Το 4ο Διεπιστημονικό Σχολείο για την Περιβαλλοντική Κρίση (Interdisciplinary School for Environmental Crisis – ISEC-4 – 20-25 Μαρτίου) αποτέλεσε για ακόμη μία χρονιά έναν δυναμικό χώρο συνάντησης επιστημόνων και φοιτητών από όλο τον κόσμο στην Ελλάδα, με στόχο την εκπαίδευση για την αντιμετώπιση σύνθετων περιβαλλοντικών προκλήσεων. Από το 2022 και κάθε χρόνο, το πρόγραμμα πραγματοποιείται στην Εύβοια, υπό την οργάνωση του Ινστιτούτου ARISTEiA των ΗΠΑ, και συγκέντρωσε συμμετέχοντες από περισσότερες από 20 χώρες. Το πρόγραμμα προσφέρθηκε δωρεάν σε φοιτητές από όλο τον κόσμο χάρη σε γενναιόδωρες χορηγίες του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση, της εταιρείας Hellenic Cables και της οικογένειας του ομογενή Σταύρου Βουγιουκλάκη.
Ανάμεσά στους περίπου 30 συμμετέχοντες φοιτητές, μια διεθνής ομάδα φοιτητών αποτελούμενη από την Paula Catalina Ortiz Blanco (Polytechnique Montréal, Καναδάς), τη Mya Carter (Georgetown University, ΗΠΑ), την Ariana Zhao (Georgetown University, ΗΠΑ), τον Abdullah Nayeem (Université Laval, Καναδάς) και τον Keith Sirengo (Atlantic Technological University, Ιρλανδία), συνεργάστηκε για την ανάπτυξη προτάσεων αποκατάστασης της περιοχής των πρώην λιγνιτωρυχείων στο Αλιβέρι. Η εργασία τους έλαβε την υψηλότερη βαθμολογία από τους αξιολογητές.
Η διεπιστημονικότητα αποτελεί τον πυρήνα της φιλοσοφίας του προγράμματος. Οι γνώσεις των διδασκόντων και των φοιτητών εκτείνονται από τη διαχείριση υδάτινων και χερσαίω πόρων και τη δημόσια υγεία έως την οικονομία, τα ενεργειακά συστήματα και τις τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας. Σύμφωνα με τις δηλώσεις των 5 φοιτητών των οποίων η εργασία αρίστευσε, η εμπειρία συμμετοχής στο ISEC-4 άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβάνονται την περιβαλλοντική κρίση. Μέσα από τον συνδυασμό διαλέξεων από καθηγητές και στελέχη της βιομηχανίας και ομαδικής εργασίας ήρθαν σε άμεση επαφή με πραγματικά δεδομένα και προκλήσεις. Παράλληλα, η επαφή με ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, η διαχείριση εδαφικών συστημάτων, η αστική θερμική επιβάρυνση και η ενεργειακή μετάβαση ενίσχυσε την κατανόηση της πολυπλοκότητας των περιβαλλοντικών προβλημάτων.
Η επίσκεψή τους στην Εύβοια άλλαξε την εικόνα που είχαν οι πέντε φοιτητές για την Ελλάδα. Η ιστορική και πολιτισμική διαδρομή της περιοχής, σε συνδυασμό με τη βιομηχανική της κληρονομιά, ανέδειξε τις προκλήσεις της μετάβασης από παραδοσιακές μορφές οικονομικής δραστηριότητας σε πιο βιώσιμα μοντέλα ανάπτυξης. Οι πρόσφατες πυρκαγιές και οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις τους υπογράμμισαν τη δυσκολία εξισορρόπησης μεταξύ περιβαλλοντικής προστασίας και τοπικής οικονομίας. Παράλληλα, η αντοχή των τοπικών κοινωνιών και οι προσπάθειες μετάβασης προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης.
