*Γράφει η Βασιλική Χρυσοστομίδου
Με στόχο τη συστηματική πρόληψη και αποτελεσματική διαχείριση των φαινομένων της ενδοσχολικής βίας και του σχολικού εκφοβισμού, η πολιτεία έχει προχωρήσει στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής, η οποία συνδυάζει επιστημονική τεκμηρίωση, επιμόρφωση εκπαιδευτικών, έρευνα και δράσεις ευαισθητοποίησης της κοινωνίας.
Η στρατηγική αυτή θεμελιώθηκε θεσμικά με το ΦΕΚ 1587/8-4-2024, με το οποίο συγκροτήθηκε Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων ως διεπιστημονικό συμβουλευτικό όργανο του πρωθυπουργού, συνδυάζοντας την εγκληματολογία, την παιδαγωγική επιστήμη, την ψυχολογία και τις κοινωνικές επιστήμες. Στόχος της Επιτροπής, Πρόεδρος της οποίας ορίστηκε η καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Βασιλική Αρτινοπούλου, είναι η υποστήριξη της χάραξης της εθνικής πολιτικής για την πρόληψη και αντιμετώπιση των φαινομένων βίας και παραβατικότητας ανηλίκων.
Στο πλαίσιο εφαρμογής της στρατηγικής στη σχολική καθημερινότητα, έχουν ήδη επιμορφωθεί 24.886 εκπαιδευτικοί ενώ υπάρχει στόχος τα προγράμματα επιμόρφωσης σχετικά με την αντιμετώπιση ενδοσχολικής βίας να επεκταθούν σε 120.000 μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας.
Μαζικές επιμορφώσεις εκπαιδευτικών σε όλη τη χώρα
«Κεντρικός άξονας της προσπάθειας για την καταπολέμηση της ενδοσχολικής βίας, είναι η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και των στελεχών της εκπαίδευσης, ώστε να αποκτήσουν τα απαραίτητα εργαλεία για την πρόληψη, την αναγνώριση και τη διαχείριση περιστατικών βίας και εκφοβισμού σε σχολικές μονάδες πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και στα Εργαστηριακά Κέντρα», αναφέρουν ο Καθηγητής Παιδαγωγικής και Διά Βίου Μάθησης του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης (ΠΤΔΕ) του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) Θωμάς Μπαμπάλης, μέλος της Επιτροπής και η Επιστημονική υπεύθυνη του έργου, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνα Τσώλη. Στο πλαίσιο αυτό υλοποιήθηκαν διαδοχικοί κύκλοι επιμόρφωσης, που κάλυψαν διαφορετικές ομάδες της εκπαιδευτικής κοινότητας.
Σημειώνεται, ότι την επιστημονική επιμέλεια του επιμορφωτικού υλικού έχουν αναλάβει η κ.Αρτινοπούλου και ο κ.Μπαμπάλης ενώ προς την κατεύθυνση της πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας ανηλίκων, συνεργάζονται το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τα οποία έχουν υπογράψει προγραμματική σύμβαση, για τον από κοινού σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων.
Η πρώτη φάση επιμόρφωσης αφορούσε τα μέλη των Ομάδων Δράσης για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας, στην οποία συμμετείχαν περίπου 700 επιμορφούμενοι, μεταξύ των οποίων διευθυντές εκπαίδευσης, σύμβουλοι εκπαίδευσης, ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί.
Η δεύτερη φάση επιμόρφωσης αφορούσε τους υπεύθυνους αποδέκτες αναφορών σε κάθε σχολική μονάδα, δηλαδή τους διευθυντές σχολείων, τους προϊσταμένους και έναν εκπαιδευτικό ή σύμβουλο σχολικής ζωής – είναι εκείνοι που διαχειρίζονται τις αναφορές για ενδοσχολική βία στην ηλεκτρονική πλατφόρμα. Η συμμετοχή στη συγκεκριμένη φάση επιμόρφωσης, ήταν εξαιρετικά μεγάλη αφού την παρακολούθησαν συνολικά 22.663 εκπαιδευτικοί.
Ακολούθησε η επιμόρφωση συμβούλων εκπαίδευσης και υπευθύνων αγωγής υγείας και σχολικών δραστηριοτήτων τον Μάιο του 2025, με τη συμμετοχή 778 επιμορφούμενων.
Τα προγράμματα επιμόρφωσης σχεδιάστηκαν με σύγχρονες εκπαιδευτικές μεθόδους και συνδύασαν σύγχρονη και ασύγχρονη εξ αποστάσεως εκπαίδευση.
