Φανταστείτε ένα βουνό πλαστικών απορριμμάτων που θα σκέπαζε σχεδόν όλο τον Δήμο Αθηναίων και τον Πειραιά μαζί, με ύψος πάνω από δύο Λυκαβηττούς. Τόσα πλαστικά απόβλητα προβλέπεται ότι θα παράγει ο κόσμος κάθε χρόνο έως το 2050, αν δεν αλλάξουμε κάτι.
Παρότι η ανακύκλωση προβάλλεται ως μια αποτελεσματική λύση, στην πράξη η συντριπτική πλειονότητα των πλαστικών αποβλήτων δεν ανακυκλώνεται. Καταλήγει σε χωματερές, σε μονάδες αποτέφρωσης ή εξάγεται σε άλλες χώρες, όπου η διαχείρισή του είναι συχνά ανεπαρκής.
Η Ellen M. Considine, Επίκουρη Καθηγήτρια Γεωγραφίας και Μέλος του Συνεργατικού Ινστιτούτου Έρευνας στις Περιβαλλοντικές Επιστήμες (CIRES) στο Πανεπιστήμιο του Colorado Boulder παρουσιάζει σε άρθρο της στο The Conversation τη μελέτη που συμμετείχε και η ίδια, που δείχνει ότι, όταν πλαστικά απόβλητα μεταφέρονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου η ανοιχτή καύση απορριμμάτων είναι συχνή πρακτική, οι επιπτώσεις στην ποιότητα του αέρα και στη δημόσια υγεία είναι σοβαρές.
Πώς επηρεάζεται η υγεία από την καύση των πλαστικών
Μεταξύ 40% και 65% των συνολικών στερεών αποβλήτων καίγεται σε ανοιχτούς χώρους στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, κυρίως επειδή περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως δεν έχουν πρόσβαση σε δημοτικές υπηρεσίες συλλογής απορριμμάτων. Αυτό συμβαίνει είτε σκόπιμα, ως τρόπος μείωσης του όγκου των σκουπιδιών, είτε ακούσια, όταν ανοιχτοί χώροι απόθεσης αναφλέγονται λόγω της θερμότητας που παράγεται από την αποσύνθεση οργανικών υλικών, εξηγεί η ειδικός.
Η καύση πλαστικών είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική. «Όταν το πλαστικό καίγεται, απελευθερώνει ιδιαίτερα τοξικούς ατμοσφαιρικούς ρύπους. Τα λεπτά σωματίδια μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στο ανθρώπινο σώμα, μαζί με αέρια που περιλαμβάνουν μονοξείδιο του άνθρακα, στυρένιο και υδροκυάνιο» συμπληρώνει. Παράλληλα, εκλύονται επίμονοι οργανικοί ρύποι, όπως διοξίνες και πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Οι ουσίες αυτές έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικών και καρδιαγγειακών νοσημάτων, καρκίνου, καθώς και διαταραχών στο αναπαραγωγικό και νευρικό σύστημα.
Η επιβάρυνση δεν περιορίζεται μόνο στον αέρα. Η στάχτη από την καύση μπορεί να μολύνει το έδαφος και τα υπόγεια ύδατα με βαρέα μέταλλα και άλλες τοξικές ουσίες, δημιουργώντας επιπλέον οδούς έκθεσης για τον άνθρωπο μέσω της τροφής και του νερού.
Το παγκόσμιο εμπόριο πλαστικών αποβλήτων
Κάθε χρόνο, σύμφωνα με την καθηγήτρια, εκατομμύρια τόνοι πλαστικών αποβλήτων μεταφέρονται από χώρα σε χώρα. Το 2024, αναφέρθηκαν 9,34 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι εισαγωγών πλαστικών αποβλήτων, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη.
Η εικόνα άλλαξε σημαντικά το 2018, όταν η Κίνα σταμάτησε να εισάγει πλαστικά απόβλητα. Μέχρι τότε, η χώρα δεχόταν σχεδόν το μισό των παγκόσμιων εισαγωγών πλαστικών αποβλήτων. Μετά την απαγόρευση, οι ροές μεταφέρθηκαν σε άλλες περιοχές, κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία, αλλά και σε χώρες όπως η Τουρκία. Η Ινδονησία έγινε καθαρός εισαγωγέας πλαστικών αποβλήτων το 2018, με μεγάλο μέρος των φορτίων να προέρχεται από τη Δυτική Ευρώπη, την Αυστραλία και τη Βόρεια Αμερική.
