*Γράφει ο κ. Ευάγγελος Χολόγκιτας, καθηγητής Παθολογίας-Ηπατολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, ΓΝΑ «Λαϊκό» και υπεύθυνος του ιατρείου μεταμόσχευσης ήπατος στο αντίστοιχο μεταμοσχευτικό κέντρο που λειτουργεί στο ΓΝΑ «Λαϊκό» από το 2017
Για ποιο λόγο ένας ασθενής μπορεί να χρειασθεί μεταμόσχευση ήπατος; Σε ποια κατάσταση βρίσκονται αυτοί οι ασθενείς πριν τη μεταμόσχευση; Τι αλλάζει μετά τη μεταμόσχευση ήπατος; Ποια είναι η κύρια ένδειξη μεταμόσχευσης ήπατος στη χώρα μας;
Η κίρρωση αποτελεί τη συχνότερη ένδειξη μεταμόσχευσης ήπατος στη χώρα μας αλλά και παγκοσμίως. Συνηθέστερα η κίρρωση οφείλεται σε κατάχρηση αλκοόλ, αλλά σε αυτές τις περιπτώσεις ο ασθενής μπορεί να μεταμοσχευτεί εφόσον έχει διακόψει το αλκοόλ για εύλογο χρονικό διάστημα (συνήθως 3 με 6 μήνες). Ενδιαφέρον αποτελεί το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σημαντική αύξηση των ασθενών με μεταβολικό σύνδρομο που έχουν ανάγκη μεταμόσχευσης λόγω κίρρωσης από μεταβολική στεάτωση του ήπατος (MASLD).
Επίσης, να σημειωθεί ότι ένας ασθενής με κίρρωση μπορεί να υποβληθεί σε μεταμόσχευση ήπατος ακόμη και αν έχει καρκίνο στο συκώτι, πράγμα όχι τόσο ασυνήθιστο.
Μπορεί ένας ασθενής με καρκίνο στο ήπαρ να υποβληθεί σε μεταμόσχευση ήπατος;
Ναι, για παράδειγμα ένας ασθενής μπορεί να μεταμοσχευτεί λόγω ηπατοκυτταρικού καρκίνου, που είναι ο πιο συχνός πρωτοπαθής όγκος του ήπατος και αναπτύσσεται συνήθως σε έδαφος κίρρωσης.
Κι όχι μόνο. Τα τελευταία χρόνια παγκοσμίως αλλά και στη χώρα μας μπορούν να εκτιμηθούν και να υποβληθούν σε μεταμόσχευση ήπατος ασθενείς και με άλλου είδους κακοήθειες στο ήπαρ, όπως χολαγγειοκαρκίνωμα ή μεταστατικό καρκίνο εντέρου ή νευροενδοκρινούς όγκου. Βέβαια χρειάζεται να πληρούνται πολύ αυστηρά εργαστηριακά και ακτινολογικά κριτήρια. Γι αυτό και οι μεταμοσχεύσεις ήπατος σε αυτούς τους ασθενείς είναι πολύ πιο σπάνιες. Παρόλα αυτά ήδη στο μεταμοσχευτικό κέντρο του «Λαϊκού» έχουν πραγματοποιηθεί τρεις μεταμοσχεύσεις ήπατος λόγω μεταστατικού καρκίνου εντέρου και μία από νευροενδοκρινή όγκο με αρκετά ενθαρρυντικά αποτελέσματα.
Σημαντικό να σημειωθεί ότι οι παραπάνω ενδείξεις στη μεταμόσχευση ήπατος είναι μοναδικές που ανάλογες δεν συναντάμε στις μεταμοσχεύσεις άλλων συμπαγών οργάνων (π.χ. νεφρό, πνεύμονα, καρδιά).
Υπάρχουν άλλες διαφορές στη μεταμόσχευση ήπατος σε σχέση με τις μεταμοσχεύσεις άλλων οργάνων;
Ναι σίγουρα υπάρχουν κι άλλες διαφορές. Για παράδειγμα το ήπαρ θεωρείται «ευνοημένο» όργανο καθώς δεν χρειάζεται να χορηγηθούν ισχυρά ανοσοκατασταλτικά φάρμακα μετά τη μεταμόσχευση για να λειτουργεί σωστά το μόσχευμα, συνεπώς έχουμε γενικά λιγότερες παρενέργειες από την ανοσοκαταστολή (π.χ. λιγότερες λοιμώξεις).
Από την άλλη, η μεταμόσχευση ήπατος αποτελεί μια πολύ πιο απαιτητική χειρουργική επέμβαση με αυξημένο κίνδυνο διεγχειρητικών επιπλοκών, σε ασθενείς που είναι αρκετά επιβαρυμένοι. Αυτό συνεπάγεται ανάγκη πολύ καλής προετοιμασίας όσο διάστημα ο ασθενής περιμένει να μεταμοσχευτεί.
