Η Ελλάδα παραμένει μια χώρα με ισχυρή σχέση με τη νικοτίνη. Το συμβατικό τσιγάρο εξακολουθεί να είναι παρόν στον καφέ, στο διάλειμμα της δουλειάς, στη βραδινή έξοδο. Τα τελευταία χρόνια, όμως, δίπλα στο κλασικό πακέτο έχουν εμφανιστεί ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, σακουλάκια νικοτίνης και άλλες εναλλακτικές μορφές. Μαζί τους, «φούντωσε» και η δημόσια συζήτηση: πόσο βλαβερά είναι; βοηθούν πράγματι στη διακοπή; τι ρόλο παίζουν οι γεύσεις; και ποιες είναι οι απόψεις του κόσμου;
Σε αυτό το πλαίσιο, η Metron Analysis πραγματοποίησε μια πανελλαδική έρευνα για τις συμπεριφορές και τις στάσεις απέναντι στα προϊόντα νικοτίνης, φωτίζοντας ένα πεδίο όπου μέχρι τώρα κυριαρχούσαν κυρίως οι εντυπώσεις.
Πώς έγινε η έρευνα
Η έρευνα διεξήχθη σε τρεις φάσεις μέσα στο 2025 -Ιούνιο, Ιούλιο και Σεπτέμβριο -ώστε να αποτυπωθούν (πιο) σταθερά οι στάσεις του κοινού και όχι μια στιγμιαία τάση. Συμμετείχαν 2.017 άνδρες και γυναίκες, 18 ετών και άνω, από όλη την Ελλάδα, με συνδυασμό τηλεφωνικών και online συνεντεύξεων και στάθμιση ως προς το φύλο, την ηλικία και την περιοχή κατοικίας. Το δείγμα είναι ισορροπημένο (50% άνδρες – 50% γυναίκες) και καλύπτει όλες τις ηλικίες, από 18-24 έως 65+. Η εικόνα που προκύπτει είναι, επομένως, αντιπροσωπευτική για τον ενήλικο πληθυσμό.
4 στους 10 χρησιμοποιούν κάποιο προϊόν νικοτίνης
Παρά τη συζήτηση για μείωση του καπνίσματος, η χρήση νικοτίνης παραμένει υψηλή. Περίπου 4 στους 10 ενήλικες δηλώνουν ότι σήμερα χρησιμοποιούν κάποιο προϊόν νικοτίνης -συμβατικό τσιγάρο, ηλεκτρονικό, θερμαινόμενο, σακουλάκια νικοτίνης κ.ά.
Το συμβατικό τσιγάρο εξακολουθεί να κυριαρχεί:
- Περίπου 26% είναι τρέχοντες καπνιστές
- Άλλο ένα 25% δηλώνει πρώην καπνιστής
- Σχεδόν οι μισοί (48%) δεν έχουν καπνίσει ποτέ
Τα νέα προϊόντα έχουν μικρότερη, αλλά υπαρκτή παρουσία:
- Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα χρησιμοποιούνται σήμερα από ένα μικρό ποσοστό ενηλίκων, με μεγαλύτερη διείσδυση στο φοιτητικό κοινό (22%).
- Τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού εμφανίζονται με διψήφια ποσοστά χρήσης, ιδιαίτερα σε ηλικίες 18-54.
- Τα σακουλάκια νικοτίνης παραμένουν πιο εξειδικευμένο προϊόν, αλλά με αξιοσημείωτο ποσοστό δοκιμής (8% σε ηλικίες 18-24).
Η ηλικία παίζει ρόλο: στις ηλικίες 18-64, σχεδόν ο 1 στους 2 έχει κάποια σχέση με προϊόν νικοτίνης, ενώ στους 65+ η χρήση μειώνεται σημαντικά. Ακόμη μεγαλύτερα ποσοστά καταγράφονται σε φοιτητές και νεότερους ενήλικες, όπου η χρήση ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων είναι αισθητά υψηλότερη.
Από πού ξεκινά η σχέση με τη νικοτίνη
Ένα κρίσιμο σημείο της έρευνας αφορά τη «πρώτη επαφή» με τη νικοτίνη. Παρά την ανησυχία ότι τα νέα προϊόντα μπορεί να λειτουργούν ως «πύλη εισόδου» για τους νέους, τα δεδομένα δείχνουν κάτι διαφορετικό:
- Η συντριπτική πλειονότητα όσων έχουν χρησιμοποιήσει νικοτίνη, ξεκίνησε με συμβατικό τσιγάρο (από 71% στους 18-24 ετών έως 97% στους 65+).
- Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αποτελούν ελάχιστο ποσοστό της πρώτης επαφής – γύρω στο 3%.
- Από αυτούς, ένα τμήμα δηλώνει ότι ξεκίνησε ως ανήλικος: 14% κάτω των 15 ετών και 20% μεταξύ 16-17 ετών.
Με άλλα λόγια: μέχρι σήμερα, σχεδόν όλοι ξεκινούν από το συμβατικό τσιγάρο. Τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα προϊόντα εμφανίζονται κυρίως ως μεταγενέστερη επιλογή, όχι ως αφετηρία.
Η δύσκολη μάχη της διακοπής
Η απεξάρτηση από το συμβατικό τσιγάρο παραμένει δύσκολη υπόθεση. Όπως καταγράφεται, 2 στους 3 καπνιστές θεωρούν τους εαυτούς τους εθισμένους στη χρήση τσιγάρων, ποσοστό σχετικά υψηλότερο από τον εθισμό στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού. Επιπλέον, οι σχετικοί καπνιστές έχουν προσπαθήσει πολλές φορές -και συχνά χωρίς μόνιμο αποτέλεσμα:
- Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό δηλώνει ότι έχει κάνει πολλαπλές προσπάθειες διακοπής.
- Ο μέσος αριθμός προσπαθειών, μεταξύ όσων το έχουν επιχειρήσει, είναι πολύ υψηλός: από 7 έως και 30 φορές.
Οι λόγοι για τους οποίους θα σκέφτονταν να το κόψουν είναι ενδεικτικοί (αναγράφονται οι 3 πρώτοι):
- Υγεία και φόβος για τις συνέπειες (68%)
- Καλύτερη φυσική κατάσταση και καθημερινή λειτουργικότητα (51%)
- Οικονομική επιβάρυνση (41%)
Στους χρήστες ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων, η εικόνα είναι λίγο διαφορετική: δηλώνουν λιγότερη εξάρτηση, λιγότερες (και πιο πρόσφατες) απόπειρες διακοπής και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη χρήση.
Η μετάβαση στα νέα προϊόντα: Από την ανάγκη για αλλαγή
Ένα από τα επαναλαμβανόμενα ευρήματα είναι ότι η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και θερμαινόμενων προϊόντων δεν έρχεται «τυχαία», αλλά συχνά ως μέρος μιας προσπάθειας αλλαγής. Μεταξύ των τωρινών χρηστών ηλεκτρονικού τσιγάρου:
- Πολλοί (περίπου 60%) δηλώνουν ότι στράφηκαν στο ηλεκτρονικό ύστερα από προσπάθεια να κόψουν τα συμβατικά τσιγάρα.
- Άλλοι αναφέρουν ότι ήθελαν να μειώσουν τον αριθμό των συμβατικών τσιγάρων (64%), θεωρώντας το ηλεκτρονικό ως ενδιάμεσο βήμα.
Κομβικό στοιχείο είναι οι γεύσεις. Σημαντικό ποσοστό όσων κατάφεραν να περιορίσουν (71%) ή να διακόψουν (76%) το συμβατικό τσιγάρο με τη βοήθεια του ηλεκτρονικού. Επιπλέον, δηλώνουν ότι υπάρχει ένα σαφές αντιλαμβανόμενο όφελος για την υγεία τους μετά την έναρξη χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων (34%) ή θερμαινόμενων προϊόντων (45%). Ωστόσο, σε υποθετικό σενάριο αποκλεισμού τους από το άτμισμα, το 45% θα στρεφόταν σε κάποιο συμβατικό ή στριφτό τσιγάρο.
Τι πιστεύουν για τη βλάβη: Λιγότερο κακό ή απλώς διαφορετικό;
Η έρευνα δεν περιορίζεται στη συμπεριφορά, αλλά καταγράφει και την αντίληψη κινδύνου. Συγκεκριμένα, στον γενικό πληθυσμό:
- Για τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, το 27% του πληθυσμού θεωρεί ότι είναι λιγότερο επιβλαβή από τα συμβατικά.
- Ένα μικρότερο ποσοστό (15%) τα κρίνει ως περισσότερο επιβλαβή, ενώ πολλοί τα κατατάσσουν κάπου στη μέση (45%) ή δηλώνουν ότι δεν γνωρίζουν (13%).
- Για τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, η εικόνα είναι λίγο πιο ευνοϊκή: η πλάστιγγα γέρνει ακόμη περισσότερο προς το «λιγότερο επιβλαβές» (26%) σε σχέση με το «περισσότερο» (9%).
