*Γράφουν ο Γεώργιος Σανιδάς, Ιατρός και Ερευνητής Παιδιατρικής και Νεογνολογίας, Children’s National Hospital, George Washington School of Medicine, Washington, DC, USA και ο Παναγιώτης Κρατημένος, Νεογνολόγος, Διευθυντής Μονάδας Νευρολογικής Εντατικής Νεογνών και Διευθυντής Νεογνολογικής Έρευνας, Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής,Children’s National Hospital, George Washington School of Medicine, Washington, DC, USA.
Ο αιφνίδιος θάνατος ενός βρέφους είναι από τα πιο σκληρά γεγονότα που μπορεί να βιώσει μια οικογένεια. Το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου (Sudden Infant Death Syndrome, SIDS) είναι ο όρος που χρησιμοποιείται όταν ένα κατά τα άλλα υγιές μωρό, συνήθως κάτω του ενός έτους, πεθαίνει ξαφνικά, συχνά στον ύπνο, και η αιτία δεν μπορεί να εξηγηθεί μετά από πλήρη διερεύνηση. Τα περιστατικά εμφανίζονται συχνότερα στους πρώτους μήνες ζωής. Για τους γονείς, η πρώτη σκέψη είναι σχεδόν πάντα η ίδια: «Τι θα μπορούσα να είχα κάνει διαφορετικά;».
Είναι ανθρώπινο να αναζητάς ένα «λάθος» για να δώσεις νόημα στο αδιανόητο. Όμως στις περισσότερες περιπτώσεις το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου δεν θα μπορούσε να προβλεφθεί ούτε να αποτραπεί. Ακόμη και γονείς που τηρούν σχολαστικά τις οδηγίες ασφαλούς ύπνου μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με μια απώλεια που δεν εξηγείται. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόληψη δεν έχει αξία. Την έχει και μειώνει τον κίνδυνο. Σημαίνει όμως ότι το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου δεν είναι συνώνυμο της αμέλειας, ούτε μια τραγωδία που προκύπτει επειδή «κάποιος δεν πρόσεξε».
Τι δείχνει η έρευνα: Μηχανισμοί στον εγκέφαλο
Για χρόνια, το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου ήταν ένα μυστήριο. Σήμερα υπάρχει ολοένα και περισσότερη ένδειξη ότι σε ορισμένα βρέφη υπάρχει μια βιολογική ευαλωτότητα στα συστήματα που ρυθμίζουν την αναπνοή, τον καρδιακό ρυθμό και την αφύπνιση από τον ύπνο. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, όταν ένα μωρό βιώσει ένα στρεσογόνο ερέθισμα στον ύπνο, όπως αύξηση διοξειδίου του άνθρακα, ελαφριά έλλειψη οξυγόνου ή υπερθέρμανση, ο οργανισμός ενεργοποιεί προστατευτικά αντανακλαστικά: πιο βαθιές ανάσες, αλλαγή θέσης, αφύπνιση.
Στο Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου, φαίνεται ότι αυτά τα «συναγερμικά» συστήματα δεν ανταποκρίνονται επαρκώς. Μελέτες έχουν εστιάσει σε περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους, το κέντρο ελέγχου πολλών αυτόνομων λειτουργιών, και σε νευροχημικά μονοπάτια (όπως της σεροτονίνης) που σχετίζονται με την αντίδραση στο στρες και την αφύπνιση. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει μία και μόνο αιτία ή ένα τεστ που «προβλέπει» το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου. Σημαίνει όμως ότι όλο και περισσότερο κατανοείται ως αποτέλεσμα βιολογικών μηχανισμών και όχι ως συνέπεια λανθασμένης φροντίδας.
Η θεωρία που επικρατεί είναι το «μοντέλο τριπλού κινδύνου»:
- ένα βρέφος με βιολογική ευαλωτότητα,
- σε κρίσιμη αναπτυξιακή περίοδο, συχνά τους πρώτους μήνες ζωής,
- και παρουσία ενός εξωτερικού στρεσογόνου παράγοντα στο περιβάλλον ύπνου.
Όταν αυτοί οι παράγοντες συμπέσουν, μπορεί να συμβεί το μοιραίο, ακόμη κι αν οι γονείς κάνουν ό,τι πρέπει. Και αυτό είναι το πιο δύσκολο μήνυμα: κάποιοι παράγοντες βρίσκονται πέρα από τον έλεγχό μας.