Ποια είναι η κατάσταση των ασθενών που είναι ενταγμένοι στη λίστα για μεταμόσχευση ήπατος;
Όπως αναφέρθηκε οι ασθενείς είναι συνήθως επιβαρυμένοι ψυχολογικά και σωματικά με μυϊκή απίσχναση και ευθραυστότητα λόγω της ηπατικής δυσλειτουργίας. Παράλληλα η προεχγειρητική αξιολόγηση περιλαμβάνει πλήθος παραμέτρων που χρειάζεται να ληφθούν υπόψη, ενώ ο χρόνος είναι πιεστικός, καθώς σε αντίθεση με τη βοήθεια που προσφέρει η αιμοκάθαρση στους νεφροπαθείς, δεν υπάρχει «τεχνητό ήπαρ» να λειτουργήσει ως γέφυρα μέχρι τη μεταμόσχευση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά δεκαετή λειτουργία του μεταμοσχευτικού κέντρου ήπατος στο «Λαϊκό» (2017-2026) έχουν εκτιμηθεί στο ιατρείο μας μερικές εκατοντάδες ασθενείς για ένταξη στη λίστα, αλλά λιγότεροι τελικά μπόρεσαν να ενταχθούν και πολύ λιγότεροι μεταμοσχεύτηκαν. Γίνεται όμως πάντα προσπάθεια στενής παρακολούθησης των ασθενών προκειμένου να φτάνουν σε όσο το δυνατόν καλύτερη κατάσταση στη μεταμόσχευση. Για αυτό μεταξύ άλλων έχουμε εξασφαλίσει στον ίδιο χώρο του ιατρείου την παρουσία εξειδικευμένου διαιτολόγου αλλά και ψυχολόγου που παρεμβαίνουν και παρέχουν χρήσιμες οδηγίες και συμβουλές στα πλαίσια της ολιστικής αντιμετώπισης αυτών των ασθενών.
Τι αλλάζει στους ασθενείς μετά από μια επιτυχημένη μεταμόσχευση ήπατος
Αλλάζουν πραγματικά τα πάντα. Ο ασθενής αναγεννιέται ψυχολογικά αλλά και σωματικά γίνεται αγνώριστος. Αποκαθιστά προσωπικές και φιλικές σχέσεις. Μπορεί και επιστρέφει στην εργασία του. Εννοείται ότι την αλλαγή αυτή τη βιώνουν και τα δικά του πρόσωπα που ήταν αρωγοί σε αυτή τη δύσκολη διαδικασία. Επέρχεται ηρεμία και γαλήνη στην οικογένεια και η καθημερινότητά αποκτά κανονικότητα. Πράγματα αυτονόητα που είχαν χαθεί, τώρα δίνεται μια δεύτερη ευκαιρία να αξιολογηθεί η σημασία τους. Φυσικά κι εμείς ως θεράποντες ιατροί βιώνουμε απέραντη χαρά. Το δέσιμο και η οικειότητα που έχει αναπτυχθεί πριν τη μεταμόσχευση δύσκολα μπορεί να αφήσει κάποιον ασυγκίνητο βλέποντας όλες αυτές τις εντυπωσιακές αλλαγές μετά από μια μεταμόσχευση.
Ποια είναι τα πιο συχνά προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς σε βάθος χρόνου μετά τη μεταμόσχευση
Όλες αυτές οι θετικές αλλαγές μετά από μια επιτυχημένη μεταμόσχευση δεν σημαίνουν ότι δεν μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα υγείας. Για παράδειγμα, οι μεταμοσχευμένοι έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην εμφάνιση κακοηθειών λόγω της ανοσοκαταστολής. Γι αυτό χρειάζεται να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες που τους δίνονται σχετικά με την καθημερινότητα (π.χ. αποφυγή ήλιου, καπνίσματος) αλλά και τον προληπτικό έλεγχο (π.χ. περιοδική χαρτογράφηση δέρματος κτλ).
Επίσης, είναι ενδιαφέρον ότι πολύ συχνά εμφανίζουν οστεοπόρωση και προβλήματα που σχετίζονται με το μεταβολικό σύνδρομο όπως είναι η παχυσαρκία και ο Σακχαρώδης Διαβήτης. Στο ιατρείο μας, όπου παρακολουθούνται πάνω από 150 ασθενείς που έχουν μεταμοσχευτεί είτε στο δικό μας είτε σε άλλα μεταμοσχευτικά κέντρα, δημοσιεύσαμε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία σχεδόν οι μισοί ασθενείς έχουν Σακχαρώδη Διαβήτη και οστεοπόρωση και το ένα τρίτο αρτηριακή υπέρταση και δυσλιπιδαιμία. Για το λόγο αυτό, με πυρήνα το ιατρείο μεταμόσχευσης ήπατος, έχουμε αναπτύξει ένα δίκτυο συνεργαζόμενων ιατρείων του «Λαϊκού», όπου οι μεταμοσχευμένοι παραπέμπονται όταν χρειάζεται προς αξιολόγηση στα αντίστοιχα ιατρεία. Στόχος η διασφάλιση της ευχερέστερης πρόσβασης σε ιατρούς έμπειρους και ευαισθητοποιημένους στη μεταμόσχευση, αλλά και της βέλτιστης φροντίδας των μεταμοσχευμένων ασθενών με βάση την εξατομικευμένη ιατρική.
Πάντως όλα αυτά τα προβλήματα είναι πιο εύκολα διαχειρίσιμα και δεν αναιρούν επ’ουδενί το σωτήριο ρόλο της μεταμόσχευσης. Σίγουρα πολλά ακόμη χρειάζονται να γίνουν στην καθημερινή φροντίδα των μεταμοσχευμένων ήπατος στη χώρα μας αλλά είναι σημαντικό ότι καταγράφεται αταλάντευτη θέληση και προσήλωση από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να συνεχιστεί η πρόοδος που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια.
Διαβάστε επίσης
Ήπαρ: Τα δημοφιλή ροφήματα που αυξάνουν κατά 85% την απειλή καρκίνου – Επικίνδυνο και ένα την ημέρα
Καφές: Πόσα φλιτζάνια την ημέρα συνδέονται με έως και 47% χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του ήπατος
