Όσο κι αν το να μάθουμε να ζούμε στο παρόν θα μας βοηθήσει στη διαχείριση του άγχους, είναι δύσκολο να μην επιστρέφουμε με τη σκέψη μας στο παρελθόν. Δεν είναι, όμως, πάντα για κακό. Ένα τραγούδι είναι αρκετό για να μας ταξιδέψει στα μαθητικά μας χρόνια και ίσως να γίνει η αφορμή για να έρθουμε σε επαφή με έναν φίλο από τα παλιά.
«Η νοσταλγία είναι θεμελιώδης για την ίδια την ανθρώπινη φύση», σημειώνει ο ερευνητής Evan Weingarten από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας. Έρευνα δική του και των συνεργατών του διαπίστωσαν ότι το μυαλό μας επιστρέφει στο παρελθόν για δύο βασικούς λόγους: για να διαχειριστεί δύσκολες ή απειλητικές καταστάσεις και για να ενισχύσει την αίσθηση ταυτότητας και σύνδεσης με τους άλλους. Με απλά λόγια, η νοσταλγία λειτουργεί τόσο ως «καταφύγιο» όσο και ως πηγή κινητοποίησης.
Η Susan Krauss Whitbourne, Ph.D. ομότιμη καθηγήτρια Ψυχολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης αναλύει το σκεπτικό των ερευνητών, με άρθρο της στο Psychology Today, καταλήγοντας τελικά στους λόγους που επιστρέφουμε στο παρελθόν.
Πότε ενεργοποιείται η νοσταλγία
Στη μελέτη τους, οι ερευνητές χώρισαν τα δεδομένα τους σε «ερεθίσματα» (triggers) και «οφέλη». Tα ερεθίσματα αφορούσαν τη νοσταλγία που προκαλείται από ενδεχόμενες απειλές και βασίζεται στην ιδέα ότι οι άνθρωποι επιστρέφουν στο παρελθόν όταν βιώνουν αρνητικές εμπειρίες, όπως απόρριψη ή κοινωνική απομόνωση. Για παράδειγμα, η θεωρία της προσκόλλησης υποστηρίζει ότι όταν φοβόμαστε την εγκατάλειψη, αποκαθιστούμε την εσωτερική ισορροπία μέσω παλιών στενών σχέσεων.
Από την άλλη, τα οφέλη περιλάμβαναν πιθανά πλεονεκτήματα μέσα από την αναδρομή στο παρελθόν, όπως αίσθηση ελέγχου και ελπίδας, νόημα στη ζωή, κοινωνική σύνδεση, θετική στάση προς προϊόντα που συνδέονται με το παρελθόν, ηθικές πεποιθήσεις, ικανοποίηση από τη ζωή και αντοχή στο στρες.
Τα ευρήματα επέτρεψαν στους ερευνητές να ανακαλύψουν νέα δεδομένα σχετικά με τη φύση της νοσταλγίας, τόσο όσον αφορά τη χρήση της ως προστατευτικού μηχανισμού όσο και ως κινητήρια δύναμη για μελλοντική δράση.
Οι 5 αρχές της νοσταλγίας
Αρχή 1: Η απειλή προκαλεί νοσταλγία: Όταν νιώθουμε ψυχολογική απειλή, επιστρέφουμε σε εποχές που νιώθαμε καλύτερα, στις «Αλκυονίδες μέρες».
Αρχή 2: Η νοσταλγία προσφέρει ψυχολογικά οφέλη: Η επιστροφή στο παρελθόν μας βοηθά να συνδεθούμε με την ταυτότητά μας και μπορεί να μας κάνει πιο πρόθυμους να βοηθήσουμε τους άλλους.
Αρχή 3: Τα οφέλη της νοσταλγίας είναι παγκόσμια: Εμφανίζονται σε διαφορετικούς πολιτισμούς, κάτι που δείχνει ότι η νοσταλγία είναι καθολικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό.
Αρχή 4: Τα οφέλη εξαρτώνται από το άτομο και τη δραστηριότητα: Κάποιοι άνθρωποι είναι πιο επιρρεπείς στη νοσταλγία και μπορούν να τη χρησιμοποιούν ως ψυχολογικό πόρο.
Αρχή 5: Η νοσταλγία δεν είναι μόνο θετική. Έχει μια «γλυκόπικρη» φύση, μπορεί να φέρνει χαρά αλλά και ενοχές ή λύπη. Για παράδειγμα, μπορεί να θυμηθούμε όσα περάσαμε με τον φίλο μας, όμως αυτό δε σημαίνει ότι όλες οι αναμνήσεις ήταν θετικές.
Πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τη νοσταλγία;
Αντί να αποφεύγουμε τις νοσταλγικές σκέψεις, μπορούμε να τις αξιοποιήσουμε δημιουργικά, τονίζει η ειδικός, αξιοποιώντας τες ως:
- μέσο ανακούφισης σε δύσκολες στιγμές,
- υπενθύμιση των σχέσεων που έχουν αξία,
- εργαλείο ενίσχυσης της προσωπικής ταυτότητας.
Το σημαντικό είναι να μην «παγιδευόμαστε» στο παρελθόν, αλλά να χρησιμοποιούμε αυτές τις αναμνήσεις ως γέφυρα που συνδέει το τότε με το τώρα.
Συμπέρασμα
Η νοσταλγία είναι μια βαθιά ανθρώπινη τάση που συνοδεύεται από πολλά οφέλη. Νοσταλγούμε για πολλούς λόγους, αλλά αυτές οι 5 αρχές των ερευνητών μάς βοηθούν να τους κατανοήσουμε με έναν πιο θετικό τρόπο.
Διαβάστε επίσης
Με μια νοσταλγία από τα κουλουράκια της γιαγιάς – Η θαλπωρή νοστιμίζει τα γεύματα των 60χρονων
