*Γράφει ο κ. Εμμανουήλ Σαλούστρος, Παθολόγος-Ογκολόγος, Αν. Καθηγητής Ογκολογίας στο Τμήμα Ιατρικής, της Σχολής Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Πρόεδρος της Εταιρίας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ)
Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας στη χώρα μας, με περίπου 8.500–9.000 νέες περιπτώσεις να καταγράφονται ετησίως. Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική πρόοδος στη θεραπεία είναι εντυπωσιακή, από την ανοσοθεραπεία έως τις εξατομικευμένες στοχευμένες θεραπείες. Ωστόσο, η πραγματική διαφορά στην έκβαση της νόσου εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο νωρίς θα τεθεί η διάγνωση.
Ως παθολόγος-ογκολόγος, αλλά και ως Πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), θεωρώ ότι η δημόσια συζήτηση για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του πνεύμονα είναι περισσότερο επίκαιρη από ποτέ. Η επιστημονική γνώση υπάρχει. Το ερώτημα είναι αν θα την αξιοποιήσουμε οργανωμένα.
Η νόσος που «σιωπά» στα αρχικά στάδια
Ο καρκίνος του πνεύμονα στα πρώιμα στάδιά του συνήθως δεν προκαλεί έντονα συμπτώματα. Δεν υπάρχει προειδοποιητικός πόνος, ούτε άλλη ένδειξη που να κινητοποιεί άμεσα τον ασθενή να αναζητήσει ιατρική βοήθεια. Έτσι, πολλοί ασθενείς αναζητούν ιατρική βοήθεια όταν η νόσος έχει ήδη επεκταθεί.
Κι όμως, όταν ο καρκίνος εντοπιστεί έγκαιρα, σε αρχικό στάδιο, οι πιθανότητες ίασης αυξάνονται σημαντικά. Η χειρουργική αφαίρεση μπορεί να είναι οριστική θεραπεία, ενώ και τα νεότερα φαρμακευτικά σχήματα δρουν αποτελεσματικότερα σε πρώιμη νόσο.
Η έγκαιρη διάγνωση, λοιπόν είναι ο καθοριστικός παράγοντας που διαφοροποιεί την πρόγνωση.
Ο ρόλος του προσυμπτωματικού ελέγχου
Τα τελευταία χρόνια, μεγάλες διεθνείς μελέτες έχουν αποδείξει ότι ο ετήσιος έλεγχος με αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης (Low Dose CT) σε άτομα υψηλού κινδύνου μειώνει τη θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα κατά περίπου 20%.
Πρέπει όμως να τονιστεί ότι ο προσυμπτωματικός έλεγχος δεν αφορά τον γενικό πληθυσμό. Αφορά συγκεκριμένες ομάδες, κυρίως άτομα άνω των 50 ετών με σημαντικό ιστορικό καπνίσματος. Σε αυτές τις ομάδες, το όφελος από την έγκαιρη ανίχνευση υπερτερεί των πιθανών κινδύνων.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει οργανωμένα προγράμματα screening. Στην Ελλάδα, ωστόσο, δεν διαθέτουμε ακόμη ένα θεσμοθετημένο εθνικό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα.
Κάπνισμα: αποφυγή πριν από τη διακοπή.
Το κάπνισμα παραμένει ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου. Η διακοπή του μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο με την πάροδο του χρόνου. Πιο σημαντική όμως είναι η αποφυγή της έναρξής του, ιδίως σε νεαρές ηλικίες.
Η πρόληψη δεν ξεκινά όταν κάποιος αποφασίσει να σταματήσει – ξεκινά όταν δεν ξεκινήσει ποτέ. Η εκπαίδευση των νέων, η προστασία από την παθητική έκθεση στον καπνό και η εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας αποτελούν βασικούς πυλώνες μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής.
Η μόλυνση του αέρα: Ένας συχνά παραγνωρισμένος κίνδυνος
Πέρα από το κάπνισμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση αναγνωρίζεται πλέον διεθνώς ως ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του πνεύμονα. Η χρόνια έκθεση σε μικροσωματίδια (PM2.5), που προέρχονται από την κυκλοφορία οχημάτων, τη βιομηχανία και την καύση καυσίμων, έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο νόσησης — ακόμη και σε μη καπνιστές.
Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα δεν είναι μόνο περιβαλλοντική επιλογή. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας. Η αντιμετώπιση της κλιματικής και περιβαλλοντικής πρόκλησης συνδέεται άμεσα με τη μείωση της επιβάρυνσης από καρκίνο του πνεύμονα στο μέλλον.
Το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» και το επόμενο βήμα
Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα της πρόληψης μέσω του εθνικού προγράμματος «Προλαμβάνω», το οποίο αφορά οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για άλλες συχνές μορφές καρκίνου, όπως του μαστού και του παχέος εντέρου. Πρόκειται για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση δημόσιας υγείας που έχει ήδη συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση χιλιάδων πολιτών.
Η επιτυχία αυτής της πρωτοβουλίας δείχνει ότι η χώρα μας διαθέτει πλέον τη διοικητική εμπειρία και την τεχνογνωσία για την υλοποίηση οργανωμένων προγραμμάτων screening σε εθνικό επίπεδο.
Με βάση τα ισχυρά επιστημονικά δεδομένα, η διατήρηση, η περαιτέρω βελτίωση και – κυρίως – η επέκταση του «Προλαμβάνω» ώστε να περιλαμβάνει και τον καρκίνο του πνεύμονα για πληθυσμούς υψηλού κινδύνου θα μπορούσε να αποτελέσει το επόμενο, απολύτως τεκμηριωμένο βήμα.
Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική προσθήκη σε ένα πρόγραμμα. Πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή που μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τη θνησιμότητα από τον πιο θανατηφόρο καρκίνο στη χώρα μας.
Μια εθνική στρατηγική με προοπτική
Ο καρκίνος του πνεύμονα απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση:
• ενίσχυση της διακοπής και αποφυγή της έναρξης του καπνίσματος,
• βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος,
• οργανωμένο προσυμπτωματικό έλεγχο για ομάδες υψηλού κινδύνου,
• έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση σε σύγχρονες διαγνωστικές και θεραπευτικές επιλογές.
Η επιστημονική κοινότητα είναι έτοιμη να στηρίξει μια τέτοια προσπάθεια. Η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές. Και κάθε ζωή που σώζεται μέσω πρόληψης είναι μια επιτυχία της δημόσιας υγείας.
Ο καρκίνος του πνεύμονα δεν είναι αναπόφευκτος. Με γνώση, οργάνωση και πολιτική βούληση, μπορούμε να αλλάξουμε την πορεία του.
Διαβάστε επίσης
Θεριακλήδες 4 στους 10 Έλληνες – Πώς κόβουν το κάπνισμα – Η μαρτυρία της Σίας Κοσιώνη
Η «αθώα» συνήθεια που θολώνει το μυαλό
Ο σιωπηλός κίνδυνος που απειλεί τους καπνιστές όταν κοιμούνται
