Πρόσωπα «δαιμονικά» που «γέρνουν» από τη μία πλευρά, αλλάζουν χρώμα ή αποκτούν μυτερά αυτιά: έτσι βλέπουν τους ανθρώπους όσοι ζουν με την προσωπομεταμορφοψία (PMO), μια σπάνια διαταραχή της όρασης. Νέα δημοσίευση στο Cortex προσθέτει μια ακόμη πιο ασυνήθιστη εκδοχή: ένας 28χρονος στις ΗΠΑ βλέπει στα ανθρώπινα πρόσωπα τα μάτια και τις ρίγες της γάτας του.
Η ονομασία της πάθησης προέρχεται από την ελληνική λέξη «πρόσωπο» και τον όρο «μεταμορφοψία», που περιγράφει την παραμορφωμένη αντίληψη των εικόνων. Διαφέρει από την προσωποαγνωσία, την αδυναμία αναγνώρισής τους: εδώ εμφανίζονται αλλοιωμένα σε σχήμα, υφή, θέση ή χρώμα, ενώ τα αντικείμενα και το υπόλοιπο σώμα παραμένουν συνήθως φυσιολογικά.
Στην ιατρική βιβλιογραφία έχουν καταγραφεί λιγότερες από 100 περιπτώσεις, οι ερευνητές εκτιμούν όμως ότι οι πάσχοντες είναι πολύ περισσότεροι. Η διαταραχή έχει συνδεθεί με κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, εγκεφαλικά επεισόδια, επιληψία και ημικρανίες, αλλά συχνά δεν εντοπίζεται συγκεκριμένη αιτία. Τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρήσουν μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, σε ορισμένους όμως επιμένουν για χρόνια.
Τα μάτια της γάτας στα πρόσωπα των ανθρώπων
Η νέα περίπτωση, που περιγράφουν ερευνητές του Κολεγίου Dartmouth, αφορά τον Karl. Τα συμπτώματά του εμφανίστηκαν πριν από δύο χρόνια, όταν χρειάστηκε να αφαιρεθεί τμήμα του δεξιού κροταφικού λοβού του, περιοχής-κλειδί για την επεξεργασία των προσώπων, λόγω αρτηριοφλεβώδους δυσπλασίας: ενός «κουβαριού» από αγγεία που συνδέουν αφύσικα αρτηρίες και φλέβες και μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλική αιμορραγία.
Η γάτα του, η Luna, είναι συχνά η πρώτη που αντικρίζει το πρωί. Ορισμένες μέρες, από εκείνη τη στιγμή και μετά, βλέπει τις αμυγδαλωτές κόγχες, τις διεσταλμένες κόρες και τις ρίγες της σε όσους συναντά, από κοντά ή σε μια οθόνη. Αν ξεκινήσει τη μέρα βλέποντας έναν άνθρωπο, το σχήμα των ματιών του μπορεί να «μεταφερθεί» σε άλλους, ακόμη και στη γάτα.
Πρόκειται για μορφή παλινοψίας, κατά την οποία κάτι που έχει δει κανείς νωρίτερα επιμένει ή επανεμφανίζεται στην όρασή του. «Η περίπτωση του Karl δείχνει ότι μεμονωμένα χαρακτηριστικά μπορούν να ανασυρθούν από τη μνήμη και να επηρεάσουν όσα αντιλαμβανόμαστε εκείνη τη στιγμή», εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης, Brad Duchaine, καθηγητής Ψυχολογίας και Επιστημών του Εγκεφάλου στο Dartmouth.
Ένα παρόμοιο φαινόμενο είχε περιγραφεί στο Cortex το 1986, όταν μια γυναίκα που είχε υποστεί εγκεφαλικό είδε το πρόσωπο ενός κανίς σε όλους τους επιβάτες ενός λεωφορείου. Στον Karl, όμως, δεν «μεταφέρεται» ολόκληρο το πρόσωπο, αλλά μόνο επιμέρους χαρακτηριστικά του.
Από τη φωτογραφία στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Το εργαστήριο του Duchaine είχε τραβήξει την προσοχή το 2024, όταν δημοσίευσε στο The Lancet την περίπτωση ενός 58χρονου που έβλεπε «δαιμονικά» πρόσωπα από κοντά, αλλά φυσιολογικά σε οθόνες. Τότε, οι ερευνητές φωτογράφισαν πρόσωπα και τα επεξεργάστηκαν ψηφιακά σύμφωνα με τις περιγραφές του, δημιουργώντας τις πρώτες ρεαλιστικές αναπαραστάσεις της διαταραχής.
Στη παρούσα μελέτη χρησιμοποίησαν Τεχνητή Νοημοσύνη: ο Duchaine σχεδίασε ένα σκίτσο, το έκανε πιο αληθινοφανές με τη βοήθειά της και, στη συνέχεια, το τροποποιούσε μαζί με τον Karl, μέχρι να αντιστοιχεί στην εμπειρία του. «Αν ξέρεις τι βιώνει ο ασθενής, μπορείς να ερευνήσεις πολύ καλύτερα τι αντιμετωπίζει και να βρεις τρόπους να το ελέγξεις», σημειώνει. Οι εικόνες, προσθέτει, βοηθούν επίσης τους πάσχοντες να εξηγήσουν στους γιατρούς και στους οικείους τους πώς αντιλαμβάνονται οπτικά τα πρόσωπα.
Όταν η διάγνωση πέφτει έξω
Η σπανιότητα της διαταραχής έχει και συνέπειες. Από τους περισσότερους από 250 ανθρώπους που έχουν απευθυνθεί στο εργαστήριο, ορισμένοι, σύμφωνα με τον Duchaine, είχαν διαγνωστεί με πρόβλημα ψυχιατρικής φύσεως και σε κάποιες περιπτώσεις τους είχαν χορηγηθεί ακόμη και αντιψυχωσικά, ενώ στην πραγματικότητα αντιμετώπιζαν διαταραχή της όρασης.
Διαβάστε επίσης
Όραση: Φροντίζουμε τα μάτια σε κάθε ηλικία – Ο ειδικός συμβουλεύει
Μάτια: 7 σημάδια που αποκαλύπτουν προβλήματα υγείας
Κερατόκωνος: Πώς παραμορφώνει την όραση – Όταν τα γυαλιά δεν αρκούν
