Γιατί οι συστάσεις νιτρικών στο εμφιαλωμένο νερό είναι πιο αυστηρές για τα παιδιά; Πώς να εντοπίσουμε τη διαφορά στην ετικέτα

Το νερό είναι πολύτιμο και απολύτως απαραίτητο για την υγεία ενηλίκων και παιδιών. Είναι ωστόσο, πολύ σημαντικό το εμφιαλωμένο νερό που επιλέγουμε να είναι απαλλαγμένο ή να περιέχει ελάχιστα νιτρικά (NO₃⁻).

Για το λόγο αυτό, στην Ευρωπαϊκή Ένωση ισχύει ένα γενικό όριο των 50 mg/L για τα νιτρικά άλατα, το οποίο αποτελεί ένα ευρύ όριο ασφαλείας για τον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο, οι συστάσεις είναι πολύ πιο αυστηρές για τα παιδιά -10 mg/L- επειδή βρέφη και νήπια έχουν μικρότερη αντοχή στην έκθεση σε νιτρικά και νιτρώδη άλατα.

Τι είναι τα νιτρικά και τα νιτρώδη

Τα νιτρικά (NO₃⁻) αποτελούν φυσικό μέρος του κύκλου του αζώτου. Υπάρχουν στο έδαφος, το νερό και τις τροφές, κυρίως στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Η παρουσία τους από μόνη της δε σημαίνει απαραίτητα ρύπανση. Οι συγκεντρώσεις τους στο νερό μπορούν, όμως, να αυξηθούν από ανθρώπινες δραστηριότητες. Όπως εξηγεί η μελέτη της ιρλανδικής Environmental Protection Agency (EPA) και της Health Service Executive (HSE), σημαντικές πηγές είναι τα αζωτούχα λιπάσματα, η κοπριά, τα ζωικά απόβλητα, τα λύματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προβλήματα σε σηπτικές δεξαμενές. Επειδή τα νιτρικά είναι ιδιαίτερα διαλυτά, μετακινούνται εύκολα μέσα στο έδαφος και μπορούν να περάσουν τόσο στα υπόγεια, όσο και στα επιφανειακά ύδατα. Οι συμβατικές μέθοδοι επεξεργασίας του πόσιμου νερού δεν τα απομακρύνουν αποτελεσματικά. Το ίδιο ισχύει και για τον βρασμό: Η υπερβολική εξάτμιση του νερού κατά τον παρατεταμένο βρασμό, μάλιστα, μπορεί να αυξήσει τη συγκέντρωση των νιτρικών.

Τα νιτρώδη (NO₂⁻), από την άλλη, είναι μια συγγενής, αλλά πιο δραστική χημική μορφή του αζώτου. Συνήθως βρίσκονται στο νερό σε πολύ μικρότερες ποσότητες, μπορούν όμως να σχηματιστούν υπό συνθήκες χαμηλού οξυγόνου ή μέσα στα δίκτυα ύδρευσης μέσω βακτηριακών διεργασιών.

Γιατί τα βρέφη είναι πιο ευάλωτα

Το ζήτημα δεν είναι τα ίδια τα νιτρικά, όσο αυτό που μπορεί να συμβεί αφού εισέλθουν στον οργανισμό. Στο ανώριμο πεπτικό σύστημα ενός βρέφους, βακτήρια μπορούν να μετατρέψουν μέρος των νιτρικών σε νιτρώδη. Τα νιτρώδη μπορούν, στη συνέχεια, να οξειδώσουν την αιμοσφαιρίνη, μετατρέποντάς τη σε μεθαιμοσφαιρίνη, μια μορφή που δεν μεταφέρει αποτελεσματικά οξυγόνο στους ιστούς. Σε σοβαρή έκθεση, μπορεί να προκληθεί μεθαιμοσφαιριναιμία, γνωστή και ως «σύνδρομο του μπλε μωρού».

Η ιρλανδική μελέτη εξηγεί ότι τα βρέφη είναι πιο ευάλωτα επειδή οι ενζυμικοί μηχανισμοί τους δεν έχουν ακόμη ωριμάσει πλήρως. Μετά τον τέταρτο μήνα περίπου, η εντερική χλωρίδα αλλάζει, η εμβρυϊκή αιμοσφαιρίνη αντικαθίσταται σταδιακά από την ενήλικη και τα ένζυμα που επαναφέρουν τη μεθαιμοσφαιρίνη στη φυσιολογική της μορφή γίνονται πιο δραστικά. Έτσι, η ευαισθησία προοδευτικά μειώνεται.