Η εργασία τους για την αποκατάσταση της περιοχής των λιγνιτωρυχείων στο Αλιβέρι, την οποία υλοποίησαν με συνεργασία που διήρκεσε 2 μήνες, αποτέλεσε μια πρόκληση με έντονο πρακτικό και κοινωνικό αποτύπωμα. Η ομάδα διερεύνησε περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές παραμέτρους, σχεδιάζοντας λύσεις που να έχουν μακροπρόθεσμο αποτύπωμα. Οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν αφορούν στην περιορισμένη διαθεσιμότητα των δεδομένων τα οποία δεν ήταν στα αγγλικά. Ωστόσο, συνολικά η εμπειρία τους ήταν θετική καθώς ενίσχυσε την κατανόηση της βιώσιμης αναγέννησης βιομηχανικών περιοχών με διεπιστημονική προσέγγιση και αλληλεπίδραση με την τοπική κοινωνία.
Οι προτάσεις της ομάδας επικεντρώθηκαν σε ένα πολυπαραγοντικό μοντέλο ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, περιλάμβαναν την εγκατάσταση μονάδων ηλιακής και αιολικής ενέργειας, την αξιοποίηση συστημάτων για αποθήκευση ενέργειας, την ενίσχυση της γεωργίας μέσω αρδευτικών υποδομών, καθώς και τη μετατροπή τμημάτων της περιοχής σε δημόσιο χώρο με πολιτιστικές και καλλιτεχνικές παρεμβάσεις. Οι προτάσεις αξιολογήθηκαν με βάση το μοντέλο PEST στο οποίο υπολογίζονται πολιτικοί, οικονομικοί, κοινωνικοί και τεχνολογικοί παράγοντες.
Παρότι δεν αναδείχθηκε μία μοναδική βέλτιστη λύση, η ομάδα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο συνδυασμός διαφορετικών παρεμβάσεων είναι περισσότερο αποτελεσματικός για τη βιωσιμότητα του αναπτυξιακού εγχειρήματος. Η υλοποίηση αυτών των προτάσεων θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά στην ενεργειακή μετάβαση της περιοχής του Αλιβερίου, ενισχύοντας ταυτόχρονα την τοπική οικονομία και την κοινωνική συνοχή. Η δημιουργία δημόσιων χώρων και πολιτιστικών δράσεων θα μπορούσε να αναδείξει την ιστορική ταυτότητα της περιοχής, προσελκύοντας επισκέπτες και ενισχύοντας την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση.
Συνολικά, το ISEC-4 ανέδειξε ένα σύγχρονο μοντέλο συνέργειας μεταξύ των επιστημόνων, της κοινωνίας και της τοπικής αυτοδιοίκησης, προσφέροντας ένα πρότυπο εκπαίδευσης που συνδέει τη γνώση με την πράξη. Εκπρόσωποι του Δήμου Κύμης-Αλιβερίου συμμετείχαν στην εκπόνηση της προ-μελέτης παρέχοντας στοιχεία και ήταν παρόντες στην έναρξη του εκπαιδευτικού προγράμματος. Το Ινστιτούτο ARISTEiA σκοπεύει να συνεχίσει το πρόγραμμα και τα επόμενα χρόνια ευελπιστώντας ότι θα συνδράμει στη διαμόρφωση προτάσεων για την επίλυση σημαντικών περιβαλλοντικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει το νησί της Εύβοιας και η Ελλάδα. Οι εμπειρίες και οι προτάσεις των φοιτητών καταδεικνύουν ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν αποτελεί μόνο τεχνική πρόκληση, αλλά και ευκαιρία για επαναπροσδιορισμό της σχέσης των επιστημόνων με το περιβάλλον και την κοινωνία.
Διαβάστε επίσης
Η Δημόσια Υγεία του μέλλοντος απαιτεί αρμονική συμβίωση με το περιβάλλον – Ένας καθηγητής εξηγεί
Έχουν ξεπεραστεί 7 από τα 9 «όρια του πλανήτη» – «Καμπανάκι» από τους επιστήμονες για το περιβάλλον
