Τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες σε όλο τον κόσμο παρατηρούν ένα ανησυχητικό φαινόμενο: Ζώα συντροφιάς, αλλά και άγρια ή θαλάσσια είδη εμφανίζουν όλο και πιο συχνά χρόνιες παθήσεις που παλαιότερα θεωρούνταν κατεξοχήν ανθρώπινες. Ο καρκίνος, ο διαβήτης, η αρθρίτιδα και η παχυσαρκία καταγράφονται με αυξανόμενη συχνότητα, ακολουθώντας μοτίβα παρόμοια με εκείνα που παρατηρούνται στους ανθρώπινους πληθυσμούς. Μέχρι τώρα, ωστόσο, οι ειδικοί δεν διέθεταν ένα ενιαίο, διεπιστημονικό πλαίσιο, ικανό να εξηγήσει γιατί το φαινόμενο εμφανίζεται σε τόσα διαφορετικά είδη ταυτόχρονα.
Μια ελληνική μελέτη «ρίχνει φως» στο πρόβλημα
Μια πρόσφατη ελληνική επιστημονική εργασία προτείνει μια νέα προσέγγιση για την κατανόηση και τη εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων ασθενειών στα ζώα. Η μελέτη με επικεφαλής την Αντωνία Ματαράγκα από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών δημοσιεύθηκε στο Risk Analysis. Βασίζεται σε εκτενή ανασκόπηση διεθνών δεδομένων και επιχειρεί να συνδέσει τις παρατηρούμενες τάσεις σε διαφορετικά είδη, μέσα από ένα κοινό εννοιολογικό μοντέλο. Στόχος του πλαισίου αυτού δεν είναι μόνο η βελτίωση της κτηνιατρικής φροντίδας, αλλά και η ενίσχυση της δημόσιας υγείας, καθώς οι παράγοντες που επηρεάζουν τα ζώα αποδεικνύεται ότι είναι συχνά οι ίδιες που επιβαρύνουν και τον άνθρωπο.
Γενετική, περιβάλλον και τρόπος ζωής στο επίκεντρο
Η ανάλυση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας δείχνει ότι οι χρόνιες παθήσεις στα ζώα δεν εμφανίζονται τυχαία. Αντίθετα, σχετίζονται μ’ έναν συνδυασμό παραγόντων, όπως:
➤ Γενετική προδιάθεση: Η επιλεκτική εκτροφή, είτε για συγκεκριμένα εξωτερικά χαρακτηριστικά στα κατοικίδια, είτε για αυξημένη αναπαραγωγικότητα, συνδέεται με υψηλότερα ποσοστά μεταβολικών και καρδιακών νοσημάτων.
➤ Περιβαλλοντικές πιέσεις: Κακή ποιότητα τροφής, περιορισμένη φυσική δραστηριότητα και χρόνιο στρες επηρεάζουν το πότε και με ποιον τρόπο εκδηλώνονται οι ασθένειες.
Αρκεί να σημειωθεί ότι περισσότερα από τα μισά γατιά και σκυλιά θεωρούνται υπέρβαρα, γεγονός που συνοδεύεται από σταθερή αύξηση των περιστατικών διαβήτη. Στη βιομηχανική κτηνοτροφία, σημαντικό ποσοστό ζώων εμφανίζει μυοσκελετικά προβλήματα, ενώ σε θαλάσσια είδη έχουν καταγραφεί σοβαρές καρδιακές και νεοπλασματικές παθήσεις.
Ο ρόλος της ανθρώπινης παρέμβασης στα οικοσυστήματα
Η ανθρώπινη δραστηριότητα εντείνει ακόμη περισσότερο τους κινδύνους. Η αστικοποίηση, η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση και η απώλεια βιοποικιλότητας μεταβάλλουν ριζικά τα οικοσυστήματα. Σε μολυσμένες περιοχές, άγρια ζώα εμφανίζουν αυξημένα ποσοστά όγκων, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας και η υποβάθμιση των θαλάσσιων περιοχών συνδέονται με περισσότερες ασθένειες σε ψάρια, χελώνες και θαλάσσια θηλαστικά.
Στις πόλεις, η θερμική επιβάρυνση και η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζουν άμεσα την υγεία των κατοικίδιων, οδηγώντας σε μεταβολικές και ανοσολογικές διαταραχές.
Από την παρατήρηση στη συντονισμένη δράση
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι, σε αντίθεση με την ανθρώπινη ιατρική, τα δεδομένα για τις χρόνιες ασθένειες στα ζώα παραμένουν αποσπασματικά. Η έλλειψη συστηματικής παρακολούθησης καθυστερεί τη διάγνωση και περιορίζει τις δυνατότητες πρόληψης. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται μια πολυεπίπεδη στρατηγική αντιμετώπισης – από το κάθε ζώο μεμονωμένα, έως ολόκληρα οικοσυστήματα.
Ενιαία υγεία: Μια κοινή προσέγγιση για ανθρώπους, ζώα και περιβάλλον
Βασικό σημείο της νέας αυτής οπτικής είναι πως η γενετική αλληλεπιδρά με κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, οδηγώντας στην αύξηση των χρόνιων παθήσεων. Η αναγνώριση των κοινών παραγόντων που προκαλούν τις ασθένειες ανθρώπων και ζώων μπορεί να λειτουργήσει ως έγκαιρο προειδοποιητικό σήμα. Με συντονισμένη έρευνα και πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη ολόκληρο το οικοσύστημα, η πρόληψη μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική – προς όφελος όλων των ειδών.
Διαβάστε επίσης
Η αντίσταση στα αντιβιοτικά «ακυρώνει» έναν αιώνα ιατρικής προόδου – 4 εξελίξεις που δίνουν λύση
Ενιαία Υγεία: Ολιστική προσέγγιση στην υγεία και το περιβάλλον
Λοιμώδη νοσήματα – ECDC: Χωρίς διεθνή συνεργασία είμαστε μισότυφλοι