Τα ευρωπαϊκά όρια ασφάλειας

Το όριο των 10 mg/L προτάθηκε για την πρόληψη της βρεφικής μεθαιμοσφαιριναιμίας και ειδικά για την προστασία των βρεφών που τρέφονται με μπιμπερό. Ο ΠΟΥ χρησιμοποιεί ως κατευθυντήρια τιμή τα 50 mg/L ως νιτρικό ιόν, ενώ για τα νιτρώδη η αντίστοιχη κατευθυντήρια τιμή είναι 3 mg/L ως NO₂⁻. Πρόκειται για όριο ασφάλειας και όχι για «στόχο» που πρέπει να πλησιάζει ένα νερό. Για παράδειγμα, ένα νερό με 2 mg/L και ένα νερό με 40 mg/L μπορεί να συμμορφώνονται με το ευρωπαϊκό όριο, αλλά προφανώς το προϊόν με τη χαμηλότερη ποσότητα είναι το πιο ασφαλές.

Μάλιστα, η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές των κρατών – μελών να χρησιμοποιούν χαμηλότερες τιμές αναφοράς κατά την αναγνώριση φυσικών μεταλλικών νερών. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Βελγίου, όπου, για να επιτραπεί σε φυσικό μεταλλικό νερό ή νερό πηγής να φέρει την ειδική ένδειξη ότι είναι κατάλληλο για την παρασκευή βρεφικής τροφής, τα νιτρικά πρέπει να βρίσκονται κάτω από 25 mg/L, μαζί με αυστηρότερες προϋποθέσεις για νιτρώδη, νάτριο, φθόριο και άλλα συστατικά.

Νιτρικά και νιτρώδη πρέπει να αξιολογούνται μαζί

Η ιρλανδική μελέτη αναφέρει ότι, για να θεωρείται ένα προϊόν νερού ασφαλές για βρέφη, πρέπει να τηρείται η σχέση: [νιτρικά]/50 + [νιτρώδη]/3 ≤ 1. Νιτρικά και νιτρώδη συμβάλλουν στον ίδιο βιολογικό μηχανισμό δημιουργίας μεθαιμοσφαιρίνης. Για το λόγο αυτό, η συνδυασμένη έκθεση έχει σημασία.

Τι να προσέξουμε στην ετικέτα

Αναζητούμε στην ετικέτα του προϊόντος την ένδειξη «Νιτρικά / Nitrates / NO₃⁻» και, όπου αναγράφεται, «Νιτρώδη / Nitrites / NO₂⁻». Η τιμή δίνεται συνήθως σε mg/L και, όσο μικρότερος είναι ο αριθμός, τόσο χαμηλότερη είναι η περιεκτικότητα του συγκεκριμένου νερού σε νιτρικά.

Χρειάζεται, όμως, να προσέχουμε σε ποια μορφή εκφράζεται η μέτρηση. Αν η ετικέτα γράφει NO₃⁻, η τιμή αφορά στο σύνολο του νιτρικού ιόντος. Αν γράφει NO₃–N ή «nitrate as nitrogen», αφορά μόνο στο άζωτο που περιέχεται στο μόριο και ο αριθμός θα είναι περίπου 4,4 φορές μικρότερος.

Υπάρχουν εμφιαλωμένα νερά με χαμηλές συγκεντρώσεις νιτρικών και, σπανιότερα, πηγές στις οποίες οι τιμές είναι κάτω από το όριο ανίχνευσης. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί το φυσικό νερό AQUA Carpatica από την προστατευμένη πηγή Bajenaru, στα Καρπάθια Όρη της Ρουμανίας. Η πηγή τροφοδοτείται από προστατευμένο υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα, σε περιοχή απομακρυσμένη από έντονη γεωργική δραστηριότητα και άλλες πιθανές πηγές επιβάρυνσης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της φυσικοχημικής ανάλυσης, το Φυσικό Μεταλλικό Νερό AQUA Carpatica περιέχει 0,6 mg/L νιτρικών, ενώ στο Ανθρακούχο Νερό AQUA Carpatica τα νιτρικά καταγράφονται ως μη ανιχνεύσιμα. Η χαμηλή περιεκτικότητα σε νιτρικά αποτελεί ξεχωρίζει στη σύστασή του και υπενθυμίζει ότι, όταν επιλέγουμε εμφιαλωμένο νερό, έχει σημασία να γνωρίζουμε τι ακριβώς περιέχει.

Σε μια εποχή που οι άνθρωποι επιλέγουν όλο και περισσότερο υγιεινά και «καθαρά» τρόφιμα, η σωστή ενημέρωση για τα νιτρικά μετατρέπει μια σειρά δυσνόητων αριθμών στην ετικέτα σε πραγματικό εργαλείο διαλογής ποιοτικών προϊόντων – κάτι εξαιρετικά σημαντικό, ειδικά για τον ευαίσθητο οργανισμό των βρεφών.