Αξίζει να σημειωθεί ότι όσο πιο κοντά στη χρήση βρίσκεται κάποιος, τόσο πιο θετικά αξιολογεί τα νέα προϊόντα. Στους καπνιστές συμβατικού τσιγάρου, η άποψη ότι τα ηλεκτρονικά ή τα θερμαινόμενα είναι «λιγότερο βλαβερά» κερδίζει έδαφος (25% αμφότερες κατηγορίες). Ταυτόχρονα, στους ίδιους τους χρήστες ηλεκτρονικών ή θερμαινόμενων, η διαφορά είναι εντυπωσιακή: τα θεωρούν σε πολύ μεγάλο βαθμό «λιγότερο επιβλαβή» σε σχέση με τα συμβατικά (47% και 61%, αντίστοιχα).
Ενδιαφέρον έχει και η «υποθετική» ερώτηση: τι θα γινόταν, κατά τη γνώμη των ερωτηθέντων, αν ένας καπνιστής σταματούσε εντελώς τα συμβατικά τσιγάρα και περνούσε αποκλειστικά σε ηλεκτρονικό ή θερμαινόμενο προϊόν; Η πλειοψηφία όσων εκφράζουν άποψη τείνει να πιστεύει ότι η υγεία του θα βελτιωνόταν (34%) ή τουλάχιστον θα έμενε στα ίδια επίπεδα (34%), ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό (11%) θεωρεί ότι η αποκλειστική χρήση του νέου προϊόντος θα την επιδείνωνε.
Το μεγάλο αγκάθι: Οι γεύσεις των ηλεκτρονικών
Οι γεύσεις στα ηλεκτρονικά τσιγάρα – φρουτώδεις, γλυκές, ροφημάτων, μαζί με καπνό και μέντα – βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής και ελληνικής συζήτησης. Θεωρούνται από κάποιους «παράγοντας έλξης» για τους νέους και από άλλους «εργαλείο» για να απομακρυνθούν οι καπνιστές από τα συμβατικά τσιγάρα. Η έρευνα δείχνει ότι:
- Για τους χρήστες ηλεκτρονικών, οι γεύσεις είναι σημαντικό στοιχείο της ελκυστικότητας και της προσήλωσης στο προϊόν.
- Πολλοί από όσους μείωσαν ή σταμάτησαν το συμβατικό τσιγάρο με τη βοήθεια του ηλεκτρονικού, αναφέρουν ότι η γεύση έπαιξε κρίσιμο ρόλο.
Τι θα γινόταν, λοιπόν, αν απαγορεύονταν όλες οι γεύσεις, εκτός από τον καπνό και τη μέντα; Οι απαντήσεις των τωρινών χρηστών ηλεκτρονικών τσιγάρων δείχνουν ένα πολύπλοκο τοπίο:
- Ένα σημαντικό ποσοστό (55%) δηλώνει ότι θα συνέχιζε χωρίς άλλες γεύσεις, ίσως όμως με λιγότερη συχνότητα.
- 1 στους 7 ανέφερε ότι θα προσπαθούσε να βρει γεύσεις από ανεπίσημες πηγές ή online, κάτι που εγείρει ζητήματα ασφάλειας και ελέγχου.
- Ένα καθόλου αμελητέο ποσοστό (13%) δηλώνει ότι θα επέστρεφε στα συμβατικά τσιγάρα, αν οι γεύσεις καταργούνταν.
Με άλλα λόγια, μια ενδεχόμενη απαγόρευση γεύσεων φαίνεται ικανή να προκαλέσει ανακατατάξεις: κάποιοι θα συνεχίσουν προσαρμοζόμενοι, άλλοι θα στραφούν σε ανεπίσημα κανάλια και κάποιοι κινδυνεύουν να γυρίσουν στο κλασικό τσιγάρο.
Όταν η συζήτηση μεταφέρεται στον γενικό πληθυσμό, η εικόνα είναι ξεκάθαρα διχασμένη: περίπου 4 στους 10 είναι υπέρ της απαγόρευσης αρωματικών γεύσεων (πέραν καπνού/μέντας) και περίπου 3 στους 10 δηλώνουν κατά. Αν, όμως, εστιάσουμε στους ίδιους τους χρήστες ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων, η εικόνα ανατρέπεται: η πλειονότητα είναι κατά της απαγόρευσης, θεωρώντας τις γεύσεις κομβικό στοιχείο της δικής τους προσπάθειας να μείνουν μακριά από το συμβατικό τσιγάρο.