Η σύγχρονη εκπαίδευση διάρκειας επτά ωρών περιελάμβανε διαδραστικές δραστηριότητες, όπως δημοσκοπήσεις, ψηφιακούς πίνακες συνεργασίας, μελέτες περίπτωσης (case studies), συννεφόλεξα, κρυπτόλεξα, καθώς και εργασίες σε ψηφιακά δωμάτια ομάδων.
Η ασύγχρονη εκπαίδευση, επίσης, διάρκειας επτά ωρών, παρείχε πολυμεσικό υλικό, όπως βίντεο, podcasts, infographics και βιντεοδιαλέξεις, ενώ οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν αυτοαξιολόγηση και να συμμετέχουν σε διαδικασίες αξιολόγησης από ομοτίμους.
Οι βασικές θεματικές της επιμόρφωσης
Το επιμορφωτικό πρόγραμμα κάλυψε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, που σχετίζονται με την ενδοσχολική βία και τον εκφοβισμό.
Μεταξύ των βασικών θεματικών περιλαμβάνονταν:
- τα ελληνικά και διεθνή ερευνητικά δεδομένα για το φαινόμενο
- οι στρατηγικές πρόληψης της σχολικής βίας
- οι πρακτικές διαχείρισης περιστατικών εκφοβισμού
- οι μέθοδοι παρέμβασης στο σχολικό περιβάλλον
- ο διαδικτυακός εκφοβισμός και οι νέες τεχνολογικές προκλήσεις
- η ρητορική μίσους και τα εγκλήματα μίσους
- η σημασία της αποκάλυψης περιστατικών κακοποίησης
- η ενταξιακή εκπαίδευση ως εργαλείο πρόληψης
- το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης για ανηλίκους και η φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη.
- Ο νέος, διευρυμένος κύκλος επιμόρφωσης – Στόχος, η συμμετοχή 120.000 μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας
Ακολούθησε ένας νέος κύκλος επιμόρφωσης, διάρκειας 48 ωρών ασύγχρονης εκπαίδευσης, ο οποίος απευθυνόταν σε στελέχη εκπαίδευσης, εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς.
Η επιμόρφωση πραγματοποιήθηκε μέσω της πλατφόρμας Moodle του ΙΕΠ και πιστοποιήθηκαν 745 εκπαιδευτικοί.
Οι θεματικές ενότητες του προγράμματος εμπλουτίστηκαν σημαντικά, καλύπτοντας τρεις βασικούς άξονες: την κατανόηση του φαινομένου της ενδοσχολικής βίας, τις στρατηγικές πρόληψης και αντιμετώπισης και τις συνεργασίες μεταξύ σχολείου, οικογένειας και κοινότητας.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του έργου, ο επόμενος κύκλος επιμόρφωσης θα απευθυνθεί σε ακόμη μεγαλύτερο αριθμό εκπαιδευτικών, με στόχο να συμμετάσχουν έως και 120.000 μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας.
Τι λένε οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί που επιμορφώθηκαν
Αντιπροσωπευτικά της σημασίας της επιμόρφωσης, είναι τα σχόλια των χιλιάδων εκπαιδευτικών, οι οποίοι ολοκλήρωσαν το πρόγραμμα. Ορισμένα από αυτά είναι τα εξής:
«Μου άρεσε η ιδέα μια ομάδας πολιτιστικών αναζητήσεων, την οποία σκοπεύω να εφαρμόσω σε ένα πολύ ιδιαίτερο τμήμα του σχολείου μου – ελπίζω να πάει καλά, γιατί πραγματικά την λάτρεψα».
«Θα εφαρμόσω εκπαιδευτικά εργαλεία κατά του εκφοβισμού, για παράδειγμα εφημερίδα, podcast, βιωματικό θέατρο, δημιουργική γραφή, ρητορική και Σχολική Διαμεσολάβηση. Το αίσθημα του ανήκειν μπορεί να περιορίσει, αν όχι να εξαλείψει, τον σχολικό εκφοβισμό».
«Σκοπεύω να εστιάσω στη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης των σημάτων κινδύνου και την ενεργητική ακρόαση των μαθητών. Αντιλήφθηκα πόσο κρίσιμο είναι να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, όπου τα παιδιά νιώθουν ασφαλή να εκφράσουν τις ανησυχίες τους. Θα φροντίσω να ενισχύσω τις σχέσεις με τους μαθητές μου και να καλλιεργήσω κλίμα αποδοχής και συνεργασίας στην τάξη».
