Οι γυναίκες αποτελούν πλέον τη ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου συστήματος Υγείας. Είναι σχεδόν 7 στους 10 εργαζόμενους στον χώρο και ευθύνονται για περισσότερο από το 70% της αύξησης του υγειονομικού προσωπικού που καταγράφηκε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.
Κι όμως, πίσω από αυτή την εντυπωσιακή ανάπτυξη κρύβεται ένα τεράστιο έλλειμμα: O κόσμος εξακολουθεί να χρειάζεται επιπλέον 34,4 εκατομμύρια γιατρούς, νοσηλευτές, μαίες, οδοντιάτρους και φαρμακοποιούς, προκειμένου να επιτύχει ένα μέτριο επίπεδο καθολικής υγειονομικής κάλυψης, δηλαδή να μπορεί ο πληθυσμός να έχει πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες Υγείας χωρίς να αντιμετωπίζει οικονομική επιβάρυνση που δεν μπορεί να αντέξει.
Αυτή είναι η εικόνα που αποτυπώνει νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Public Health, προσφέροντας, σύμφωνα με τους ερευνητές, την πληρέστερη μέχρι σήμερα αποτίμηση του ανθρώπινου δυναμικού της Υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Από 41 σε 122 εκατομμύρια εργαζόμενους
Μέσα σε μόλις 33 χρόνια, το παγκόσμιο υγειονομικό δυναμικό σχεδόν τριπλασιάστηκε. Από 40,9 εκατομμύρια εργαζόμενους το 1990 έφθασε τα 122,1 εκατομμύρια το 2023, δηλαδή αυξήθηκε κατά περισσότερα από 81 εκατομμύρια άτομα.
Οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 71,4% αυτής της αύξησης και το 2023 αποτελούσαν το 68,9% του συνολικού ανθρώπινου δυναμικού στην Υγεία.
Η ανάλυση βασίστηκε σε στοιχεία της μελέτης Global Burden of Disease (GBD) 2023 και κάλυψε 204 χώρες και περιοχές για την περίοδο 1990-2023. Οι επιστήμονες εξέτασαν 20 διαφορετικές κατηγορίες επαγγελματιών Υγείας, παρέχοντας για πρώτη φορά παγκόσμιες εκτιμήσεις διαχωρισμένες ανά φύλο για ένα τόσο ευρύ φάσμα επαγγελμάτων.
Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν, μεταξύ άλλων, γιατροί, νοσηλευτές, μαίες, φαρμακοποιοί, οδοντίατροι και εργαζόμενοι κοινοτικής υγείας.
Το 2023, από τα 122,1 εκατομμύρια εργαζομένων στην Υγεία παγκοσμίως, 33,2 εκατομμύρια ήταν νοσηλευτές και 15,1 εκατομμύρια γιατροί. Παράλληλα, καταγράφηκαν 7,6 εκατομμύρια εργαζόμενοι κοινοτικής υγείας, 6,8 εκατομμύρια φαρμακοποιοί και βοηθοί φαρμακείου και 6,1 εκατομμύρια οδοντίατροι και βοηθοί οδοντιατρείου.
Οι γυναίκες κυριαρχούν, αλλά όχι παντού
Η γυναικεία παρουσία είναι ιδιαίτερα έντονη σε ορισμένα επαγγέλματα. Οι γυναίκες αποτελούσαν το 80,7% των νοσηλευτών, το εντυπωσιακό 96% των μαιών και το 89,5% των εργαζομένων κοινοτικής υγείας.
Στους γιατρούς, ωστόσο, η εικόνα αλλάζει: λιγότεροι από τους μισούς ήταν γυναίκες. Ανάλογες ανισότητες καταγράφηκαν στην οδοντιατρική και τη φαρμακευτική, όπου οι γυναίκες ήταν πιθανότερο να απασχολούνται ως βοηθοί παρά ως οδοντίατροι ή φαρμακοποιοί.
Το εύρημα αποκαλύπτει μια σημαντική αντίφαση: Oι γυναίκες έχουν πρωταγωνιστήσει στην ανάπτυξη του παγκόσμιου υγειονομικού δυναμικού, αλλά εξακολουθούν να συγκεντρώνονται σε επαγγέλματα που κατά κανόνα προσφέρουν χαμηλότερες αποδοχές και λιγότερες ευκαιρίες ανέλιξης και ανάληψης ηγετικών θέσεων.
«Οι γυναίκες έχουν μεταμορφώσει το παγκόσμιο ανθρώπινο δυναμικό της Υγείας τις τελευταίες τρεις δεκαετίες», επισημαίνει η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Megan Knight, ερευνήτρια στο Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME).
Όπως προσθέτει, η δημιουργία ισχυρότερων συστημάτων Υγείας δεν απαιτεί μόνο περισσότερο προσωπικό, αλλά και ισότιμες ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης και ηγεσίας, καθώς και ασφαλές και υποστηρικτικό εργασιακό περιβάλλον.
Παγκόσμια «τρύπα» 34,4 εκατομμυρίων εργαζομένων
Παρά τη θεαματική αύξηση του προσωπικού, οι ανάγκες παραμένουν τεράστιες. Οι ερευνητές υπολόγισαν πόσοι επιπλέον επαγγελματίες θα χρειάζονταν ώστε οι χώρες να φτάσουν σε επίπεδο 80 στα 100 στον δείκτη αποτελεσματικής κάλυψης καθολικής υγειονομικής περίθαλψης του GBD, ένα όριο που αντιστοιχεί σε μέτριο επίπεδο καθολικής κάλυψης. Το αποτέλεσμα ήταν ένα έλλειμμα 34,4 εκατομμυρίων επαγγελματιών Υγείας.