O Γεώργιος Σανιδάς,
Ιατρός και Ερευνητής Παιδιατρικής και Νεογνολογίας
Ο πόνος που διπλασιάζεται: Διερεύνηση και στίγμα
Η απώλεια ενός μωρού είναι αβάσταχτη. Στο Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου, πολλές οικογένειες καλούνται να αντέξουν και μια διαδικασία διερεύνησης. Επειδή το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου είναι διάγνωση αποκλεισμού, συχνά ακολουθούν ιατροδικαστικές εξετάσεις και έλεγχος των συνθηκών του ύπνου, ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες. Για τους γονείς, αυτό μπορεί να βιωθεί σαν καχυποψία τη στιγμή που βρίσκονται σε σοκ. Επιπλέον, το κοινωνικό περιβάλλον δεν ξέρει πάντα πώς να σταθεί. Αδέξιες ερωτήσεις, ψίθυροι ή αποστασιοποίηση μπορούν να εντείνουν το πένθος, να δημιουργήσουν αίσθημα απομόνωσης και να κάνουν την κατάσταση σχεδόν ανυπόφορη.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η διερεύνηση έχει σκοπό την κατανόηση και την πρόληψη, όχι την αυτόματη ενοχοποίηση. Παρ’ όλα αυτά, οι οικογένειες χρειάζονται στήριξη από τον παιδίατρο, από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, αλλά και από ομάδες πένθους ή συλλόγους γονέων που έχουν βιώσει αντίστοιχη απώλεια. Το πένθος για ένα μωρό είναι ιδιαίτερο και δεν «ξεπερνιέται» με συμβουλές του τύπου «κάντε άλλο παιδί».
Παναγιώτης Κρατημένος
Νεογνολόγος, Διευθυντής Μονάδας Νευρολογικής Εντατικής Νεογνών
& Διευθυντής Νεογνολογικής Έρευνας
Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής
Τι μπορούν να κάνουν οι οικογένειες
Υπάρχουν πρακτικές που μειώνουν τον κίνδυνο για το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου και ταυτόχρονα προστατεύουν και από άλλους κινδύνους στον ύπνο. Δεν προσφέρουν εγγύηση, αλλά αξίζει να εφαρμόζονται σταθερά:
• Ύπνος σε ύπτια θέση σε κάθε περίπτωση.
• Σταθερό στρώμα και «γυμνή» επιφάνεια, χωρίς μαξιλάρια, κουβέρτες, προστατευτικά ή λούτρινα.
• Το μωρό στο ίδιο δωμάτιο με τους γονείς, αλλά σε δικό του κρεβατάκι ή καλαθούνα.
• Αποφυγή καπνίσματος στην εγκυμοσύνη και παθητικού καπνίσματος μετά τη γέννηση.
• Αποφυγή υπερθέρμανσης και κάλυψης κεφαλιού στον ύπνο.
• Θηλασμός όταν είναι εφικτός και, αν το μωρό τη δέχεται, χρήση πιπίλας στον ύπνο.
Ακόμη κι όταν όλα γίνονται σωστά, το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου μπορεί να συμβεί. Αυτό δεν ακυρώνει την πρόληψη. Υπενθυμίζει όμως ότι δεν ελέγχουμε πλήρως τη βιολογία και την ωρίμανση του εγκεφάλου.
Ένα τελευταίο μήνυμα
Αν έχετε βιώσει το Σύνδρομο Αιφνίδιου Βρεφικού Θανάτου στο ευρύτερο περιβάλλον σας, η ενοχή είναι συχνή αλλά δεν αποτελεί απόδειξη ευθύνης. Και αν είστε νέοι γονείς, κρατήστε ότι ο στόχος είναι να μειώσετε τον κίνδυνο με ασφαλείς πρακτικές ύπνου, όχι να πιστέψετε ότι μπορείτε να προλάβετε τα πάντα. Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή του παιδιάτρου σας.
Διαβάστε επίσης
«Επιτρέπεται» να κοιμάται η μαμά με το μωρό στο ίδιο κρεβάτι; Οι ειδικοί απαντούν
Γιατί ξυπνάει συνέχεια το μωρό; 5 πράγματα που κάθε γονιός πρέπει να ξέρει – Μια καθηγήτρια εξηγεί
Rooming in: H πρακτική που μειώνει το άγχος και ενισχύει τον δεσμό μητέρας – νεογνού
