Παρότι τα λαχανικά θεωρούνται υγιεινά, υπάρχει μια κατηγορία που θεωρείται αμφιλεγόμενη: τα σολανώδη ή στρυχνοειδή. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν η μελιτζάνα, οι πιπεριές, οι πατάτες και οι ντομάτες. Η «θεωρία» θέλει αυτά τα λαχανικά να προκαλούν φλεγμονές και επιβάρυνση στον οργανισμό. Αυτός είναι και ο λόγος που μπαίνουν στο «στόχαστρο» όσων ακολουθούν αντιφλεγμονώδεις δίαιτες.
Στην πραγματικότητα, όμως, ισχύει το αντίθετο σύμφωνα με τους ειδικούς: «Μέσα σε αυτά τα φρούτα και λαχανικά υπάρχουν ουσίες που τα καθιστούν αντιφλεγμονώδη», εξηγεί η Joan Salge Blake, κλινική καθηγήτρια διατροφής στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης.
Τι είναι τα σολανώδη
Τα σολανώδη ανήκουν στην οικογένεια φυτών Solanaceae, η οποία περιλαμβάνει περισσότερα από 2.400 φυτά. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι ντομάτες, οι πατάτες, οι μελιτζάνες, οι πιπεριές και μπαχαρικά όπως η πάπρικα και το καγιέν.
Παρότι έχουν συνδεθεί με φλεγμονώδεις καταστάσεις, οι επιστήμονες τονίζουν ότι διαθέτουν σημαντική διατροφική αξία. Είναι πλούσια σε βιταμίνες, φυτικές ίνες, μέταλλα και αντιοξειδωτικά που βοηθούν τον οργανισμό να αντιμετωπίσει το οξειδωτικό στρες και τη χρόνια φλεγμονή.
«Με έχει προβληματίσει όλα αυτά τα χρόνια γιατί τα σολανώδη εξακολουθούν να αποτελούν τόσο επίμονη ανησυχία», σημειώνει ο Nate Wood, επίκουρος καθηγητής Ιατρικής και διευθυντής γαστρονομικής ιατρικής στη Σχολή Ιατρικής του Yale. «Όπως όλα τα λαχανικά, έτσι και τα σολανώδη είναι καλά για εμάς και μειώνουν τη φλεγμονή. Όπως συμβαίνει με όλες τις τροφές, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να έχουν συγκεκριμένες δυσανεξίες σε αυτά».
Από πού ξεκίνησε η κακή τους φήμη
Η συζήτηση γύρω από τα σολανώδη επικεντρώνεται κυρίως στα αλκαλοειδή, φυσικές ενώσεις που περιέχουν τα φυτά για να προστατεύονται από έντομα και μύκητες. Μία από αυτές τις ουσίες είναι η σολανίνη. Ορισμένοι θεωρούν ότι τα αλκαλοειδή μπορούν να επιδεινώσουν φλεγμονώδεις καταστάσεις ή να προκαλέσουν γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
«Τα αλκαλοειδή είναι μια κατηγορία μορίων που θεωρούνται “ύποπτα”, επειδή συνδέονται με πολλούς διαφορετικούς υποδοχείς στο σώμα και έτσι μπορούν να έχουν πολλές διαφορετικές επιδράσεις», εξηγεί ο Wood. Πράγματι, άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου μπορεί να είναι πιο ευαίσθητα σε ορισμένα σολανώδη. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι τροφές αυτές είναι προβληματικές για όλους.
«Είναι πολύ εξατομικευμένο: κάποιοι μπορούν να ανεχθούν τις ντομάτες αλλά όχι τη μελιτζάνα», λέει ο Keith Ayoob, διαιτολόγος-διατροφολόγος στη Νέα Υόρκη και ομότιμος αναπληρωτής καθηγητής Παιδιατρικής στο Albert Einstein College of Medicine. «Άλλοι μπορούν να ανεχθούν τη μελιτζάνα αλλά όχι άλλα σολανώδη. Για όσους επηρεάζονται από αυτά, μικρές ποσότητες πού και πού ίσως να είναι εντάξει».
