Πρόσφατες έρευνες στο Queen Elizabeth University Hospital έφεραν για άλλη μια φορά στο προσκήνιο μια ανησυχητική πραγματικότητα η οποία δεν απέχει πολύ από την εικόνα σε πολλά ελληνικά νοσοκομεία: Ακόμη και στα πιο σύγχρονα συστήματα υγείας, οι νοσοκομειακές λοιμώξεις παραμένουν ένας σοβαρός κίνδυνος.
Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις εμφανίζονται σε νοσηλευτικά ιδρύματα, οίκους ευγηρίας, κέντρα αποκατάστασης, εξωτερικά ιατρεία και μονάδες αιμοκάθαρσης, απειλώντας προσωπικό και ευάλωτους ασθενείς, οι οποίοι συχνά υποβάλλονται σε πολύπλοκες θεραπείες και υψηλή χρήση αντιβιοτικών. Οι συνθήκες αυτές ευνοούν την ανάπτυξη «υπερμικροβίων». Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, κάθε χρόνο στην Ευρώπη προσβάλλονται περισσότεροι από 4 εκατομμύρια ασθενείς, ανάγοντας τις σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας σήμερα.
Γιατί τα νοσοκομεία δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για υπερανθεκτικά μικρόβια
Όπως επισημαίνει η Manal Mohammed, Λέκτορας Ιατρικής Μικροβιολογίας στο Πανεπιστήμιο Γουέστμινστερ σε άρθρο της στο The Conversation, τα νοσοκομεία συγκεντρώνουν διάφορους παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων:
✓ Μεγάλος αριθμός ευάλωτων ασθενών, με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα
✓ Συχνή χρήση επεμβατικών συσκευών, όπως καθετήρες και αναπνευστήρες
✓ Υψηλή κατανάλωση αντιβιοτικών
✓ Στενή επαφή μεταξύ ασθενών, προσωπικού και εξοπλισμού
Σε αυτό το περιβάλλον, τα μικρόβια εκτίθενται διαρκώς σε αντιβιοτικά και, με την πάροδο του χρόνου, αναπτύσσουν αντοχή, καθιστώντας τις τυπικές θεραπείες αναποτελεσματικές. Το φαινόμενο αυτό έχει οδηγήσει στη μικροβιακή αντοχή, μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής. Μόνο το 2019, ήταν άμεσα υπεύθυνη για περίπου 1,27 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως.
Οι κύριοι «ένοχοι»
Μια σειρά από βακτήρια, μύκητες και ιούς είναι υπεύθυνα για τις νοσοκομειακές λοιμώξεις.
➤ Ένας από τους πιο γνωστούς είναι ο Staphylococcus aureus. Αν και συχνά αβλαβής, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή λοίμωξη αν εισέλθει στο σώμα. Ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο στέλεχος είναι ο ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη Staphylococcus aureus (MRSA), που παρουσιάζει αντίσταση σε πολλά ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιβιοτικά.
➤ Μια άλλη μακροχρόνια απειλή είναι το Clostridioides difficile, που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή διάρροια και φλεγμονή του παχέος εντέρου, ιδιαίτερα μετά τη διαταραχή της φυσιολογικής βακτηριακής χλωρίδας του εντέρου από τη χρήση αντιβιοτικών.
➤ Το τελευταίο διάστημα, έχουν αναδειχθεί σε μείζον πρόβλημα τα ανθεκτικά στα καρβαπενέμη εντεροβακτηρίδια (CRE), που συνδέονται με σοβαρές λοιμώξεις του αίματος και του ουροποιητικού συστήματος.
➤ Παθογόνοι μύκητες προκαλούν επιδημίες σε όλο τον κόσμο. Για παράδειγμα, το Candidozyma auris είναι γνωστό για την ικανότητά του να επιβιώνει για παρατεταμένες περιόδους στις επιφάνειες των νοσοκομείων.
➤ Οι ιοί συμβάλλουν επίσης στις επιδημίες. Ιοί του αναπνευστικού, όπως η γρίπη, ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός και ο κορωνοϊός, μπορούν να εξαπλωθούν γρήγορα στους θαλάμους των νοσοκομείων. Ο νοροϊός προκαλεί συχνά εμετό και διάρροια λόγω της ανθεκτικότητάς του στις επιφάνειες. Οι ιοί που μεταδίδονται μέσω του αίματος, όπως η ηπατίτιδα Β, C και ο HIV, μπορούν να εξαπλωθούν μέσω μολυσμένων βελόνων.
