Η Λέιλα έχει οργανώσει την καθημερινότητά της γύρω από τις ειδοποιήσεις του κινητού της: ξυπνητήρια για να σηκωθεί, υπενθυμίσεις για να ντυθεί, να ετοιμάσει την τσάντα της, να περάσει από τη μία δραστηριότητα στην άλλη. Για εκείνη, δεν είναι υπερβολή. Είναι ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται τη ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας) και κρατά μια στοιχειώδη ρουτίνα.
Όμως, όπως περιγράφει στο BBC, όταν πλησιάζει η περίοδός της, αυτή η ισορροπία χάνεται. Η συγκέντρωση γίνεται δυσκολότερη, η παρορμητικότητα εντονότερη και η αίσθηση ελέγχου μειώνεται.
Η εμπειρία της δεν είναι μεμονωμένη. Σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και διαδικτυακά φόρουμ, πολλές γυναίκες με ΔΕΠΥ περιγράφουν επιδείνωση των συμπτωμάτων τους σε συγκεκριμένες φάσεις του εμμηνορροϊκού κύκλου. Τώρα, ερευνητές από το Queen Mary University of London και το King’s College London επιχειρούν να μελετήσουν συστηματικά αυτή τη σχέση.
Στην ανάλυση συμμετέχουν 50 γυναίκες με ΔΕΠΥ που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή. Το ζητούμενο είναι να καταγράφουν τον κύκλο τους, τα συμπτώματά τους και την επίδραση που έχουν στην καθημερινή τους ζωή. Από την πλευρά της, η ομάδα εξετάζει αν οι ορμονικές μεταβολές συνδέονται με αλλαγές στη συγκέντρωση, στη διάθεση, στο άγχος, στην παρορμητικότητα και στην ανταπόκριση στα φάρμακα.
Όταν η αγωγή φαίνεται να μην «λειτουργεί»
Η 19χρονη Ελοΐζ, που σπουδάζει για τρία πτυχία, περιγράφει τη ριταλίνη (αγωγή για τη ΔΕΠΥ) ως «σωσίβιο». Όπως λέει, της προσφέρει ένα παράθυρο λίγων ωρών συγκέντρωσης για να μπορέσει να διαβάσει.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της περιόδου της, η δράση του φαρμάκου μοιάζει να εξασθενεί. «Περιμένω και περιμένω, αλλά δεν συμβαίνει τίποτα». Μόνο όταν άρχισε να καταγράφει τα συμπτώματά της με αφορμή τη μελέτη, παρατήρησε ότι οι δυσκολίες επαναλαμβάνονταν σε συγκεκριμένες ημέρες του κύκλου.
Σύμφωνα με την ψυχίατρο Σάλι Κούμπιν, η σχέση ορμονών και ΔΕΠΥ – πιθανότητα – είναι στενή. Λίγο πριν από την περίοδο, τα επίπεδα των οιστρογόνων πέφτουν. Η μεταβολή αυτή μπορεί να επηρεάσει τη ντοπαμίνη, έναν νευροδιαβιβαστή που συνδέεται με τη συγκέντρωση, το κίνητρο και την αυτορρύθμιση: λειτουργίες που ήδη δυσκολεύουν τα άτομα με ΔΕΠΥ.
Η πτώση μπορεί να επιδεινώσει όχι μόνο την προσοχή και την οργάνωση, αλλά και την παρορμητικότητα. Σε ορισμένες γυναίκες αυτό εκφράζεται με υπερφαγία, υπερβολικές αγορές ή πιο ριψοκίνδυνες αποφάσεις.
«Δεν είμαι μόνο εγώ»
Για δεκαετίες, η ΔΕΠΥ θεωρούνταν κυρίως παιδική διαταραχή και συνδεόταν περισσότερο με τα αγόρια. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες γυναίκες αναγνωρίζουν ότι δυσκολίες που αντιμετώπιζαν επί χρόνια – στη συγκέντρωση, στην οργάνωση, στη ρύθμιση των συναισθημάτων – μπορεί να σχετίζονται με αδιάγνωστη ΔΕΠΥ.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο εκτιμάται ότι περίπου 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ΔΕΠΥ, ενώ η ζήτηση για αξιολογήσεις έχει μεγαλώσει σημαντικά. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Συστήματος Υγείας της Αγγλίας, οι συνταγές για σχετικά φάρμακα έχουν αυξηθεί, ενώ σε αρκετές περιοχές οι λίστες αναμονής είναι πιεστικές.
Η επικεφαλής της έρευνας, Δρ. Τζέσικα Άγκνιου-Μπλέις, τονίζει ότι στόχος δεν είναι να «διορθωθούν» οι γυναίκες με ΔΕΠΥ, αλλά να κατανοηθεί καλύτερα πώς αλλάζουν τα συμπτώματα μέσα στον μήνα. Αυτή η γνώση θα μπορούσε να βοηθήσει τόσο τις ίδιες όσο και τους γιατρούς τους να σχεδιάσουν μια πιο ρεαλιστική υποστήριξη.
Για τη Λέιλα, η συμμετοχή στη μελέτη είχε ήδη ένα σημαντικό αποτέλεσμα: την έκανε να νιώσει ότι αυτό που βιώνει δεν είναι προσωπική αποτυχία. «Δεν είμαι μόνο εγώ. Το βιώνουν πολλές γυναίκες κάθε μήνα» σημειώνει.
Διαβάστε επίσης
Ούτε αδιάφοροι, ούτε τεμπέληδες – Ψυχολόγος εξηγεί τι ισχύει για τους ενήλικες με ΔΕΠΥ
3 φορές πιο βαριές οι «δύσκολες» μέρες για τις γυναίκες με ΔΕΠΥ – Τι έδειξε νέα μελέτη
Πότε «χάνουν» τη δράση τους τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ; Τι λέει η επιστήμη
