Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο κρίσιμες δημογραφικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών: Έως το 2060 ο πληθυσμός της χώρας εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 1,7 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ κάθε χρόνο αναμένεται να καταγράφονται 60.000 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το στοιχείο ότι ο αναπαραγωγικός πληθυσμός της χώρας θα μειωθεί κατά 35%, γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη την αναστροφή του αρνητικού ισοζυγίου γεννήσεων και θανάτων. Τα στοιχεία παρουσίασε ο Καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, Διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, επισημαίνοντας ότι η χώρα βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο μιας «δημογραφικής κατάρρευσης» εάν δεν περάσει άμεσα από τη συζήτηση στη δράση.
Όπως διευκρίνισε, το συγκεκριμένο σενάριο δεν υπολογίζει την πιθανή αύξηση των γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης των μεταναστών. Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα παραμένει: Η συρρίκνωση του πληθυσμού σε ηλικίες τεκνοποίησης περιορίζει δραστικά τις δυνατότητες φυσικής ανανέωσης του πληθυσμού.
Κεντρικό συμπέρασμα των εργασιών ήταν ότι το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με ενιαίες, οριζόντιες λύσεις. Κάθε περιοχή έχει τη δική της δυναμική και απαιτεί διαφορετική πολιτική προσέγγιση. Οι ανάγκες των μεγάλων αστικών κέντρων, της περιφέρειας και των μικρών νησιών δεν είναι ίδιες, ενώ οι αιτίες της πληθυσμιακής συρρίκνωσης διαφέρουν σημαντικά.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο του τριήμερου συνεδρίου «Greece at Demographic Crossroads», που πραγματοποιήθηκε από τις 6 έως τις 8 Μαΐου στην Ιθάκη, με τη συμμετοχή υπουργών, ευρωβουλευτών, πρεσβευτών, πανεπιστημιακών, εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης και επιστημονικών φορέων.
Ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα, Σταύρος Αυγουστίδης, τόνισε ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βλέπει το δημογραφικό ως απλό κοινωνικό ζήτημα, είναι ζήτημα προοπτικής», δίνοντας ευρωπαϊκή διάσταση σε μια πρόκληση που επηρεάζει άμεσα την κοινωνική συνοχή, την οικονομία και τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινοτήτων.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην κατάσταση των μικρών νησιών. Ο Δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, περιέγραψε την πραγματικότητα των νησιωτικών περιοχών και υπογράμμισε την ανάγκη αλλαγής του νομοθετικού πλαισίου και της νοοτροπίας, ώστε να υπάρξουν ουσιαστικές λύσεις για περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση.
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών, Λευτέρης Κεχαγιόγλου, χαρακτήρισε το δημογραφικό «ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης», σημειώνοντας ότι τα μικρά νησιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των προκλήσεων, με περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες, ανάγκη για υποδομές και έλλειψη σταθερών κινήτρων παραμονής και επιστροφής κατοίκων.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Πρόεδρος του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων και του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, Γεώργιος Πατούλης, επισήμανε την ανάγκη αποκέντρωσης υπηρεσιών δημόσιας υγείας και υποδομών, ώστε η εξυπηρέτηση να έρθει πιο κοντά στον πολίτη. Παράλληλα, τόνισε ότι πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες για την επιστροφή των χιλιάδων επιστημόνων που έφυγαν από την Ελλάδα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και δημιούργησαν οικογένειες στο εξωτερικό.
Σημαντική ήταν και η επιστημονική διάσταση της συζήτησης για τη γονιμότητα. Ο Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, υπογράμμισε την ανάγκη άμεσης και ισότιμης ενημέρωσης για την ηλικιακή επίδραση στη γονιμότητα, τις επιλογές διατήρησης γονιμότητας και τις ρεαλιστικές πιθανότητες τεκνοποίησης. Όπως ανέφερε, τα άτομα άνω των 40 ετών αποτελούν την ταχύτερα αναπτυσσόμενη κατηγορία που αναζητά υπηρεσίες γονιμότητας, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη ένταξης της σχετικής ενημέρωσης ακόμη και στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας.
Στο συνέδριο ανακοινώθηκε η δημιουργία του Ithaka Demographic Forum, ενός φορέα με αφετηρία την Ιθάκη, που θα έχει στόχο την ανάδειξη τοπικών και περιφερειακών δημογραφικών ζητημάτων, την κατάθεση εφαρμόσιμων προτάσεων και τη μεταφορά εμπειρίας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που αντιμετωπίζουν αντίστοιχες προκλήσεις.
