Η παραπληροφόρηση γύρω από θέματα υγείας μπορεί να απογειώθηκε την περίοδο της πανδημίας, τα αποτελέσματά της, όμως, είναι εμφανή ακόμα και σήμερα. Δεν πρόκειται για ένα φαινόμενο χωρίς συνέπειες: τα fake news επηρεάζουν εμπράκτως τις καθημερινές μας επιλογές: από τις αποφάσεις μας για τον εμβολιασμό μέχρι τη διατροφή.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας ελληνικής μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Healthcare και διερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στην ευαισθησία των πολιτών στην online παραπληροφόρηση και τις συμπεριφορές υγείας τους.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών από τον Αναπληρωτή Καθηγητή Πέτρο Γαλάνη, τον Επίκουρο Καθηγητή Ιωάννη Μωύσογλου, την υποψήφια Διδάκτορα Αγλαΐα Κατσιρούμπα και το μέλος ΕΔΙΠ Ολυμπία Κωνσταντακοπούλου.
Τι εξέτασαν οι ερευνητές
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε 402 άτομα ηλικίας 18 έως 65 ετών στην Ελλάδα, μέσω διαδικτυακού ερωτηματολογίου.
Οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν ως προς:
- Το πόσο εύκολα επηρεάζονται από παραπλανητικές ή ψευδείς πληροφορίες υγείας στο διαδίκτυο.
- Τις καθημερινές τους συμπεριφορές που σχετίζονται με την υγεία (διατροφή, πρόληψη, διαχείριση άγχους κ.ά.).
- Τη στάση τους απέναντι στα εμβόλια και τον βαθμό διστακτικότητας που ενδεχομένως εκφράζουν.
Τα βασικά ευρήματα
Τα αποτελέσματα ήταν ξεκάθαρα: όσο μεγαλύτερη ήταν η ευαισθησία ενός ατόμου στην παραπληροφόρηση, τόσο αυξάνονταν οι πιθανότητες να υιοθετεί λιγότερο υγιεινές συμπεριφορές. Με απλά λόγια, τα άτομα που δυσκολεύονται να διακρίνουν την αληθινή πληροφορία από παραπληροφόρηση πιθανώς υιοθετούν συμπεριφορές που ενέχουν μεγαλύτερους κινδύνους για την υγεία τους.
Πιο συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε συσχέτιση με:
- Χαμηλότερη ποιότητα διατροφικών επιλογών.
- Ελλιπή πρόληψη.
- Δυσκολίες στη διαχείριση άγχους και αρνητικών συναισθημάτων.
Παράλληλα, τα άτομα που ήταν πιο επιρρεπή σε παραπλανητικές πληροφορίες εμφάνιζαν αυξημένα επίπεδα διστακτικότητας απέναντι στα εμβόλια, τόσο ως προς την εμπιστοσύνη τους στην αποτελεσματικότητα και ασφάλεια των εμβολίων όσο και ως προς την αντίληψη κινδύνου. Αυτό υποδεικνύει ότι η παραπληροφόρηση στο διαδίκτυο μπορεί να εντείνει ανησυχίες γύρω από τα εμβόλια, κάτι που αποτελεί σημαντικό πρόσθετο εμπόδιο για επιτυχημένα προγράμματα εμβολιασμού.
Οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η παραπληροφόρηση στην υγεία δεν είναι απλά ατομικό ζήτημα, αλλά αποτελεί πρόκληση δημόσια υγείας, με μετρήσιμες συνέπειες για συμπεριφορές και στάσεις απέναντι στην πρόληψη. Σε ένα περιβάλλον όπου τα social media αποτελούν βασική πηγή ενημέρωσης, η διάκριση μεταξύ αξιόπιστης επιστημονικής πληροφορίας και παραπληροφόρησης γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Όπως δείχνουν τα δεδομένα, η αδυναμία αυτής της διάκρισης μπορεί να οδηγήσει σε επιλογές που επιβαρύνουν την υγεία.
Οι περιορισμοί της μελέτης
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για διατομεακή μελέτη, γεγονός που δεν επιτρέπει την απόδειξη σχέσης αιτίου – αποτελέσματος. Επιπλέον, τα στοιχεία βασίστηκαν σε αυτοαναφορές των συμμετεχόντων και το δείγμα δεν ήταν πλήρως αντιπροσωπευτικό του γενικού πληθυσμού.
Ωστόσο, τα ευρήματα προσθέτουν σημαντικά δεδομένα στη συζήτηση για τον ρόλο της παραπληροφόρησης στη δημόσια υγεία και αναδεικνύουν την ανάγκη για ενίσχυση της υγειονομικής παιδείας (health literacy) και της κριτικής αξιολόγησης των πληροφοριών που διακινούνται στο διαδίκτυο.
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος: Οι συνωμοσιολόγοι υιοθετούν συχνά μυθικές αιτίες της νόσου
Εμβόλια: Ενημερωτικό δελτίο από τον ΕΟΔΥ για τα fake news – Πότε ξεκινά στα social media
