χρηματοδότησης και συνεχών επιστημονικών προκλήσεων. Και σε κάθε στάδιο, η επιτυχία δεν είναι δεδομένη. «Τα τελευταία 15 χρόνια υπήρξαν χίλιοι λογικοί λόγοι για να πω «παραιτούμαι». Ήξερα όμως ότι μια τέτοια παραίτηση θα στερούσε μια θεραπεία ζωτικής σημασίας από ασθενείς που την έχουν απόλυτη ανάγκη» σημειώνει, ενώ η απάντηση στο ερώτημα αν θα το επιχειρούσε γνωρίζοντας τις δυσκολίες, έρχεται αβίαστα. «Χωρίς δεύτερη σκέψη» λέει εμφατικά.
«Η προοπτική να αναπτύξεις μια θεραπεία που αλλάζει την πορεία μιας θανατηφόρας ασθένειας και χαρίζει ποιοτικό χρόνο ζωής σε χιλιάδες ανθρώπους δίνει έναν σκοπό που ξεπερνά κάθε δυσκολία. Όταν συνδυάζεις την οραματική ελληνική ψυχή, τη γερμανική πειθαρχία και την ακατάβλητη αμερικανική θέληση, δεν σταματάς μέχρι να πετύχεις τον στόχο σου» υπογραμμίζει με χιούμορ ο Δρ Στεργίου.
Η Ελλάδα είναι η συναισθηματική και πολιτισμική του αφετηρία, όπως λέει με περηφάνια.
O Δρ Στεργίου και η οικογένειά του με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο
«Βάλε στην καρδιά σου την Ελλάδα και θα αισθανθείς κάθε μορφής μεγαλείο» παραθέτει τον στίχο του Διονύσιου Σολωμού που τον εκφράζει. Οι γονείς του γεννήθηκαν στην Ελλάδα, σε μικρό χωριό της Θεσπρωτίας, το Μεσοβούνι, από όπου έφυγαν μετανάστες τη δεκαετία του 1970 στη Γερμανία. Στη Γερμανία όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ανατρέχει με ευγνωμοσύνη, όπως και στις ΗΠΑ όπου σπούδασε, ανέπτυξε τη δραστηριότητα του, στόχευσε υψηλά και δικαιώθηκε.
Με οδηγό τα ερευνητικά δεδομένα
Έχοντας τη διττή ιδιότητα του επιστήμονα και του επικεφαλής μιας βιοτεχνολογικής εταιρείας, ο Δρ. Στεργίου βρίσκεται καθημερινά σε μια θέση δύσκολης ισορροπίας: ανάμεσα στην επιστημονική φιλοδοξία και στην ευθύνη απέναντι στους ασθενείς. Γιατί στην έρευνα η ελπίδα έχει αξία μόνο όταν μπορεί να αποδειχθεί. Πού, λοιπόν, σταματά η ελπίδα και πού αρχίζει η υπερβολική προσδοκία; «Η ελπίδα στη δική μας δουλειά πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά στα δεδομένα («data-driven hope»). Η υπερβολική προσδοκία βασίζεται συχνά σε θεωρητικές υποθέσεις ή πρώιμες ενδείξεις, ενώ η πραγματική επιστημονική ελπίδα θεμελιώνεται σε στατιστικά σημαντικά ευρήματα, αυστηρά σχεδιασμένες τυχαιοποιημένες μελέτες και επαναλήψιμα αποτελέσματα. Οφείλουμε να είμαστε αυστηροί με τους αριθμούς για να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς με τους ασθενείς» απαντά.
Η μάχη απέναντι στον καρκίνο δεν δίνεται μόνο στο εργαστήριο και στην ανάπτυξη νέων θεραπειών. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, με την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση. Για τον Δρ. Στεργίου, οι δύο αυτές κατευθύνσεις δεν συγκρούονται, αλλά συμπληρώνουν η μία την άλλη. «Η πρόληψη είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της δημόσιας υγείας και εκεί πρέπει να επενδύονται σημαντικοί πόροι. Ωστόσο, όταν ένας άνθρωπος διαγιγνώσκεται σήμερα με καρκίνο, η πρόληψη δεν επαρκεί πλέον. Η βιοτεχνολογία εστιάζει στην καινοτομία για να προσφέρει λύσεις στο σημείο όπου η πρόληψη εξαντλείται. Δεν πρόκειται για ανταγωνιστικές έννοιες, αλλά για δύο παράλληλους πυλώνες που πρέπει να ενισχύονται ταυτόχρονα» εξηγεί. Παρακολουθεί, δε, με ιδιαίτερη χαρά, όπως σημειώνει, την σημαντική πρόοδο που καταγράφει η Ελλάδα στο πεδίο της πρόληψης, με το πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ, αφενός επειδή αφορά την υγεία των Ελλήνων, αφετέρου επειδή αναγνωρίζει τον ρόλο της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Υγείας στην υλοποίησή του.
Ο υπουργός Υγείας, κ. Άδωνις Γεωργιάδης, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην έδρα της SELLAS στη Νέα Υόρκη
Εκφράζει ιδιαιτέρως την εκτίμησή του για την ελληνική επιστημονική κοινότητα. Ο ίδιος επιδιώκει να μετατρέπει τους δεσμούς με τους Έλληνες επιστήμονες, στην Ελλάδα και στη Διασπορά, σε πραγματικές ευκαιρίες συνεργασίας και συμμετοχής στη διεθνή ερευνητική προσπάθεια. Αυτό έχει ήδη αποτυπωθεί στην πράξη, μέσα από συγκεκριμένες ερευνητικές συνεργασίες και τη συμμετοχή ελληνικών κέντρων στη διεθνή κλινική έρευνα της SELLAS. «Στόχος να γίνουμε μια γροθιά και να προσφέρουμε το καλύτερο στην πατρίδα μας» λέει. Μια φράση που συμπυκνώνει ιδανικά την «οραματική ελληνική ψυχή» στην οποία αναφέρεται ο Δρ Στεργίου.
Διαβάστε επίσης
Με οξεία μυελογενή λευχαιμία η εγγονή του Τζον Φ. Κένεντι στα 35 της – Μία συγκλονιστική εξομολόγηση
Προσοχή σε «θαυματουργές» αντικαρκινικές θεραπείες συνιστούν οι ογκολόγοι
