Το 2025 έκλεισε ως η πέμπτη συνεχόμενη χρονιά ανόδου για τη δωρεά και τις μεταμοσχεύσεις συμπαγών οργάνων στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τον απολογισμό του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), καταγράφηκαν 137 αποβιώσαντες δότες, αριθμός αυξημένος κατά 23% σε σχέση με το 2024. Από αυτούς ωφελήθηκαν 285 ασθενείς, ενώ μαζί με τους ζώντες δότες νεφρού και ήπατος (93) οι συνολικά ωφεληθέντες έφτασαν τους 388.
Πίσω από τους αριθμούς, όμως, βρίσκεται μια διαδικασία που δεν αρχίζει στο χειρουργείο. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, μέσα στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), όταν ένας ασθενής με βαριά εγκεφαλική βλάβη μπορεί να αναγνωριστεί ως δυνητικός δότης. Εκεί, αναδεικνύεται ο ρόλος των Τοπικών Συντονιστών Μεταμοσχεύσεων, ενός θεσμού που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις ΜΕΘ, τον ΕΟΜ, τις οικογένειες, τις χειρουργικές ομάδες και τα εργαστήρια.
Η αύξηση δεν ήταν τυχαία
Τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν την ένταση της αλλαγής. Οι καταγεγραμμένοι εγκεφαλικοί θάνατοι αυξήθηκαν από 221 το 2024 σε 306 το 2025, ενώ οι αξιοποιηθέντες δότες ανέβηκαν από 111 σε 137. Ο δείκτης δωρεάς έφτασε τους 13,1 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού, από 10,6 την προηγούμενη χρονιά.
Αντίστοιχα, οι μεταμοσχεύσεις στην Ελλάδα από εγχώριους αποβιώσαντες δότες αυξήθηκαν από 230 το 2024 σε 285 το 2025. Αν συνυπολογιστούν και τα όργανα που αξιοποιήθηκαν στο εξωτερικό, οι μεταμοσχεύσεις από εγχώριους αποβιώσαντες δότες έφτασαν τις 320, από 253 το 2024.
Σε αυτό το πλαίσιο, η θεσμοθέτηση και η ενεργή παρουσία των Τοπικών Συντονιστών στα νοσοκομεία περιγράφεται ως πρωτοβουλία εθνικής εμβέλειας για την ενίσχυση της δωρεάς και των μεταμοσχεύσεων. Ο ρόλος τους αφορά τον έγκαιρο εντοπισμό και την παρακολούθηση δυνητικών δοτών, τη συστηματική καταγραφή περιστατικών και τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ κλινικών και υπηρεσιών.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο Τοπικός Συντονιστής είναι ο άνθρωπος που παρακολουθεί μια πιθανή δωρεά από τα πρώτα κρίσιμα στάδια. Βοηθά να μη χαθεί χρόνος, να ενημερωθούν οι σωστοί κρίκοι της αλυσίδας και να προχωρήσει η αξιολόγηση με τρόπο οργανωμένο, διαφανή και τεκμηριωμένο.
Ενδεικτικά, μέσα στο 2025, οι Τοπικοί Συντονιστές κλήθηκαν 53 φορές να μεταβούν και να συνδράμουν σε νοσοκομεία πέρα από εκείνα στα οποία ανήκουν. Πρόκειται για εξέλιξη που αναδεικνύει ότι ο θεσμός δεν λειτουργεί μόνο ως τοπική παρουσία, αλλά και ως επιχειρησιακό δίκτυο που μπορεί να στηρίξει περιστατικά όπου υπάρχει ανάγκη.
Η πιο δύσκολη στιγμή: Η απόφαση της οικογένειας
Η δωρεά οργάνων δεν είναι μόνο ιατρική διαδικασία. Είναι και μια απόφαση που συχνά λαμβάνεται μέσα σε συνθήκες οδύνης. Εδώ, οι Τοπικοί Συντονιστές λειτουργούν υποστηρικτικά προς το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και τις οικογένειες, με σεβασμό στη δεοντολογία και το ιατρικό απόρρητο, ενισχύοντας την ενημέρωση και την εμπιστοσύνη στη διαδικασία.