Photo: Shutterstock
Πώς μεταδίδονται οι λοιμώξεις
Πολλαπλές οδοί διευκολύνουν τη μετάδοση των νοσοκομειακών λοιμώξεων. Η άμεση επαφή μεταξύ ασθενών και εργαζομένων είναι συχνή, ιδίως εάν δεν τηρούνται οι κανόνες υγιεινής των χεριών. Ο μολυσμένος εξοπλισμός ή οι μολυσμένες επιφάνειες μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως δεξαμενές μικροβίων.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, περιβαλλοντικές πηγές, όπως τα συστήματα ύδρευσης, ο εξαερισμός και ο σχεδιασμός των κτιρίων, συμβάλλουν επίσης. Σημαντική πηγή μικροβίων είναι και ο νοσοκομειακός εξοπλισμός, εάν δεν αποστειρώνεται σωστά.
Έχουν εντοπιστεί, επιπρόσθετα, και λιγότερο προφανείς οδοί μετάδοσης. Για παράδειγμα, έντομα μπορούν να μεταφέρουν ανθεκτικά βακτήρια εντός των χώρων υγειονομικής περίθαλψης, περιπλέκοντας περαιτέρω τον έλεγχο των λοιμώξεων.
Η αυξανόμενη απειλή της μικροβιακής αντοχής
Η ευρεία χρήση αντιβιοτικών στα νοσοκομεία δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για την προσαρμογή των μικροβίων. Οι ανθεκτικοί οργανισμοί επιβιώνουν, πολλαπλασιάζονται και μεταδίδονται μεταξύ ασθενών και προσωπικού. Μόλις εγκατασταθούν, οι επιδημίες μπορούν να κλιμακωθούν γρήγορα.
Σύμφωνα με παγκόσμια δεδομένα επιτήρησης, οι ανθεκτικές στα αντιβιοτικά λοιμώξεις σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης αυξάνονται ραγδαία. Τα υπερανθεκτικά μικρόβια είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα, καθώς οι θεραπευτικές επιλογές είναι περιορισμένες. Λοιμώξεις που κάποτε ήταν εύκολο να αντιμετωπιστούν μπορεί να γίνουν πολύπλοκες, παρατεταμένες και θανατηφόρες.
Η σαφής ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους, η υπεύθυνη συνταγογράφηση αντιβιοτικών και τα αυστηρά πρωτόκολλα πρόληψης λοιμώξεων είναι απαραίτητα για την επιβράδυνση αυτής της τάσης.
Η πρόληψη των νοσοκομειακών λοιμώξεων απαιτεί μια πολυεπίπεδη προσέγγιση:
🗹 Αυστηρή υγιεινή των χεριών
🗹 Σωστή αποστείρωση εξοπλισμού
🗹 Καθαρισμός του περιβάλλοντος
🗹 Υπεύθυνη διαχείριση των αντιβιοτικών
🗹 Συστήματα επιτήρησης για την έγκαιρη ανίχνευση των επιδημιών
Ο σχεδιασμός των νοσοκομείων μπορεί επίσης να διαδραματίσει κομβικό ρόλο. Ο βελτιωμένος αερισμός, τα αντιμικροβιακά υλικά και η προσεκτική διαρρύθμιση των θαλάμων μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της μετάδοσης. Η ταχεία αντίδραση σε ύποπτες εστίες είναι επίσης κρίσιμη για τον περιορισμό της εξάπλωσης.
Μια επίμονη πρόκληση δημόσιας υγείας
Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις παραμένουν μία από τις πιο επείγουσες προκλήσεις για την ασφάλεια των ασθενών παγκοσμίως. Η σύγχρονη ιατρική έχει σημειώσει εξαιρετική πρόοδο, αλλά τα υπερανθεκτικά βακτήρια συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται τα «κενά» στον έλεγχο των λοιμώξεων και τη χρήση αντιβιοτικών. Η επαγρύπνηση, η διαφάνεια και η συνεχής επένδυση στην πρόληψη είναι απαραίτητες. Κανένας ασθενής δεν πρέπει να εισέρχεται στο νοσοκομείο για θεραπεία και να φεύγει με μια λοίμωξη που θα μπορούσε να προληφθεί.
Διαβάστε επίσης
Πάνω από 4,3 εκατ. ασθενείς προσβλήθηκαν από νοσοκομειακή λοίμωξη την περίοδο 2022-2023
Στο έλεος των λοιμώξεων οι μονάδες φροντίδας στην Ευρώπη – Συναγερμός από το ECDC
