Πολλά φάρμακα ξεκινούν τη «ζωή» τους με έναν συγκεκριμένο θεραπευτικό σκοπό, για να αποδειχθεί αργότερα ότι μπορούν να προσφέρουν οφέλη σε εντελώς διαφορετικές παθήσεις. Λίγοι τομείς αναδεικνύουν αυτό το φαινόμενο τόσο ξεκάθαρα όσο η ανδρική υγεία.
Τρία φάρμακα ειδικότερα έγιναν παγκοσμίως γνωστά όχι για τη χρήση για την οποία αναπτύχθηκαν αρχικά, αλλά για εκείνη που ανακάλυψαν αργότερα οι ερευνητές. Η Dipa Kamdar, Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρμακευτικής Πρακτικής στο Πανεπιστήμιο Kingston παρουσιάζει σε άρθρο της στο The Conversation τις ιστορίες τους, οι οποίες αποδεικνύουν ότι η επιστημονική τύχη, η προσεκτική παρατήρηση και η εμπειρία των ασθενών μπορούν να αλλάξουν την πορεία της σύγχρονης ιατρικής.
Σιλδεναφίλη: Από τον πόνο στο στήθος στη θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας
Η σιλδεναφίλη αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα επαναπροσδιορισμού της χρήσης φαρμάκου στη σύγχρονη ιατρική. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι επιστήμονες τη μελετούσαν ως πιθανή θεραπεία για τη στηθάγχη, μια κατάσταση που προκαλεί πόνο στο στήθος λόγω μειωμένης αιμάτωσης της καρδιάς.
Το φάρμακο δρα αναστέλλοντας το ένζυμο φωσφοδιεστεράση τύπου 5 (PDE5), γεγονός που οδηγεί σε χαλάρωση των αιμοφόρων αγγείων και βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος. Ωστόσο, στις κλινικές δοκιμές δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα για τη στηθάγχη. Οι εθελοντές, όμως, ανέφεραν μια απρόσμενη παρενέργεια: την εμφάνιση επίμονων στύσεων. Οι ερευνητές σύντομα διαπίστωσαν ότι η βελτίωση της αιματικής ροής αφορούσε και το πέος, διευκολύνοντας την επίτευξη και διατήρηση στύσης κατά τη σεξουαλική διέγερση.
Η ανακάλυψη αυτή οδήγησε στη δημιουργία της πρώτης από του στόματος θεραπείας για τη στυτική δυσλειτουργία, αλλάζοντας ριζικά την αντιμετώπιση μιας κατάστασης που μέχρι τότε παρέμενε ταμπού για πολλούς άνδρες.
Σήμερα, η σιλδεναφίλη χρησιμοποιείται και για την πνευμονική υπέρταση, αποδεικνύοντας ότι ένας μόνο μηχανισμός δράσης μπορεί να προσφέρει πολλαπλά θεραπευτικά οφέλη. Ωστόσο, μπορεί να αλληλεπιδράσει με ορισμένα φάρμακα για την καρδιά, όπως τα νιτρικά, επομένως είναι απαραίτητη η ιατρική συμβουλή πριν από τη χρήση της, συμβουλεύει η καθηγήτρια.
Φιναστερίδη: Το φάρμακο για τον προστάτη που άλλαξε την τριχόπτωση
Η φιναστερίδη αναπτύχθηκε αρχικά για τη θεραπεία της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη, μιας συχνής πάθησης στους άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας που προκαλεί δυσκολίες στην ούρηση.
Η δράση της βασίζεται στην αναστολή του ενζύμου 5-άλφα αναγωγάση, το οποίο μετατρέπει την τεστοστερόνη σε διυδροτεστοστερόνη (DHT), ορμόνη που σχετίζεται με τη διόγκωση του προστάτη.
Κατά τη διάρκεια των κλινικών δοκιμών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι πολλοί άνδρες που λάμβαναν το φάρμακο εμφάνιζαν μειωμένη τριχόπτωση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, νέα ανάπτυξη μαλλιών. Το εύρημα αυτό οδήγησε σε νέες μελέτες που επιβεβαίωσαν την αποτελεσματικότητα της φιναστερίδης στην ανδρογενετική αλωπεκία, δηλαδή τη γνωστή ανδρικού τύπου τριχόπτωση. Με τη μείωση των επιπέδων της DHT, προστατεύονται τα τριχοθυλάκια από τη σταδιακή συρρίκνωσή τους, επιτρέποντας στα μαλλιά να διατηρήσουν την πυκνότητά τους.
