Τη ζωή 768 ανθρώπων έχουν σώσει από το 2022 οι παρεμβάσεις με εισπνεόμενη ναλοξόνη των υπηρεσιών Άμεσης Πρόσβασης του ΕΟΠΑΕ, την ώρα που συνολικά περισσότεροι από 1.400 άνθρωποι έχουν προστατευθεί από σοβαρό περιστατικό υπερδοσολογίας, είτε μέσω ανάταξης, είτε χάρη στην έγκαιρη παρακολούθηση. Τα στοιχεία έρχονται στο προσκήνιο με αφορμή την 31η Αυγούστου, Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Υπερδοσολογία (International Overdose Awareness Day), η οποία είναι αφιερωμένη αφενός στη μνήμη όσων έχασαν τη ζωή τους και αφετέρου στην ενημέρωση και την πρόληψη νέων θανάτων.
«25 Years On. Still Needed» είναι το φετινό μήνυμα της διεθνούς καμπάνιας. Είκοσι πέντε χρόνια μετά την έναρξη της συγκεκριμένης παγκόσμιας προσπάθειας, η υπερδοσολογία εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση που απαιτεί πρόληψη, γρήγορη αναγνώριση και αποτελεσματική αντιμετώπιση. Το κρίσιμο μήνυμα είναι ότι ένας θάνατος από υπερδοσολογία μπορεί να προληφθεί. Η έγκαιρη παρέμβαση όχι μόνο σώζει έναν άνθρωπο, αλλά μπορεί να αποτελέσει και την πρώτη επαφή του με υπηρεσίες φροντίδας, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης.
Η ναλοξόνη στο επίκεντρο των παρεμβάσεων
Σημαντικές αλλαγές έχουν γίνει στην Ελλάδα την τελευταία πενταετία, τόσο στην ανάπτυξη υπηρεσιών στο πεδίο, όσο και στα διαθέσιμα μέσα για την αντιμετώπιση επειγόντων περιστατικών. Με τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) αναπτύχθηκε ενιαίο Δίκτυο Υπηρεσιών Άμεσης Πρόσβασης και Μείωσης της Βλάβης σε όλη τη χώρα.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά στη ναλοξόνη, το αντίδοτο για την υπερδοσολογία από οπιοειδή. Όταν χορηγηθεί έγκαιρα, μπορεί να αναστρέψει τις απειλητικές για τη ζωή συνέπειες της υπερδοσολογίας. Η δυνατότητα να χρησιμοποιείται εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος από κατάλληλα εκπαιδευμένους ανθρώπους μεταφέρει ουσιαστικά την παρέμβαση στο σημείο όπου συμβαίνει το περιστατικό. Και, στην υπερδοσολογία, ο χρόνος αντίδρασης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός.
Το 2025 ολοκληρώθηκε η διεύρυνση του θεσμικού πλαισίου, με καθολική πρόσβαση στη ναλοξόνη τόσο σε εισπνεόμενη μορφή, όσο και ως προγεμισμένη ενέσιμη σύριγγα για ενδομυϊκή χρήση.
Ναλοξόνη στο σπίτι
Η νέα προσέγγιση επεκτείνει τη δυνατότητα παρέμβασης πέρα από τις δομές υγείας και τους επαγγελματίες.
Μέσω των προγραμμάτων Take-Home Naloxone, άνθρωποι που είναι πιθανό να βρεθούν μπροστά σε περιστατικό οξείας τοξίκωσης ή υπερδοσολογίας από οπιοειδή μπορούν, αφού ενημερωθούν και εκπαιδευτούν από τον ΕΟΠΑΕ, να διαθέτουν ναλοξόνη και να τη χορηγήσουν εφόσον χρειαστεί.
Παράλληλα, τα προγράμματα Peer-to-Peer Naloxone Distribution προβλέπουν την εκπαίδευση ανθρώπων που κάνουν χρήση ψυχοδραστικών ουσιών, ώστε να μπορούν να ενημερώνουν άλλους χρήστες για τη ναλοξόνη και να παρεμβαίνουν οι ίδιοι σε περιστατικά υπερδοσολογίας από οπιοειδή.
Η λογική είναι η παρέμβαση να μπορεί να γίνει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και από ανθρώπους που βρίσκονται ήδη κοντά σ’ εκείνον που κινδυνεύει.
2.150 επαγγελματίες έχουν περάσει από εκπαίδευση
Στην επιχειρησιακή ετοιμότητα των ανθρώπων της πρώτης γραμμής έχει δοθεί ιδιαίτερο βάρος. Συνολικά, 2.150 επαγγελματίες έχουν εκπαιδευτεί μέχρι σήμερα στη χορήγηση εισπνεόμενης ναλοξόνης. Ανάμεσά τους βρίσκονται 1.405 στελέχη του ΕΟΠΑΕ και 473 εργαζόμενοι του ΕΚΑΒ. Άλλοι 203 εκπαιδευόμενοι προέρχονται από την ΕΛ.ΑΣ., το σώμα των ειδικών φρουρών και τα σωφρονιστικά καταστήματα, ενώ στο πρόγραμμα έχουν συμμετάσχει και στελέχη άλλων φορέων και υπηρεσιών. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, πραγματοποιείται επίσης εκπαίδευση στελεχών των σωφρονιστικών καταστημάτων, σε συνεργασία με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη.
