Η συζήτηση για τη χρήση της δοξυκυκλίνης ως προφύλαξη μετά από σεξ χωρίς προφυλακτικό (doxy-PEP) έχει ανοίξει δυναμικά τα τελευταία χρόνια, καθώς τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) αυξάνονται στην Ευρώπη. Σε πρόσφατο κείμενο, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) αποτυπώνει τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, αλλά και ποια είναι τα «αγκάθια» που δεν επιτρέπουν εύκολες, γενικευμένες λύσεις.
Τι είναι το doxy-PEP και γιατί «μπαίνει στο τραπέζι» τώρα
Το doxy-PEP ορίζεται ως η λήψη 200 mg δοξυκυκλίνης εντός 24 ωρών (και το αργότερο έως 72) μετά από συνεύρεση χωρίς προφυλακτικό, με στόχο να μειωθούν κυρίως οι λοιμώξεις από χλαμύδια και σύφιλη, ιδίως σε άτομα αυξημένου κινδύνου.
Το ECDC υπενθυμίζει ότι στην ΕΕ/ΕΟΧ καταγράφεται άνοδος των βακτηριακών ΣΜΝ για πάνω από μια δεκαετία, με τους άνδρες που συνευρίσκονται με άνδρες (MSM) – ιδίως όσους ζουν με HIV ή λαμβάνουν HIV-PrEP – να εμφανίζονται συχνά υπερεκπροσωπημένοι στις δηλώσεις κρουσμάτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, 3 ανοιχτές τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές παρέχουν στοιχεία ότι το doxy-PEP μπορεί να μειώσει σημαντικά τη συχνότητα χλαμυδίων και σύφιλης μεταξύ ανδρών που έχουν σεξουαλικές σχέσεις με άνδρες και τρανσέξουαλ γυναίκες (συχνά με ιστορικό ΣΜΝ το προηγούμενο 12μηνο).
Εκεί που το ECDC εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικό είναι η γονόρροια. Ο λόγος; Στην Ευρώπη καταγράφονται υψηλά ποσοστά αντοχής της Neisseria gonorrhoeae στις τετρακυκλίνες, κάτι που καθιστά το doxy-PEP πολύ δύσκολο να μειώσει ουσιαστικά τα σχετικά περιστατικά στις περισσότερες χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ. Ταυτόχρονα, εγείρει ανησυχίες ότι μπορεί να «επιλέξει» ακόμη πιο ανθεκτικά στελέχη.
Πέρα από τα ίδια τα παθογόνα των ΣΜΝ, το ECDC επισημαίνει ότι η χρήση doxy-PEP μπορεί να επηρεάσει την αντιμικροβιακή αντοχή (AMR) και σε άλλα μικρόβια (η λεγόμενη «παράπλευρη» επίδραση), καθώς και να αυξήσει γονίδια αντοχής σε επίπεδο μικροβιώματος. Γι’ αυτό τονίζει την ανάγκη ισχυρής επιτήρησης και περαιτέρω έρευνας για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Τι «γραμμή» δίνει το ECDC: Όχι γενικευμένα, αλλά στοχευμένα
Η εικόνα που καταγράφεται είναι ότι η προληπτική χρήση αντιβιοτικών για ΣΜΝ (συμπεριλαμβανομένης της δοξυκυκλίνης ως PEP/PrEP) υπάρχει ήδη σε ευρωπαϊκές χώρες, άλλοτε με συνταγογράφηση και άλλοτε μέσω «αυτοπρομήθειας». Στην ευρωπαϊκή διαδικτυακή έρευνα EMIS-2024, 8,4% των ερωτηθέντων (σε δείγμα σχετικό με MSM/άτομα με σεξουαλικές επαφές με μη σταθερούς άνδρες συντρόφους) ανέφεραν χρήση αντιβιοτικών για πρόληψη ΣΜΝ, με σημαντική διακύμανση ανά χώρα.
Το ECDC συνοψίζει ότι, παρότι τα δεδομένα αποτελεσματικότητας είναι ισχυρά για χλαμύδια και σύφιλη σε συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου, δεν πρόκειται για μέτρο που «ταιριάζει» ως γενικευμένη παρέμβαση σε επίπεδο πληθυσμού. Η κατεύθυνση που αναδεικνύεται – και που ακολουθούν αρκετές ευρωπαϊκές οδηγίες/θέσεις – είναι η εξατομικευμένη, κατά περίπτωση απόφαση για άτομα υψηλού κινδύνου, ενταγμένη σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική σεξουαλικής υγείας.
Στην πράξη αυτό μεταφράζεται σε:
- τακτικό έλεγχο για ΣΜΝ ανά 3-6 μήνες και επανεκτίμηση της ανάγκης χρήσης,
- ενημέρωση για τα οφέλη αλλά και για τους κινδύνους αντιμικροβιακής αντοχής,
- έμφαση στην πρόληψη της σύφιλης σε πληθυσμούς με υψηλή επίπτωση/κίνδυνο,
- ενίσχυση της εργαστηριακής και επιδημιολογικής επιτήρησης για ΣΜΝ και αντιμικροβιακή αντοχή.
Συμπέρασμα
Το doxy-PEP δείχνει να είναι ένα εργαλείο με πραγματικό όφελος για ορισμένα ΣΜΝ και συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου, αλλά το ECDC ξεκαθαρίζει ότι το «ζύγι» με την αντιμικροβιακή αντοχή – ιδίως στη γονόρροια – είναι κρίσιμο. Γι’ αυτό, η συζήτηση στην Ευρώπη μετατοπίζεται από το «ναι ή όχι» στο «πώς, σε ποιους και με τι παρακολούθηση».
Διαβάστε επίσης
Ευρωπαϊκό «καμπανάκι» για τη μειωμένη χρήση προφυλακτικών στους νέους 15-25 ετών
Γονόρροια: Τριπλασιάστηκαν σε 3 χρόνια τα κρούσματα στην Ελλάδα
Το «χάπι της επόμενης μέρας» που γλιτώνει από τα σεξουαλικά νοσήματα
