Ακόμη και τα ισχυρότερα αντιβιοτικά, εκείνα που οι γιατροί φυλάσσουν ως ύστατη επιλογή όταν οι συνήθεις θεραπείες αποτυγχάνουν, κινδυνεύουν να χάσουν την αποτελεσματικότητά τους στα παιδιά.
Νέα παγκόσμια μελέτη καταγράφει σταθερή άνοδο της μικροβιακής αντοχής σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές, προειδοποιώντας ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία ορισμένες σοβαρές παιδικές λοιμώξεις μπορεί να γίνουν εξαιρετικά δύσκολες στην αντιμετώπισή τους.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Pediatrics, ανέλυσε περισσότερα από 106.000 δείγματα λοιμώξεων από παιδιά ηλικίας έως 18 ετών σε 82 χώρες. Τα δεδομένα κάλυψαν την περίοδο 2004-2022 και έδειξαν ότι η αντοχή στα αντιβιοτικά αυξήθηκε σε κάθε περιοχή του πλανήτη. Περισσότερο εκτεθειμένα εμφανίζονται τα βρέφη, τα παιδιά που νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και οι μικροί ασθενείς σε χώρες με περιορισμένους πόρους υγείας.
Απειλούνται τα αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής
Η μεγαλύτερη αύξηση παρατηρήθηκε σε Gram-αρνητικά βακτήρια που ευθύνονται για σοβαρές λοιμώξεις, όπως η σηψαιμία και η πνευμονία. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η αντοχή αυξάνεται ακόμη και σε αντιβιοτικά που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει ως φάρμακα αυξημένης προτεραιότητας και «τελευταίας γραμμής άμυνας», τα οποία χορηγούνται όταν οι συνήθεις θεραπείες δεν αποδίδουν.
Πρόκειται για φάρμακα των οποίων η λήψη πρέπει να είναι περιορισμένη και προσεκτική, καθώς αποτελούν συχνά τη δεύτερη ή την τελευταία διαθέσιμη θεραπευτική επιλογή όταν τα αντιβιοτικά πρώτης γραμμής δεν λειτουργούν.
Δύο μικρόβια ξεχωρίζουν για την επικινδυνότητά τους. Το Acinetobacter baumannii, που συνδέεται κυρίως με νοσοκομειακές πνευμονίες και λοιμώξεις του αίματος, εμφάνισε τη μεγαλύτερη συνολική αντοχή. Η Klebsiella, η οποία μπορεί να προκαλέσει ουρολοιμώξεις και άλλες σοβαρές λοιμώξεις, κατέγραψε την ταχύτερη αύξηση, ιδιαίτερα στη Νοτιοανατολική Ασία, την Ανατολική Ευρώπη και τον Δυτικό Ειρηνικό.
Οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες. Έως το 2035, η αντοχή των δύο αυτών παθογόνων στις καρβαπενέμες, μια κρίσιμη κατηγορία αντιβιοτικών τελευταίας γραμμής, εκτιμάται ότι μπορεί να φθάσει αντίστοιχα στο 82% και στο 35%.
Τα παιδιά έχουν λιγότερες θεραπευτικές επιλογές
Η μικροβιακή αντοχή εμφανίζεται όταν τα βακτήρια προσαρμόζονται και επιβιώνουν από τη θεραπεία που κάποτε τα εξουδετέρωνε. Καθώς τα ανθεκτικά μικρόβια εξαπλώνονται στα νοσοκομεία και στην κοινότητα, συνηθισμένες λοιμώξεις γίνονται πιο δύσκολες, ακριβότερες και επικίνδυνες στη θεραπεία τους.
Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, επειδή εμφανίζουν συχνά βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά διαθέτουν λιγότερες εγκεκριμένες θεραπευτικές επιλογές από τους ενηλίκους. Υπολογίζεται ότι το 2021 περίπου 840.000 θάνατοι παιδιών κάτω των πέντε ετών συνδέθηκαν με τη μικροβιακή αντοχή.
Η ερευνήτρια Δρ Yanhong Jessika Hu επισημαίνει ότι, παρότι η αντοχή στα αντιβιοτικά αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την υγεία των παιδιών διεθνώς, μέχρι σήμερα δεν υπήρχε σαφής εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται ειδικά στον παιδιατρικό πληθυσμό.
