Η θερμοπληξία συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι που λύνεται αν το σώμα κρυώσει εγκαίρως. Στην πραγματικότητα, όμως, η πιο επικίνδυνη φάση μπορεί να συνεχίζεται ακόμη και όταν η θερμοκρασία έχει επιστρέψει στο φυσιολογικό.
Όπως εξηγεί σε άρθρο του στο The Conversation ο Borko Amulic, αναπληρωτής καθηγητής Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, η θερμοπληξία δεν προκαλεί μόνο άμεση βλάβη από τη ζέστη. Μπορεί να ενεργοποιήσει το ανοσοποιητικό σύστημα σαν να αντιμετωπίζει μια σοβαρή λοίμωξη, παρότι δεν υπάρχει μικρόβιο που πρέπει να εξουδετερωθεί.
Όταν το σώμα περνά τους 40°C
Η θερμοπληξία εμφανίζεται όταν η θερμοκρασία του σώματος ξεπερνά τους 40°C. Τότε μπορεί να επηρεαστεί ο εγκέφαλος, προκαλώντας σύγχυση, αποπροσανατολισμό ή επιληπτικές κρίσεις. Εξίσου πιθανή είναι η βλάβη στους μύες, με αποτέλεσμα να απελευθερώνονται στην κυκλοφορία ουσίες που επιβαρύνουν τον οργανισμό.
Ωστόσο, τα παραπάνω δεν εξηγούν πλήρως γιατί κάποιοι ασθενείς πεθαίνουν ώρες ή ημέρες αργότερα, ενώ έχουν ήδη δροσιστεί. Η απάντηση, σύμφωνα με τον Δρ. Amulic, βρίσκεται στη φλεγμονή.
Η θερμοπληξία μπορεί να «ξεγελάσει» το σώμα, προκαλώντας μια γενικευμένη ανοσολογική αντίδραση. Το ανοσοποιητικό μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού, όπως θα έκανε σε μια απειλητική λοίμωξη. Μόνο που εδώ δεν υπάρχει σαφής στόχος. Η αντίδραση συνεχίζεται, γίνεται ανεξέλεγκτη και μπορεί να βλάψει ζωτικά όργανα.
Ο ρόλος του εντέρου
Η αλυσίδα φαίνεται να ξεκινά, σε μεγάλο βαθμό, από το έντερο. Όταν το σώμα υπερθερμαίνεται, προσπαθεί να αποβάλει θερμότητα στέλνοντας περισσότερο αίμα προς το δέρμα. Αυτό σημαίνει ότι λιγότερο αίμα φτάνει σε άλλα όργανα, ανάμεσά τους και το έντερο.
Το έντερο λειτουργεί σαν φράγμα. Κρατά μέσα του τρισεκατομμύρια βακτήρια που φυσιολογικά δεν πρέπει να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος. Όταν όμως το φράγμα αυτό αποδυναμώνεται λόγω της μειωμένης αιμάτωσης και της θερμικής καταπόνησης, μπορεί να διαρρεύσουν στο αίμα. Για το ανοσοποιητικό μας σύστημα, αυτό μοιάζει με εισβολή.
Την ίδια στιγμή, κύτταρα που έχουν υποστεί βλάβη από τη ζέστη απελευθερώνουν τα δικά τους σήματα κινδύνου. Έτσι, το ανοσοποιητικό λαμβάνει διπλό μήνυμα συναγερμού: από το έντερο και από τους τραυματισμένους ιστούς. Το αποτέλεσμα είναι μια φλεγμονώδης αντίδραση που θυμίζει εκείνη της σήψης ή της σοβαρής COVID-19.
Τα ουδετερόφιλα σε υπερδιέγερση
Ο Δρ. Amulic μελετά ειδικά τα ουδετερόφιλα, έναν τύπο λευκών αιμοσφαιρίων που λειτουργεί ως πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού. Είναι γρήγορα, επιθετικά και σχεδιασμένα για να καταστρέφουν βακτήρια.
Στη θερμοπληξία, όμως, αυτά τα κύτταρα μπορεί να ενεργοποιηθούν υπερβολικά. Απελευθερώνουν ένζυμα που, αντί να προστατεύουν, αρχίζουν να βλάπτουν τα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων και τους ιστούς. Πρόσφατα ευρήματα δείχνουν ότι μπορούν να παραμείνουν σε αυτή την υπερδραστήρια κατάσταση για ημέρες, ακόμη και αφού ο ασθενής έχει κρυώσει.
Υπάρχει και ένα δεύτερο πρόβλημα: η πήξη του αίματος. Τα ουδετερόφιλα μπορεί να ενεργοποιήσουν ακατάλληλα τον μηχανισμό πήξης, οδηγώντας στον σχηματισμό μικροσκοπικών θρόμβων στα τριχοειδή αγγεία. Αυτοί οι θρόμβοι μπορούν να εμποδίσουν την αιμάτωση οργάνων όπως οι νεφροί, το ήπαρ και ο εγκέφαλος.
Γι’ αυτό η θερμοπληξία δεν τελειώνει πάντα με την πτώση της θερμοκρασίας. Η ψύξη αφαιρεί την αρχική αιτία, αλλά η ανοσολογική αντίδραση μπορεί να έχει ήδη αποκτήσει τη δική της δυναμική.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Οι ηλικιωμένοι και τα βρέφη είναι πιο ευάλωτοι, επειδή δυσκολεύονται περισσότερο να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία του σώματος. Επίσης, αυξημένο κίνδυνο διατρέχουν άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη ή παχυσαρκία, καθώς και όσοι λαμβάνουν ορισμένα φάρμακα, όπως διουρητικά, αντικαταθλιπτικά ή φάρμακα για την αρτηριακή πίεση.
Ταυτόχρονα, η αφυδάτωση, το αλκοόλ και η κοινωνική απομόνωση αποτελούν ξεχωριστούς επιβαρυντικούς παράγοντες, ενώ αθλητές και εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους ενδέχεται να οδηγούν το σώμα τους πέρα από τα όρια των μηχανισμών ψύξης του.
Γιατί η ψύξη δεν αρκεί πάντα
Σήμερα, η βασική αντιμετώπιση της θερμοπληξίας είναι η άμεση ψύξη του σώματος. Όσο πιο γρήγορα πέσει η θερμοκρασία, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα επιβίωσης.
Αλλά, όπως επισημαίνει ο Δρ. Amulic, το επόμενο βήμα στην έρευνα είναι να κατανοηθεί πώς μπορεί να ελεγχθεί και η ίδια η ανοσολογική καταιγίδα: πώς θα περιοριστεί η υπερδιέγερση των ουδετερόφιλων, πώς θα αποτραπούν οι επικίνδυνοι (μικρο)θρόμβοι και πώς θα προστατευθεί το εντερικό φράγμα πριν καταρρεύσει.
Η θερμοπληξία δεν είναι απλώς μια ακραία αντίδραση στη ζέστη. Είναι μια κρίση ολόκληρου του οργανισμού, στην οποία η θερμότητα ανοίγει τον δρόμο και το ανοσοποιητικό μπορεί να συνεχίσει τη βλάβη.
Διαβάστε επίσης
Καύσωνας: 7 παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για την υγεία – Οι ειδικοί προειδοποιούν
Θερμική εξάντληση – Θερμοπληξία: 8 συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοήσετε
Ο παράγοντας που προκαλεί 28.000 θανάτους το χρόνο – Ποιες περιοχές πλήττονται περισσότερο