«Άκρως ενδιαφέρουσα και διαφωτιστική η επιμόρφωση. Σκοπός μας, πλέον να καταφέρουμε να προλαμβάνουμε μελλοντικά περιστατικά Ε.ΒΙ.Ε. πριν φτάσουμε στο σημείο να τα αντιμετωπίζουμε».
«Πρόκειται να υιοθετήσω μια ολιστική προσέγγιση, ενισχύοντας τις ήδη υπάρχουσες δομές στο σχολείο μου με τακτικές δράσεις ευαισθητοποίησης, ομάδες υποστήριξης μαθητών/τριών και ενδυνάμωση του ρόλου των εκπαιδευτικών στην έγκαιρη αναγνώριση και παρέμβαση σε φαινόμενα ενδοσχολικής βίας. Επίσης, θέλω να ενισχύσω την επικοινωνία με τους γονείς, ώστε να καλλιεργηθεί ένα κοινό μέτωπο πρόληψης και αποδοχής».
«Κατάλαβα ότι η πρόληψη δεν είναι μόνο θέμα κανόνων και παρεμβάσεων, αλλά κυρίως θέμα κουλτούρας: πώς χτίζεις μια τάξη στην οποία κάθε παιδί νιώθει ασφαλές να εκφραστεί, να κάνει λάθος, να διαφέρει. Γι’ αυτό, σκοπεύω να εφαρμόσω πιο σταθερά καθημερινές “στιγμές σύνδεσης” με τους μαθητές μου — όπως κύκλους συζήτησης, ερωτήσεις ενσυναίσθησης, και θετικές πρακτικές επικοινωνίας – ώστε να δημιουργηθεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης που θα αποτρέπει την εμφάνιση φαινομένων βίας και αποκλεισμού. Παράλληλα, θα είμαι πιο προσεκτικός/ή στην παρατήρηση συμπεριφορών, τόσο των μαθητών όσο και της δικής μου, υιοθετώντας μια παιδαγωγική στάση πρόληψης, στήριξης και διαμεσολάβησης, πριν τα πράγματα φτάσουν σε σημείο κρίσης».
Πανελλαδική έρευνα για την έκταση του φαινομένου
Παράλληλα με τις επιμορφωτικές δράσεις, πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη έρευνα για την αποτίμηση της έκτασης των περιστατικών ενδοσχολικής βίας σε πανελλαδικό επίπεδο.
Στην έρευνα, η οποία διεξήχθη σε πανελλαδικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο από το ΕΚΠΑ, συμμετείχαν 9.744 εκπαιδευτικοί, εκ των οποίων 7.152 προέρχονται από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και 2.592 από τη δευτεροβάθμια. Τα αποτελέσματα της έρευνας αναμένεται να αποτελέσουν τη βάση για τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων πολιτικών παρεμβάσεων στη σχολική κοινότητα, με στόχο την πρόληψη, αντιμετώπιση και μείωση περιστατικών ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού.
Στην ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών, συνετέλεσε, επίσης, το επιστημονικό συνέδριο με τίτλο «Προσεγγίσεις για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας και του Εκφοβισμού», το οποίο πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή περισσότερων από 750 συνέδρων. Οι θεματικές περιλάμβαναν ζητήματα όπως η συνεργασία σχολείου, οικογένειας και κοινότητας, ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η έμφυλη βία, η ψυχική υγεία των μαθητών, οι κοινωνικές ανισότητες και η ηθική ανάπτυξη των παιδιών.Τα επόμενα βήματα
Σύντομα ολοκληρώνεται η έκθεση τεκμηριωμένων πολιτικών προτάσεων για την πρόληψη και τη μείωση των περιστατικών ενδοσχολικής βίας, η οποία θα βασίζεται στα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας.
Παράλληλα, σχεδιάζεται νέος κύκλος επιμορφώσεων για όλη την εκπαιδευτική κοινότητα, ενώ αύριο, 6 Μαρτίου 2026, θα πραγματοποιηθεί διακρατική ημερίδα σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, αφιερωμένη στην πρόληψη και αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού.
Ειδήσεις σήμερα
Παχυσαρκία: Χρόνια νόσος, όχι αισθητικό ζήτημα – Ενημερωτική δράση στη Θεσσαλονίκη
Ποια είναι η σχέση της σκόνης ταλκ με τον καρκίνο; Μια καθηγήτρια διευκρινίζει