Το μεγαλύτερο κενό αφορά τους νοσηλευτές και τις μαίες, καθώς χρειάζονται επιπλέον:
- 23,9 εκατομμύρια νοσηλευτές και μαίες
- 7,1 εκατομμύρια γιατροί
- 1,8 εκατομμύρια οδοντίατροι
- 1,6 εκατομμύρια φαρμακοποιοί
Οι τεράστιες ανισότητες μεταξύ των χωρών
Πίσω από τους παγκόσμιους αριθμούς κρύβονται εντυπωσιακές γεωγραφικές ανισότητες. Η Νότια Ασία παρουσιάζει το μεγαλύτερο έλλειμμα και θα χρειαζόταν επιπλέον 2,6 εκατομμύρια γιατρούς και 10 εκατομμύρια νοσηλευτές και μαίες για να φτάσει στο επίπεδο μέτριας καθολικής υγειονομικής κάλυψης.
Σοβαρές ελλείψεις καταγράφονται και στην υποσαχάρια Αφρική. Εκεί αντιστοιχούν μόλις 14,5 νοσηλευτές ανά 10.000 κατοίκους, όταν στις χώρες υψηλού εισοδήματος η αναλογία φτάνει τους 121,8 ανά 10.000 κατοίκους.
Οι διαφορές γίνονται ακόμη πιο εντυπωσιακές σε επίπεδο χωρών. Στο Τσαντ αντιστοιχούν μόλις 3,2 νοσηλευτές ανά 10.000 κατοίκους και στη Μαδαγασκάρη 3,3. Στον αντίποδα, το Βέλγιο διαθέτει 171,7 και οι Ηνωμένες Πολιτείες 161,4 νοσηλευτές ανά 10.000 κατοίκους.
Πόσους γιατρούς και νοσηλευτές χρειάζεται ένα σύστημα Υγείας;
Η μελέτη επιχειρεί να δώσει και μια πρακτική απάντηση σε ένα δύσκολο ερώτημα: Πόσοι επαγγελματίες Υγείας χρειάζονται ώστε ένας πληθυσμός να έχει ικανοποιητική πρόσβαση στη φροντίδα;
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών, ένα μέτριο επίπεδο καθολικής υγειονομικής κάλυψης συνδέεται με ελάχιστη πυκνότητα: 23,8 γιατρών και 64,5 νοσηλευτών και μαιών ανά 10.000 κατοίκους, καθώς και 5,2 οδοντιάτρων και 5,6 φαρμακοποιών ανά 10.000 κατοίκους.
Οι αριθμοί αυτοί μπορούν να λειτουργήσουν ως σημεία αναφοράς, ώστε κάθε χώρα να εντοπίζει τα κενά της και να σχεδιάζει τις επενδύσεις που απαιτούνται για τις μελλοντικές ανάγκες του πληθυσμού.
«Οι εργαζόμενοι στην Υγεία αποτελούν το θεμέλιο κάθε συστήματος ιατρικής περίθαλψης», τονίζει η Dr Annie Haakenstad, ανώτερη συγγραφέας της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια στο IHME.
Παρά την τεράστια αύξηση του ανθρώπινου δυναμικού, προσθέτει, εκατομμύρια επιπλέον γιατροί, νοσηλευτές, μαίες, οδοντίατροι και φαρμακοποιοί θα χρειαστούν τα επόμενα χρόνια, ώστε οι άνθρωποι σε κάθε γωνιά του κόσμου να έχουν πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες περίθαλψης.
Δεν αρκούν οι προσλήψεις
Η κάλυψη αυτού του κενού δεν είναι απλώς ζήτημα πρόσληψης περισσότερων εργαζομένων. Οι ερευνητές επισημαίνουν την ανάγκη για σταθερές επενδύσεις στην εκπαίδευση, την πρόσληψη και κυρίως τη διατήρηση του προσωπικού, αλλά και για καλύτερες συνθήκες εργασίας.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η διάσταση του φύλου. Από τη στιγμή που σχεδόν επτά στους δέκα εργαζόμενους στην Υγεία είναι γυναίκες, πολιτικές όπως η προστασία στον χώρο εργασίας, η ανάπτυξη γυναικών σε ηγετικές θέσεις, η αμειβόμενη γονική άδεια και οι ευέλικτες μορφές εργασίας μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την ανθεκτικότητα ολόκληρων συστημάτων Υγείας.
Γιατί, όπως δείχνουν τα νέα δεδομένα, ο κόσμος έχει σήμερα τριπλάσιους σχεδόν εργαζόμενους στην Υγεία από όσους είχε πριν από τρεις δεκαετίες, αλλά εξακολουθεί να μην έχει αρκετούς.
Διαβάστε επίσης
Με burnout οι γιατροί στα Επείγοντα: 1 στους 10 εγκαταλείπει την ειδικότητα
«Καμπανάκι» ΠΟΥ για την εισβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης στα νοσοκομεία της Ευρώπης – Τι ζητά