Από την πλευρά της, η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Penelope Bryant υπογραμμίζει ότι η αντοχή όχι μόνο στα φάρμακα πρώτης, αλλά πλέον και δεύτερης γραμμής, αποτελεί ήδη κλινική πραγματικότητα για πολλά παιδιά. Όπως εξηγεί, η συστηματική καταγραφή του προβλήματος είναι το πρώτο βήμα για να αλλάξει η πορεία του και να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών για το μέλλον.
«Τα παιδιά δεν μπορούν να περιμένουν τα τέλεια δεδομένα»
Οι ερευνητές δημιούργησαν την πλατφόρμα AMR in Kids, η οποία επιτρέπει σε γιατρούς, επιστήμονες και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να παρακολουθούν την αντοχή ανά χώρα, παθογόνο και κατηγορία αντιβιοτικού. Παρέχει επίσης προβλέψεις έως το 2035, ώστε οι αναδυόμενες απειλές να εντοπίζονται πριν μετατραπούν σε ακόμη μεγαλύτερη κλινική κρίση.
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Joseph Harwell τονίζει ότι τα καλύτερα στοιχεία είναι απαραίτητα, αλλά η δράση δεν μπορεί να αναβάλλεται μέχρι να υπάρχουν απολύτως πλήρη δεδομένα. «Τα παιδιά δεν μπορούν να περιμένουν», είναι το μήνυμά του, καλώντας τις υγειονομικές αρχές να αξιοποιήσουν άμεσα τις καλύτερες διαθέσιμες ενδείξεις.
Η λύση δεν είναι μόνο τα νέα φάρμακα
Σε ανάλυσή του στο The Conversation, ο Sam Willcocks, λέκτορας Βιοεπιστημών στο Brunel University London και διευθυντής του Antimicrobial Innovations Centre, εξηγεί ότι τα λεγόμενα «υπερμικρόβια» είναι βακτήρια που έχουν αποκτήσει αντοχή σε περισσότερα από ένα αντιβιοτικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το πρόβλημα τροφοδοτείται από τον τρόπο και τη συχνότητα με την οποία χορηγούνται τα αντιβιοτικά, όχι μόνο στα νοσοκομεία και στην πρωτοβάθμια φροντίδα, αλλά και στην κτηνοτροφία. Τα ανθεκτικά βακτήρια συνδέονται ήδη με εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο και, χωρίς αποτελεσματικές παρεμβάσεις, ο αριθμός αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά.
Ο Willcocks επισημαίνει ότι η απάντηση δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στην ανακάλυψη νέων αντιβιοτικών. Εξίσου σημαντικά είναι η πρόληψη των λοιμώξεων, η καλύτερη υγιεινή και αποχέτευση, η προσεκτική συνταγογράφηση και η αποφυγή χρήσης αντιβιοτικών όταν δεν είναι πραγματικά απαραίτητα.
Τι πρέπει να αλλάξει
Οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης κάθε χώρας. Στις φτωχότερες περιοχές, βασικές προτεραιότητες είναι ο περιορισμός της ανεξέλεγκτης διάθεσης αντιβιοτικών, η βελτίωση της υγιεινής και η πρόσβαση σε διαγνωστικές εξετάσεις και αποτελεσματικά φάρμακα πρώτης γραμμής.
Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, το βάρος πέφτει στη μείωση της υπερβολικής χρήσης αντιβιοτικών στην ιατρική, την κτηνοτροφία και την κτηνιατρική, αλλά και στην ενίσχυση των μέτρων πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων.
Οι ειδικοί ζητούν επίσης περισσότερα αντιβιοτικά σε μορφές κατάλληλες για παιδιά, σαφέστερες οδηγίες δοσολογίας, καλύτερη επιτήρηση και περισσότερες παιδιατρικές κλινικές μελέτες.
Η προειδοποίηση της έρευνας είναι σαφής: Όταν η αλόγιστη λήψη αντιβιοτικών επιταχύνει την αντοχή, δεν χάνεται απλώς ένα φάρμακο. Χάνεται ένα από τα ελάχιστα θεραπευτικά όπλα που μπορεί να σώσουν ένα παιδί από μια σοβαρή λοίμωξη.
Διαβάστε επίσης
Ανθεκτικά μικρόβια: «Καμπανάκι» για νέο στέλεχος που εξαπλώνεται γρήγορα στα ελληνικά νοσοκομεία
Απίστευτο: Βακτήριο 5.000 ετών με αντοχή σε σύγχρονα αντιβιοτικά