Μεταξύ των πρακτικών προτάσεων που αναδείχθηκαν ήταν τα στοχευμένα οικονομικά κίνητρα για την επιστροφή μόνιμων κατοίκων, η δημιουργία υποδομών στέγασης για επαγγελματίες όπως υγειονομικοί και εκπαιδευτικοί, η ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας με παιδιάτρους και γενικούς γιατρούς, τα προγράμματα ενημέρωσης για τη γονιμότητα, η πρόσβαση στην αναπαραγωγική ιατρική και η αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος για βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.
Ως παράδειγμα αναφέρθηκαν τα Γιαννιτσά, όπου, σύμφωνα με τον Δήμαρχο Στάθη Φουντουκίδη, στοχευμένα κίνητρα συνέβαλαν στην αναστροφή του αρνητικού ισοζυγίου γεννήσεων και θανάτων, δείχνοντας ότι προσαρμοσμένες πολιτικές μπορούν να αποδώσουν.
Η Ιδρύτρια και Πρόεδρος του Κοινωφελούς Ιδρύματος Kind Things, Εριέττα Κούρκουλου – Λάτση, σημείωσε ότι η υπογεννητικότητα αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες προκλήσεις για το μέλλον της Ελλάδας, με βαθιές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις. Όπως ανέφερε, οι πρωτοβουλίες υποστήριξης μπορούν να λειτουργήσουν ως ουσιαστικός σύμμαχος των νέων ζευγαριών, χωρίς να υποκαθιστούν τον ρόλο της Πολιτείας, αλλά καλύπτοντας υπαρκτά κενά και προσφέροντας πρακτικές λύσεις.
Στο πολιτικό σκέλος, η Υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως υπογράμμισε ότι υπάρχει μακρόπνοη πολιτική για το δημογραφικό, με μέτρα επαγγελματικής αποκατάστασης και επιστροφής νέων από το εξωτερικό. Ο Υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους επισήμανε ότι οι πιο εύπορες χώρες εμφανίζουν παρόμοιους δείκτες γεννήσεων, περίπου στο 1,3, και ανέφερε ότι έχουν εξασφαλιστεί πόροι ύψους 20 δισ. ευρώ σε ορίζοντα δεκαετίας, δηλαδή περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως, για πολιτικές που συνδέονται με την οικογένεια.
Ο Υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Θάνος Πετραλιάς, ανέδειξε τη στενή σχέση των δημογραφικών εξελίξεων με την οικονομική ανταγωνιστικότητα, τη μακροοικονομική σταθερότητα, την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της αναπτυξιακής προοπτικής της χώρας. Η Υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη στάθηκε στη σημασία ενός σύγχρονου και ανθεκτικού δημόσιου τομέα, ικανού να ανταποκριθεί στις μεταβαλλόμενες κοινωνικές και δημογραφικές ανάγκες.
Η Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη αναφέρθηκε στο εθνικό σχέδιο δράσης για το δημογραφικό, με παρεμβάσεις για το στεγαστικό ζήτημα και την αναπαραγωγική υγεία. Όπως σημείωσε, η ενημέρωση και η πρόληψη παίζουν καθοριστικό ρόλο, ενώ η εξέταση ΑΜΗ μπορεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τη γονιμότητα, ενδυναμώνοντας τις γυναίκες στη λήψη αποφάσεων.
Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και πρώην υπουργός Παύλος Γερουλάνος υπογράμμισε ότι, πέρα από την οικονομική ενίσχυση της οικογένειας, είναι σημαντικό να μειωθούν οι καθημερινές δυσκολίες των γονέων. Όπως ανέφερε, χρειάζεται η κοινωνία να στηρίζει έμπρακτα το μεγάλωμα ενός παιδιού, με τρόπους που δεν έχουν πάντα οικονομικό κόστος, αλλά μειώνουν την αίσθηση μοναξιάς των γονέων.
Το συνέδριο ανέδειξε ότι το δημογραφικό δεν είναι μόνο ζήτημα αριθμών. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας, κοινωνικής συνοχής, περιφερειακής ανάπτυξης, οικονομικής ανθεκτικότητας και εθνικής στρατηγικής. Το μήνυμα που διατυπώθηκε από τους συμμετέχοντες ήταν σαφές: η Ελλάδα χρειάζεται άμεσες, στοχευμένες και εφαρμόσιμες πολιτικές, προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε περιοχής, πριν οι προβλέψεις μετατραπούν σε μη αναστρέψιμη πραγματικότητα.
Ειδήσεις σήμερα
Νοσηλευτές σε αναμονή για αυξήσεις και ταχύτερες προσλήψεις – Τι θα ανακοινώσει η κυβέρνηση
Ελλιπώς εμβολιασμένα 1 στα 3 παιδιά στη χώρα – Ελληνική μελέτη αποκαλύπτει
