Μία απλή αιματολογική εξέταση που μπορεί να αποτελέσει το πρώτο σήμα για έναν καρκίνο του προστάτη πριν ακόμη εμφανιστούν συμπτώματα μοιάζει, εκ πρώτης όψεως, με αυτονόητη επιλογή. Γιατί λοιπόν οι γιατροί δεν συστήνουν απλώς σε όλους τους άνδρες να κάνουν τακτικά PSA;
Η απάντηση, σύμφωνα με τον ογκολόγο Mikkael Sekeres, επικεφαλής του Τμήματος Αιματολογίας και καθηγητή Ιατρικής στο Sylvester Comprehensive Cancer Center του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται. Όπως εξηγεί σε άρθρο του στην Washington Post, το PSA μπορεί πράγματι να συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη και, στο πλαίσιο του προσυμπτωματικού ελέγχου, να συμβάλει στη μείωση της θνησιμότητας από τη νόσο. Ένα αυξημένο PSA, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο. Και ένας καρκίνος που θα εντοπιστεί δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χρειάζεται άμεση θεραπεία, όπως αναφέρει.
Γιατί ένα αυξημένο PSA δεν σημαίνει πάντα καρκίνο
Το ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA) είναι μία πρωτεΐνη που παράγεται από τον προστάτη και μετράται με μια απλή εξέταση αίματος. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή του, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να υπάρχει καρκίνος, εξηγεί ο Mikkael Sekeres. Υπάρχει όμως ένα σημαντικό «αλλά». Σύμφωνα με τον ογκολόγο, καλοήθεις καταστάσεις, όπως η διόγκωση του προστάτη, μια λοίμωξη, μια φλεγμονή ή ακόμη και ένας τραυματισμός, μπορούν επίσης να αυξήσουν το PSA.
Η εξέταση έχει υψηλή ευαισθησία, μεγαλύτερη από 90%, αλλά πολύ χαμηλότερη ειδικότητα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να εντοπίζει πολλούς από τους άνδρες που πράγματι έχουν καρκίνο, αλλά ένα ύποπτο αποτέλεσμα συχνά αποδεικνύεται τελικά ψευδώς θετικό, όπως σημειώνει στο άρθρο του.
Σε μελέτη προσυμπτωματικού ελέγχου περισσότερων από 37.000 ανδρών, σχεδόν 5.000 είχαν αυξημένο PSA και οδηγήθηκαν σε βιοψία. Σύμφωνα με τον Mikkael Sekeres, περισσότεροι από τα δύο τρίτα τελικά δεν είχαν καρκίνο του προστάτη
Το όφελος του PSA και ο κίνδυνος της υπερδιάγνωσης
Το μεγάλο ερώτημα για τον ογκολόγο είναι εάν τα οφέλη του μαζικού screening υπερτερούν των πιθανών συνεπειών του. Στη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή μελέτη για τον προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο του προστάτη, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 160.000 άνδρες, έπειτα από διάμεση παρακολούθηση 23 ετών καταγράφηκε 13% χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο του προστάτη στην ομάδα του screening. Για να αποτραπεί, ωστόσο, ένας θάνατος από τη νόσο, έπρεπε να προσκληθούν για έλεγχο 456 άνδρες, όπως σημειώνει.
Εδώ βρίσκεται και το δίλημμα, σύμφωνα με τον Mikkael Sekeres. Η εξέταση μπορεί να οδηγήσει στην ανίχνευση όγκων που πιθανότατα δεν θα εξελίσσονταν ποτέ αρκετά ώστε να απειλήσουν τη ζωή του άνδρα. Αναλύσεις που επικαλείται ο ογκολόγος εκτιμούν ότι η υπερδιάγνωση μπορεί να αφορά περίπου το 20%-50% των καρκίνων που ανιχνεύονται μέσω PSA screening. Και, σύμφωνα με το άρθρο, η υπερδιάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε υπερθεραπεία. Επεμβάσεις και άλλες θεραπείες για τον καρκίνο του προστάτη ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές ανεπιθύμητες επιπτώσεις, μεταξύ των οποίων ακράτεια και στυτική δυσλειτουργία, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής, εξηγεί.
Καρκίνος που δεν χρειάζεται θεραπεία;
Ακούγεται παράδοξο, αλλά ορισμένοι καρκίνοι του προστάτη αναπτύσσονται τόσο αργά ώστε ενδέχεται να μη δημιουργήσουν ποτέ πρόβλημα στη διάρκεια της ζωής ενός άνδρα. Ο Mikkael Sekeres αναφέρει χαρακτηριστικά βρετανική μελέτη περισσότερων από 1.600 ανδρών με εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη, οι οποίοι χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και ακολούθησαν χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία ή ενεργό παρακολούθηση. Έπειτα από 15 χρόνια, η θνησιμότητα από καρκίνο του προστάτη παρέμενε χαμηλή και ήταν παρόμοια μεταξύ των τριών ομάδων.
Αυτός είναι και ο λόγος που σήμερα, σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς χαμηλού κινδύνου, η ενεργός παρακολούθηση μπορεί να αποτελεί επιλογή αντί της άμεσης θεραπείας, εξηγεί.
Αυξημένο PSA; Όχι απαραίτητα κατευθείαν για βιοψία
Και εδώ, όπως σημειώνει, έχει συντελεστεί μια σημαντική αλλαγή. Στο παρελθόν, ένα αυξημένο PSA μπορούσε να οδηγήσει σχετικά γρήγορα σε βιοψία. Σήμερα, η προσέγγιση είναι περισσότερο εξατομικευμένη. Ένα νέο αυξημένο αποτέλεσμα μπορεί αρχικά να επιβεβαιωθεί με επανάληψη του PSA. Στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιηθούν πρόσθετοι βιοδείκτες αίματος ή ούρων και, όταν κρίνεται απαραίτητο, μαγνητική τομογραφία του προστάτη, πριν ληφθεί η απόφαση για βιοψία, όπως αναφέρεται στο άρθρο.
Τελικά, ποιος πρέπει να κάνει PSA;
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ταιριάζει σε όλους. Σύμφωνα με τον Mikkael Sekeres, η απόφαση για προσυμπτωματικό έλεγχο πρέπει να λαμβάνεται αφού ο άνδρας συζητήσει με τον γιατρό του τα πιθανά οφέλη αλλά και τους κινδύνους που μπορεί να ακολουθήσουν ένα θετικό αποτέλεσμα.
Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, ο ατομικός κίνδυνος και οι προτιμήσεις του κάθε άνδρα έχουν σημασία. Οι σύγχρονες ουρολογικές κατευθυντήριες οδηγίες κινούνται επίσης προς αυτή την κατεύθυνση: Ενημέρωση και κοινή απόφαση γιατρού και ασθενούς, αντί για έναν ίδιο κανόνα screening για όλους, όπως διευκρινίζει ο ογκολόγος.
Το βασικό μήνυμα, σύμφωνα με τον Mikkael Sekeres, είναι ότι το PSA δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση. Μπορεί να είναι ένα χρήσιμο πρώτο εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου, αρκεί το αποτέλεσμά του να ερμηνεύεται στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο και τα επόμενα βήματα να αποφασίζονται εξατομικευμένα.
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος προστάτη: Ποια είναι τα πρώτα ανησυχητικά συμπτώματα; Γιατρός του Χάρβαρντ εξηγεί
Καρκίνος προστάτη: Πότε συστήνεται ορμονοθεραπεία μετά από χειρουργείο