Τα στατιστικά δείχνουν ότι, στα περιστατικά που τελικά προχώρησαν σε δωρεά, η πρόταση ή η έναρξη της συζήτησης έγινε κατά 53% από γιατρούς και Τοπικούς Συντονιστές, κατά 31% από τις ίδιες τις οικογένειες και κατά 15% από κοινού (από γιατρούς, Τοπικούς Συντονιστές και την οικογένεια).
Το στοιχείο αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνδεθεί με τον βασικό λόγο μη αξιοποίησης 306 δυνητικών δοτών: την άρνηση των συγγενών, που το 2025 αντιστοιχούσε στο 30%. Έτσι, η σωστή ενημέρωση, ο χρόνος, η εμπιστοσύνη και ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η συζήτηση με την οικογένεια δεν είναι δευτερεύοντα στοιχεία. Είναι μέρος του ίδιου του συστήματος δωρεάς.
Εκπαίδευση και καθημερινή ετοιμότητα
Ο ρόλος των Τοπικών Συντονιστών δεν εξαντλείται στο επείγον περιστατικό. Περιλαμβάνει και τη συστηματική εκπαίδευση των ανθρώπων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Σύμφωνα με τον απολογισμό, η θεματολογία των δράσεών τους κάλυψε τον εντοπισμό και την αξιολόγηση δυνητικών δοτών, τη συμπλήρωση του Φύλλου Δότη από τις ΜΕΘ, την επικοινωνία με τις οικογένειες, την υποστήριξη του δότη, την αξιολόγηση οργάνων, τον εγκεφαλικό θάνατο και την προσομοίωση δοκιμασιών.
Σε αριθμούς, το 2025, οι Τοπικοί Συντονιστές πραγματοποίησαν 76 μαθήματα σε ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Επίσης, καταγράφηκαν 54 εκδηλώσεις εκπροσώπησης του ΕΟΜ, 55 εκδηλώσεις σε νοσοκομεία και τοπικό επίπεδο, 30 παρουσίες σε μέσα μαζικής ενημέρωσης και 22 επιστημονικά άρθρα.
Ένας θεσμός με μετρήσιμο αντίκτυπο
Το συνολικό αποτύπωμα του 2025 δείχνει ότι η Ελλάδα κινείται ανοδικά, αλλά και ότι παραμένει απόσταση από τον στόχο. Ο ΕΟΜ αναφέρει ότι, έως το 2030, η χώρα πρέπει να φτάσει να αξιοποιεί σταθερά τουλάχιστον 200 αποβιώσαντες δότες ετησίως, δηλαδή επίπεδο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Σε αυτή τη διαδρομή, οι Τοπικοί Συντονιστές είναι ένας από τους «λιγότερο ορατούς» αλλά πιο καθοριστικούς κρίκους. Δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να μη χαθεί μια πιθανή δωρεά: μέσα στη ΜΕΘ, στη συζήτηση με την οικογένεια, στη συνεργασία με τον ΕΟΜ, στην κινητοποίηση των ομάδων και στην εκπαίδευση του προσωπικού.
Η αύξηση της δωρεάς οργάνων δεν είναι μόνο θέμα ευαισθητοποίησης. Είναι θέμα οργάνωσης. Και εκεί, ο Τοπικός Συντονιστής φαίνεται να λειτουργεί ως ο άνθρωπος που κρατά την αλυσίδα ενωμένη, από την πρώτη αναγνώριση ενός δυνητικού δότη μέχρι τη στιγμή που ένα μόσχευμα μπορεί να γίνει δεύτερη ευκαιρία ζωής.
Διαβάστε επίσης
«Το πένθος των συγγενών μάς συμπαρασύρει» – Μια Συντονίστρια Μεταμοσχεύσεων μιλά στο ygeiamou
Όλο και καλύτερη η εικόνα της χώρας σε δωρεές οργάνων και μεταμοσχεύσεις – Τι έχει αλλάξει