Σήμερα, η φιναστερίδη αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες θεραπείες για την ανδρική τριχόπτωση, αν και η χρήση της απαιτεί ιατρική παρακολούθηση λόγω πιθανών παρενεργειών, όπως η μείωση της λίμπιντο ή οι διαταραχές της στύσης. Μερικοί άνθρωποι αναφέρουν επίσης ψυχιατρικές παρενέργειες, όπως κατάθλιψη και αυτοκτονικές σκέψεις.
Μινοξιδίλη: Η θεραπεία της υπέρτασης που έγινε σύμμαχος κατά της αραίωσης
Παρόμοια είναι και η ιστορία της μινοξιδίλης. Το φάρμακο δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1960 για τη θεραπεία της σοβαρής αρτηριακής υπέρτασης, καθώς προκαλεί διαστολή των αιμοφόρων αγγείων και βελτιώνει τη ροή του αίματος. Σύντομα, όμως, οι γιατροί παρατήρησαν ότι αρκετοί ασθενείς εμφάνιζαν αυξημένη τριχοφυΐα, ακόμη και σε σημεία του σώματος όπου δεν υπήρχε προηγουμένως.
Η παρατήρηση αυτή οδήγησε στην ανάπτυξη τοπικών μορφών μινοξιδίλης για εφαρμογή στο τριχωτό της κεφαλής. Οι σχετικές εγκρίσεις ήρθαν τη δεκαετία του 1980 και έκτοτε η μινοξιδίλη αποτελεί βασικό όπλο στην αντιμετώπιση της αραίωσης των μαλλιών.
Η δράση της είναι πολυπαραγοντική. Βελτιώνει την αιμάτωση των τριχοθυλακίων, παρατείνει τη φάση ανάπτυξης της τρίχας και βοηθά τα εξασθενημένα θυλάκια να παραμείνουν ενεργά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Παρότι ορισμένοι παρατηρούν προσωρινή αυξημένη τριχόπτωση κατά τις πρώτες εβδομάδες χρήσης, το φαινόμενο αυτό θεωρείται συνήθως ένδειξη ότι ο κύκλος ανάπτυξης των τριχών επανεκκινείται.
Η μινοξιδίλη χρησιμοποιείται ευρέως τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες και θεωρείται συχνά θεραπεία πρώτης γραμμής για την αντιμετώπιση της τριχόπτωσης. Οι παρενέργειες συνήθως περιορίζονται σε ερεθισμό ή ξηρότητα του τριχωτού της κεφαλής. Επειδή δρα τοπικά, αποφεύγει τις επιδράσεις σε ολόκληρο τον οργανισμό που σχετίζονται με τη φιναστερίδη.
Όταν οι παρενέργειες οδηγούν σε ανακαλύψεις
Η αξιοποίηση των φαρμάκων για διαφορετικούς σκοπούς δεν αποτελεί απλώς μια πρακτική λύση για τη φαρμακευτική βιομηχανία. Επιτρέπει την ταχύτερη ανάπτυξη νέων θεραπειών, με χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη ασφάλεια, καθώς οι ουσίες έχουν ήδη δοκιμαστεί σε ανθρώπους. Οι περιπτώσεις των παραπάνω φαρμάκων αποδεικνύουν ότι η πρόοδος στην ιατρική δεν ακολουθεί πάντα μια ευθεία πορεία. Κάποιες φορές, οι σημαντικότερες ανακαλύψεις προκύπτουν από απρόσμενα ευρήματα, μια ασυνήθιστη παρενέργεια ή την προσεκτική παρατήρηση ενός ερευνητή.
«Η επόμενη σημαντική πρόοδος στην υγεία μπορεί να βρίσκεται ήδη στο ράφι ενός φαρμακείου, περιμένοντας κάποιον να την δει διαφορετικά» καταλήγει.
Διαβάστε επίσης
Τριχόπτωση: Τα πασίγνωστα χάπια που συνδέονται με αραίωση μαλλιών σε μέτωπο και κροτάφους
