*Γράφει η κυρία Μαρία Καπρίτσου, RN, BSc, MSc, MSHCM, PhD, PBA (c), Postdoc, Υποδιευθύντρια Νοσηλευτικής Υπηρεσίας, ΓΑΟΝΑ «Ο Άγιος Σάββας» και Πρόεδρος της Ελληνικής Περιαναισθησιολογικής Νοσηλευτικής Εταιρείας
Μαρία Καπρίτσου, Υποδιευθύντρια Νοσηλευτικής Υπηρεσίας, ΓΑΟΝΑ «Ο Άγιος Σάββας» και Πρόεδρος της Ελληνικής Περιαναισθησιολογικής Νοσηλευτικής Εταιρείας
Η αντιμετώπιση του καρκίνου βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε μια περίοδο ραγδαίων αλλαγών. Η κλασική εικόνα της θεραπείας, που βασιζόταν κυρίως στη χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία, δίνει σταδιακά τη θέση της σε πιο σύγχρονες και εξατομικευμένες προσεγγίσεις. Οι στοχευμένες θεραπείες και η ανοσοθεραπεία δεν αποτελούν πλέον έννοιες της έρευνας, αλλά κομμάτι της καθημερινής κλινικής πράξης για χιλιάδες ογκολογικούς ασθενείς, διαμορφώνοντας μια «επόμενη μέρα» με περισσότερες επιλογές και καλύτερη ποιότητα ζωής.
Οι στοχευμένες θεραπείες διαφέρουν ουσιαστικά από τις κλασικές ογκολογικές θεραπευτικές αγωγές, καθώς βασίζονται στη γνώση συγκεκριμένων μοριακών μηχανισμών που οδηγούν στην ανάπτυξη του καρκίνου. Αντί να δρουν αδιακρίτως σε όλα τα ταχέως διαιρούμενα κύτταρα, στοχεύουν επιλεγμένες πρωτεΐνες ή γονιδιακές μεταλλάξεις που είναι κρίσιμες για την επιβίωση του όγκου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι αναστολείς του υποδοχέα EGFR σε ορισμένες μορφές καρκίνου του πνεύμονα, οι οποίοι μπλοκάρουν σήματα που προάγουν τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Αντίστοιχα, στον καρκίνο του μαστού με υπερέκφραση της πρωτεΐνης HER2, ειδικά μονοκλωνικά αντισώματα στοχεύουν επιλεκτικά τα κύτταρα του όγκου, βελτιώνοντας σημαντικά την πρόγνωση των ασθενών. Σε άλλους τύπους καρκίνου, όπως το μελάνωμα, θεραπείες που στοχεύουν μεταλλάξεις του γονιδίου BRAF έχουν αλλάξει ριζικά την πορεία της νόσου.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι πριν την επιλογή της αγωγής, ο ασθενής υποβάλλεται σε μοριακό έλεγχο του όγκου. Μέσα από ειδικές εξετάσεις, ο ογκολόγος εντοπίζει αν υπάρχουν συγκεκριμένοι θεραπευτικοί στόχοι και επιλέγει το φάρμακο που έχει τις περισσότερες πιθανότητες να είναι αποτελεσματικό. Η θεραπεία, επομένως, δεν βασίζεται μόνο στο όργανο στο οποίο εντοπίζεται ο καρκίνος, αλλά και στα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά του κάθε όγκου.
Παράλληλα με τις στοχευμένες θεραπείες, η ανοσοθεραπεία έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο σε αρκετούς τύπους καρκίνου. Οι λεγόμενοι αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως οι θεραπείες που στοχεύουν τις πρωτεΐνες PD-1 και PD-L1, «απελευθερώνουν» την άμυνα του οργανισμού, επιτρέποντας στα Τ-λεμφοκύτταρα να επιτεθούν στον όγκο. Αυτή η προσέγγιση έχει φανεί ιδιαίτερα αποτελεσματική σε καρκίνους όπως το μελάνωμα και ο καρκίνος του πνεύμονα. Σε ορισμένους ασθενείς, η ανοσοθεραπεία έχει οδηγήσει σε μακροχρόνιες υφέσεις, μετατρέποντας τον καρκίνο σε μια χρόνια, διαχειρίσιμη νόσο, ακόμη και σε προχωρημένα στάδια.