Πώς άλλαξε η ποιότητα του αέρα στην Ινδονησία;
Η περίπτωση της Ινδονησίας είναι χαρακτηριστική του φαινομένου. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από δορυφορικές παρατηρήσεις, συστήματα παρακολούθησης ατμοσφαιρικής ρύπανσης και σήματα εντοπισμού εμπορικών πλοίων, προκειμένου να εξετάσουν πού κατέληξαν οι εισαγωγές πλαστικών αποβλήτων και πόση ρύπανση προκλήθηκε από την ανοιχτή καύση τους.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, σχεδόν το μισό των πλαστικών αποβλήτων της Ινδονησίας καίγεται σε ανοιχτούς χώρους. Μετά το 2018, οι ερευνητές διαπίστωσαν αύξηση της ρύπανσης από αιωρούμενα σωματίδια κοντά σε μεγάλους ανοιχτούς χώρους απόθεσης απορριμμάτων. «Η ατμοσφαιρική ρύπανση από σωματίδια, που προκαλεί μεγάλη ανησυχία για την υγεία, αυξήθηκε κατά μέσο όρο 3,3% στις τοποθεσίες μεγάλων ανοιχτών χώρων υγειονομικής ταφής αποβλήτων σε σχέση με την αναμενόμενη συνήθη λειτουργία. Διαπιστώσαμε αυξήσεις έως και 1,68 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο» λέει η ειδικός.
Η αύξηση αυτή συνδέθηκε με υψηλότερο εκτιμώμενο κίνδυνο θανάτου από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, καρκίνο του πνεύμονα και λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος (3,5%).
Περιορισμοί χωρίς ουσιαστική λύση
Το 2021, η Ινδονησία περιόρισε τις εισαγωγές μη επικίνδυνων αποβλήτων σε 15 συγκεκριμένα λιμάνια και το 2025 απαγόρευσε πλήρως τις εισαγωγές πλαστικών αποβλήτων. Η Μαλαισία ακολούθησε με δικούς της περιορισμούς. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, νέος κανονισμός προβλέπει την απαγόρευση εξαγωγής πλαστικών αποβλήτων σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ από τον Νοέμβριο του 2026 και για τουλάχιστον δυόμισι χρόνια.
Ωστόσο, οι απαγορεύσεις δεν αρκούν από μόνες τους. «Για να είναι αποτελεσματικές, πρέπει να συνοδεύονται από ελέγχους στις παράνομες αποστολές αποβλήτων και από καλύτερη διαχείριση των μολυσμένων φορτίων, όπως οι εισαγωγές χαρτιού που περιέχουν πλαστικά» τονίζει η ειδικός.
Αναγκαία η μείωση του πλαστικού
Το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί μόνο με την ανακύκλωση. Οι ειδικοί στην ανακύκλωση τονίζουν ότι χρειάζεται ταυτόχρονα μείωση της χρήσης πλαστικού, καλύτερος σχεδιασμός συσκευασιών, επαναχρησιμοποίηση υλικών και ενίσχυση των συστημάτων ανακύκλωσης. Τονίζουν, επίσης, ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία και τα συστήματα διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, μέσω των οποίων οι εταιρείες καλούνται να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους διαχείρισης των συσκευασιών που διαθέτουν στην αγορά.
«Τελικά, η μείωση και η καλύτερη διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη των παγκόσμιων βλαβών για την υγεία» καταλήγει η καθηγήτρια.
Διαβάστε επίσης
Οι ατμοσφαιρικοί ρύποι αυξάνουν έως και 4 φορές τον κίνδυνο άνοιας
Ήπαρ: Ο νέος μεγάλος εχθρός του είναι μικροσκοπικός – Και το «γεμίζει» λίπος
Ποια χώρα της Ευρώπης έχει τον πιο βρώμικο αέρα – Η θέση της Ελλάδας