Η προστασία των ανηλίκων στο επίκεντρο
Όπως προαναφέρθηκε, ένα σημαντικό ποσοστό ήρθε σε επαφή για πρώτη φορά με το κάπνισμα σε ηλικία κάτω των 17 ετών. Στο πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων από το τσιγάρο, τη νικοτίνη και το αλκοόλ παρουσιάστηκε νέα ενημερωτική εκστρατεία που δημιουργήθηκε με την ευγενική στήριξη της BAT Hellas. Με μήνυμα «Νικοτίνη και Αλκοόλ κάτω των 18; Έφαγες Άκυρο!» στοχεύει στην ενίσχυση της πρόληψης και της συμμόρφωσης των σημείων πώλησης και όσων εργάζονται σε αυτά, ώστε κανένα προϊόν καπνού, νικοτίνης και αλκοόλ να μη φτάνει σε χέρια ανήλικων.
Στην εκδήλωση παρουσίασης, ο Υπουργός Υγείας, κ. Άδωνις Γεωργιάδης, σημείωσε ότι «η Πολιτεία έθεσε μέτρα και όρια για τους ανήλικους. Παράλληλα, ορίσαμε το ανώτατο ποσοστό για τα σακουλάκια νικοτίνης στα 16mg ανά σακουλάκι, ενώ πλέον έχουμε σύγχρονα εργαλεία να πιάσουμε τους παραβάτες πιο εύκολα απ’ ότι στο παρελθόν. Σε αυτή μας την προσπάθεια, είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι η ομάδα της BAT Hellas υπήρξε σύμμαχος από την αρχή και αυτό είναι ένα δείγμα μεγάλης κοινωνικής υπευθυνότητας και θέλω να τους ευχαριστήσω για αυτό».
Ο κ. Δημήτριος Βαρτζόπουλος, Υφυπουργός Υγείας, ανέφερε πως τα ερευνητικά δεδομένα της Metron Analysis -τα οποία συζητήθηκαν στην εκδήλωση -«ανατρέπουν πολλά από αυτά που εμείς πιστεύουμε ότι συνήθως συμβαίνουν και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό για εμάς που διαμορφώνουμε τις σχετικές πολιτικές».
Συμπέρασμα
Η πανελλαδική έρευνα της Metron Analysis αναδεικνύει μια κοινωνία σε μετάβαση. Το παραδοσιακό τσιγάρο παραμένει, αλλά δεν είναι πλέον ο (μοναδικός) πρωταγωνιστής. Τα ηλεκτρονικά και θερμαινόμενα προϊόντα, τα σακουλάκια νικοτίνης και οι νέες μορφές κατανάλωσης επαναδιαμορφώνουν το τοπίο. Από ότι φαίνεται, στην Ελλάδα του 2025, η σχέση με τη νικοτίνη δεν είναι πλέον «μονόχρωμη». Είναι ένα μωσαϊκό επιλογών, συνηθειών, φόβων και προσδοκιών -κι αυτό ακριβώς αποτυπώνει, με αριθμούς, η έρευνα.
Η έρευνα με μια ματιά
- Δείγμα: 2.017 ενήλικες (18+), πανελλαδικά
- Χρήση νικοτίνης: 4 στους 10
- 26% καπνιστές – 25% πρώην – 48% ποτέ
- Νέες μορφές: υψηλότερη χρήση σε 18-34 (ηλεκτρονικά, θερμαινόμενα)
- Πρώτη επαφή: 7 στους 10 ξεκίνησαν με συμβατικό τσιγάρο
- Εθισμός: 2 στους 3 καπνιστές δηλώνουν εξάρτηση
- Λόγοι διακοπής: υγεία (68%), φυσική κατάσταση (51%), κόστος (41%)
- Αντιλήψεις βλάβης: ~1 στους 4 θεωρεί τα νέα προϊόντα λιγότερο επιβλαβή
- Γεύσεις: κρίσιμες για τους ατμιστές – 13% θα γύριζαν σε τσιγάρο αν απαγορεύονταν
Διαβάστε επίσης
«Καπνίζω κάτω από 5 τσιγάρα την ημέρα, πειράζει;» – Νέα μελέτη απαντά
Το άτμισμα αυξάνει τον κίνδυνο αυτής της σοβαρής μεταβολικής νόσου
Κάπνισμα: Πόσα χρόνια πρέπει να περάσουν από τη διακοπή του για να μειωθεί ο κίνδυνος καρκίνου