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα των νέων θεραπειών είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής. Αν και καμία θεραπευτική αγωγή δεν είναι απαλλαγμένη από παρενέργειες, οι στοχευμένες θεραπείες συχνά προκαλούν λιγότερη κόπωση, ναυτία ή απώλεια μαλλιών σε σύγκριση με την κλασική χημειοθεραπεία. Αυτό επιτρέπει σε πολλούς ασθενείς να διατηρούν σε μεγαλύτερο βαθμό την καθημερινότητά τους, να εργάζονται ή να συμμετέχουν σε κοινωνικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι στοχευμένες θεραπείες δεν είναι κατάλληλες για όλους τους ασθενείς, ούτε για όλους τους τύπους καρκίνου. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από την ύπαρξη συγκεκριμένων μοριακών στόχων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί αντοχή στη θεραπεία με την πάροδο του χρόνου. Για τον λόγο αυτό, η στενή παρακολούθηση και η συνεχής αξιολόγηση της ανταπόκρισης παραμένουν κρίσιμες.
Η «επόμενη μέρα» στην αντιμετώπιση του καρκίνου δεν αφορά μόνο την επιστημονική πρόοδο, αλλά και τη συνολική πολιτική υγείας που καθορίζει ποιοι ασθενείς και πότε θα επωφεληθούν από τις νέες θεραπείες. Η έγκαιρη διάγνωση, η δυνατότητα πρόσβασης σε μοριακές εξετάσεις και η αποζημίωση των καινοτόμων φαρμάκων από το σύστημα υγείας αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου. Σε πολλές περιπτώσεις, η καθυστέρηση στην έγκριση ή αποζημίωση νέων θεραπειών μπορεί να περιορίσει το θεραπευτικό όφελος, ιδιαίτερα για ασθενείς με προχωρημένη νόσο. Παράλληλα, οι ανισότητες μεταξύ διαφορετικών περιοχών ή δομών υγείας δημιουργούν εμπόδια στην ισότιμη πρόσβαση, αναδεικνύοντας την ανάγκη για μια συνεκτική εθνική στρατηγική για τον καρκίνο.
Η πολιτική υγείας καλείται, επίσης, να υποστηρίξει τη διεπιστημονική φροντίδα των ογκολογικών ασθενών με συγκεκριμένα εργαλεία και παρεμβάσεις. Στην ελληνική πραγματικότητα, αυτό μεταφράζεται στην επαρκή χρηματοδότηση των ογκολογικών μονάδων του ΕΣΥ, στη στελέχωση με εξειδικευμένο προσωπικό και στη λειτουργία οργανωμένων ογκολογικών συμβουλίων που λαμβάνουν συλλογικά αποφάσεις για τη θεραπεία κάθε ασθενούς.
Η κάλυψη των μοριακών εξετάσεων από τα ασφαλιστικά ταμεία αποτελεί ένα καθοριστικό βήμα, καθώς αυτές είναι απαραίτητες για την εφαρμογή της εξατομικευμένης θεραπείας στην πράξη. Η πολιτική υγείας πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι εξετάσεις πραγματοποιούνται έγκαιρα και χωρίς οικονομική επιβάρυνση για τους ασθενείς, ώστε να αποφεύγεται οποιαδήποτε καθυστέρηση στην επιλογή της κατάλληλης στοχευμένης αγωγής. Στο πλαίσιο αυτό, οι νέες στοχευμένες θεραπείες δεν μπορούν να εξετάζονται αποκομμένες από το συνολικό σύστημα υγείας στο οποίο ανήκουν. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον αρμονικό συντονισμό των υπηρεσιών, τη συνεχή αξιολόγηση των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, καθώς και από τη δυνατότητα συστηματικής παρακολούθησης των ασθενών καθ’ όλη τη διάρκεια της νόσου.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, το μήνυμα είναι σαφές: η μάχη με τη νόσο συνεχίζεται, αλλά τα «όπλα» της ιατρικής είναι πλέον περισσότερα και πιο στοχευμένα. Οι νέες θεραπείες δεν αποτελούν πανάκεια, όμως προσφέρουν ρεαλιστική ελπίδα, περισσότερο χρόνο και καλύτερη ποιότητα ζωής σε πολλούς ασθενείς. Η πρόκληση για τα επόμενα χρόνια είναι η γνώση αυτή να μεταφραστεί σε ίσες ευκαιρίες θεραπείας για όλους, ώστε η πρόοδος της επιστήμης να γίνει πραγματικό όφελος για κάθε άνθρωπο που έρχεται αντιμέτωπος με τον καρκίνο.
Διαβάστε επίσης
Καρκίνος πνεύμονα: Απόσταση και καθυστερήσεις καθορίζουν την επιβίωση – Αποκαλυπτική ελληνική μελέτη
Νέο «όπλο» στη μάχη κατά του καρκίνου – Διπλασιάζει την αποτελεσματικότητα της χημειοθεραπείας
Καρκίνος Παχέος Εντέρου: Ποια είναι η ηλικία-ορόσημο που καθορίζει την επιλογή χημειοθεραπείας