768 ανατάξεις με εισπνεόμενη ναλοξόνη
Οι αριθμοί των παρεμβάσεων δείχνουν στην πράξη τη σημασία της άμεσης πρόσβασης στο αντίδοτο. Από το 2022 μέχρι σήμερα, 768 ανθρώπινες ζωές έχουν σωθεί σε όλη τη χώρα έπειτα από χορήγηση εισπνεόμενης ναλοξόνης από υπηρεσίες του Δικτύου Άμεσης Πρόσβασης του ΕΟΠΑΕ.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη κατηγορία περιστατικών. Σε 634 περιπτώσεις εφαρμόστηκε στενή παρακολούθηση (close monitoring) των ωφελούμενων στους Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης αλλά και στο πεδίο. Η παρακολούθηση επέτρεψε στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό να αντιδράσει εγκαίρως και να εμποδίσει την εξέλιξη των περιστατικών σε σοβαρή υπερδοσολογία.
Έτσι, συνυπολογίζοντας τις ανατάξεις με ναλοξόνη και τις περιπτώσεις στενής παρακολούθησης, περισσότεροι από 1.400 άνθρωποι έχουν προστατευθεί από την υπερδοσολογία.
Οι παρεμβάσεις έγιναν σε Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης, Ανοιχτά Κέντρα Ημέρας και Υπνωτήρια, καθώς και μέσω των ομάδων streetwork και άλλων υπηρεσιών άμεσης πρόσβασης.
Περισσότερες από 148.000 επισκέψεις στον ΧΕΧ της Αθήνας
Ιδιαίτερο ρόλο στην πρόληψη σοβαρών περιστατικών έχουν οι Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για μία διεθνώς αναγνωρισμένη πρακτική μείωσης της βλάβης, η οποία επιτρέπει τη χρήση σε ελεγχόμενο περιβάλλον, με καθαρό εξοπλισμό και παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού. Έτσι, εάν ένας άνθρωπος παρουσιάσει επικίνδυνα συμπτώματα, υπάρχει η δυνατότητα άμεσης παρέμβασης.
Οι συγκεκριμένες δομές λειτουργούν ταυτόχρονα ως δίαυλος προς το σύστημα υγείας. Παρέχουν πρωτοβάθμια φροντίδα και ψυχοκοινωνική υποστήριξη, ενώ μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για την ένταξη των ωφελούμενων σε θεραπευτικά προγράμματα.
Στον σταθερό ΧΕΧ της Αθήνας έχουν λάβει υπηρεσίες συνολικά 3.038 διαφορετικά άτομα από την έναρξη λειτουργίας του. Οι επισκέψεις για ασφαλή εποπτευόμενη χρήση έχουν φτάσει τις 148.215. Από αυτές, οι 48.819 πραγματοποιήθηκαν μόνο μέσα στο 2025, από 1.643 μοναδικούς ωφελούμενους. Στη Θεσσαλονίκη, ο Κινητός ΧΕΧ κατέγραψε το 2025 άλλες 12.273 επισκέψεις για ασφαλή εποπτευόμενη χρήση από 921 διαφορετικούς ανθρώπους.
Οι ομάδες streetwork σε 17 πόλεις
Η παρέμβαση μεταφέρεται και έξω από τις οργανωμένες δομές, στα σημεία όπου βρίσκονται οι ίδιοι οι άνθρωποι που χρειάζονται υποστήριξη. Ο ΕΟΠΑΕ διαθέτει 17 Κινητές Ομάδες Παρέμβασης Streetwork, οι οποίες δραστηριοποιούνται καθημερινά στο πεδίο.
Οι ομάδες παρέχουν συμβουλευτική, ενημέρωση και πρωτοβάθμια φροντίδα, ενώ διασυνδέουν τους ανθρώπους με τις διαθέσιμες υπηρεσίες. Παράλληλα, διανέμουν υλικό ασφαλέστερης χρήσης για τον περιορισμό της μετάδοσης λοιμώξεων όπως ο HIV και ο HCV και έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν πρώτες βοήθειες και να χορηγούν ναλοξόνη σε περιστατικά υπερδοσολογίας.
Μόνο το 2025, διανεμήθηκαν στο πεδίο περισσότερες από 1,2 εκατομμύρια σύριγγες ασφαλούς χρήσης και περίπου 5.500 κιτ εισπνεόμενης χρήσης. Την ίδια χρονιά, καταγράφηκαν 101.267 επαφές μέσω των συγκεκριμένων παρεμβάσεων.
Ένα περιβάλλον που αλλάζει συνεχώς
Οι υπηρεσίες πρόληψης και μείωσης της βλάβης καλούνται πλέον να ανταποκριθούν σ’ ένα διαφορετικό και πιο σύνθετο περιβάλλον. Η ταυτόχρονη χρήση πολλών ουσιών, οι αλλαγές στον τρόπο κατανάλωσής τους και η εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών, αλλά και ουσιών πολύ υψηλής δραστικότητας, δημιουργούν νέους κινδύνους. Αυτό σημαίνει ότι οι μηχανισμοί πρόληψης και άμεσης παρέμβασης πρέπει να προσαρμόζονται διαρκώς στα δεδομένα που διαμορφώνονται στο πεδίο.
Η μείωση της βλάβης αποτελεί, σε αυτό το πλαίσιο, βασικό κομμάτι της στρατηγικής αντιμετώπισης των εξαρτήσεων. Η ευρύτερη διάθεση της ναλοξόνης, η εκπαίδευση επαγγελματιών και χρηστών, οι Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης και οι παρεμβάσεις streetwork συγκροτούν ένα δίκτυο που έχει έναν άμεσο και μετρήσιμο στόχο: Να προλαμβάνονται περιστατικά υπερδοσολογίας και να μη χάνονται ανθρώπινες ζωές που μπορούν να σωθούν.
Ειδήσεις σήμερα
Μπορούν τα φάρμακα απώλειας βάρους να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου;