Τα οφέλη για την υγεία
Στην πραγματικότητα, αυτά τα φρούτα και τα λαχανικά όχι μόνο είναι ασφαλή για τους περισσότερους ανθρώπους, αλλά προσφέρουν σημαντικά οφέλη για την υγεία. Οι ντομάτες αποτελούν εξαιρετική πηγή βιταμίνης C, καλίου, φυλλικού οξέος και λυκοπενίου, ενός ισχυρού αντιοξειδωτικού. Μάλιστα, μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Molecular Nutrition & Food Research έδειξε ότι η προσθήκη πουρέ ντομάτας σε γεύμα πλούσιο σε λιπαρά οδήγησε σε μείωση δεικτών φλεγμονής σε υγιείς άνδρες.
Αντίστοιχα, οι κόκκινες πιπεριές περιέχουν υψηλές ποσότητες βιταμίνης C, σεληνίου και φυτικών ινών, ενώ οι μελιτζάνες είναι πλούσιες σε κάλιο, μαγνήσιο και ανθοκυανίνες – φυτοχημικά με αντιφλεγμονώδη δράση που δίνουν στη φλούδα τους το χαρακτηριστικό μωβ χρώμα. Δεν είναι τυχαίο ότι οργανισμοί όπως το Arthritis Foundation συμπεριλαμβάνουν τις πιπεριές στις καλύτερες τροφές για άτομα με αρθρίτιδα, χάρη στα αντιοξειδωτικά και τα θρεπτικά συστατικά τους.
Εκτός αυτού, τα σολανώδη αποτελούν βασικά στοιχεία διατροφικών προτύπων που συνδέονται με καλή υγεία, όπως η μεσογειακή διατροφή και η δίαιτα DASH. «Πού θα βρισκόταν η ιταλική κουζίνα χωρίς τις ντομάτες, τις πιπεριές, τις πατάτες και τις μελιτζάνες; Ή η λατινοαμερικανική κουζίνα χωρίς τις καυτερές πιπεριές και την πάπρικα;» αναφέρει ο Ayoob. «Ολόκληρες κοινωνίες καταναλώνουν αυτές τις τροφές εδώ και χρόνια».
Πότε χρειάζεται προσοχή
Αν παρατηρήσετε μετά την κατανάλωση κάποιου τέτοιου τροφίμου συμπτώματα όπως φούσκωμα, καούρες, διάρροια ή άλλες γαστρεντερικές ενοχλήσεις, οι ειδικοί προτείνουν μια προσωρινή δίαιτα αποκλεισμού. «Στη συνέχεια, επανεντάξτε τα σταδιακά στη διατροφή σας, ένα-ένα, εβδομάδα με την εβδομάδα, και παρατηρήστε τι συμβαίνει», συμβουλεύει η Salge Blake. Τονίζει, επίσης, ότι το μαγείρεμα μπορεί να μειώσει την περιεκτικότητα των τροφών σε αλκαλοειδή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις πατάτες που έχουν πρασινίσει ή έχουν βγάλει φύτρες, σύμφωνα με τον Wood, καθώς περιέχουν αυξημένες ποσότητες σολανίνης και ενδέχεται να προκαλέσουν πεπτικές διαταραχές.
Τελικά να τα προτιμήσουμε;
Παρά τη φήμη τους, τα σολανώδη δεν φαίνεται να αποτελούν πρόβλημα για τους περισσότερους ανθρώπους. Αντίθετα, πρόκειται για τρόφιμα με υψηλή διατροφική αξία και σημαντική αντιοξειδωτική δράση. «Δέχονται πολλή αδικαιολόγητη κριτική, ενώ στην πραγματικότητα είναι εξαιρετικά λαχανικά, γνωστά για τα πολλά διατροφικά οφέλη και τα αντιφλεγμονώδη φυτοχημικά τους», καταλήγει ο Ayoob. «Είναι πραγματικά σημαντικό να μην αποκλείουμε τρόφιμα χωρίς λόγο».
Διαβάστε επίσης
Ντομάτα: Ο πανίσχυρος προστάτης του ήπατος
Το κόκκινο φρούτο που προστατεύει την καρδιά και το δέρμα
Ο κόκκινος χυμός που ρίχνει την αρτηριακή πίεση και την χοληστερόλη
